آقای رئیس جمهور آینده من سوال دارم

گر نیازهای مادی انسان تأمین نشود, حیات او به خطر می افتد نیاز به غذا, سرپناه و بهداشت نیاز های بشر اولیه بوده اند در جامعه مدرن برای تأمین این نیاز ها به پول و در نهایت به شغل نیاز داریم پس اشتغال یک نیاز اولیه در جامعه امروزی است در ایران که سیستم های تأمین اجتماعی کارآمدی وجود ندارد, موضوع تأمین معاش اهمیت بیشتری دارد کمترین انتظار از حکومت ها, این است که زمینه تأمین معاش شهروندان را فراهم آورند

هرچند نیاز های فرهنگی و اجتماعی انسان به مراتب اهمیت بیشتری در مقایسه با نیازهای مادی او دارد، نیاز هایی که میان جانداران، اختصاص به انسان دارد و رشد معنوی و کمال آدمی وابسته به آنهاست؛ اما اکنون مسئله نیاز های اولیه مردم، مشکل و واقعیت تلخی به نام فقر و بی کاری است.

متأسفانه پس از ٤٠ سال، ایرانیان تنها مردمی در جهان هستند که درآمد سرانه آنها کاهش یافته است و بنا به گفته اقتصاددانانی مانند مسعود نیلی و سعید لیلاز، درآمد سرانه مردم ایران در سال ۹۱ نسبت به درآمد سرانه در سال ۱۳۵۵، حدود ٤٢ درصد کاهش یافته است. به عبارت دیگر، دولت ها در این مدت در مبارزه با فقر ناکام بوده اند. باید دید ریشه این ناتوانی در چیست؟

امروز نیز شعار «اشتغال» سر می دهیم؛ اما سرنا را از سر دیگر آن می نوازیم. آیا راه اشتغال این است که دولت شهروندان را به استخدام درآورد و این گونه اشتغال ایجاد کند؟ وقتی کشوری مانند ژاپن با بیش از ۱۲۰ میلیون نفر جمعیت، تنها ۳۰۰ هزار کارمند استخدامی دارد و دولت ایران بیش از هشت میلیون حقوق بگیر دارد، آیا این مسیر درستی است که بیش از ٨٠ درصد بودجه دستگاه های اجرائی صرف حقوق و دستمزد شود؟

به راستی برای «اشتغال» مردم که بسیاری از آنان جوانان تحصیل کرده هستند، چه باید کرد؟

برای ایجاد اشتغال آیا راهی جز رونق کسب وکار می شناسیم؟ و برای رونق کسب وکار، آیا چیزی ضروری تر از «تأمین سرمایه» وجود دارد؟ آیا ایران بدون تعامل با جهان و بدون جذب سرمایه و تکنولوژی شرکت های بین المللی می تواند راه رشد اقتصادی و توسعه صنعتی را طی کند؟ کشوری مانند کره جنوبی که ٤٠ سال پیش، اقتصاد آن در اندازه اقتصاد استان خراسان بوده، با اتخاذ استراتژی های درست و کسب اعتماد بین المللی، در این مدت چنان رشد کرده که امروز درآمد یکی از شرکت های کره، معادل درآمد ایران از نفت است. آمار فقر در ایران حیرت آور است؛ چرا مردم ایران با این همه ظرفیت های بالقوه اقتصادی کشور باید فقیر باشند؟ یکی از مدیران یک شرکت ژاپنی می گفت اگر شما فقط منطقه ویژه اقتصادی عسلویه را به ما بسپارید، ما تعهد می کنیم در کشورتان هیچ فقیری نداشته باشید. خارجیان دیگری که از این منطقه بازدید کرده اند نیز بر این باورند که همین بخش از کشور ایران برای ثروتمندکردن ایرانیان کافی است. ظرفیت هایی از این دست در ایران کم نیست.

ترانزیت و توریسم از جمله ثروت های بالقوه خدادادی دیگر این سرزمین است. سال ها پیش زمانی که به اردن رفته بودم، دوستی فلسطینی تبار در آنجا به من گفت: شما چرا در ایران هتل ندارید؟ او که چند بار به ایران آمده بود، حتی از هتل های پنج ستاره تهران هم راضی نبود و اشاره می کرد به هتل های اردن و پرسید شما چرا در ایران از این هتل ها ندارید؟

در شهر عمان و منطقه باستانی «پوترا» که از آنجا دیدن کردم، بسیاری از هتل های زنجیره ای معروف دنیا شعبه داشتند و با استاندارد های بین المللی به مسافران خدمات می دادند. نمی دانستم چه پاسخی به دوست فلسطینی خود بدهم؟ خیلی بر من گران آمد که او ایران را با اردن که از منابع استراتژیک و موقعیت های درآمدزایی ایران بی بهره است، مقایسه می کرد. به هرحال در شرایطی درآمد سرانه مردم ایران نسبت به ٤٠ سال گذشته کاهش یافته که بسیاری از همسایگان ایران در این مدت از رشد اقتصادی بالایی برخوردار بوده اند. مردم از رئیس جمهور دولت دوازدهم می پرسند چرا ما نمی توانیم هتل هایی مانند کشور های عربی حوزه خلیج فارس داشته باشیم؟ چرا نمی توانیم فرودگاه هایی مانند کشور های یادشده داشته باشیم؟ آیا ایران می تواند مشابه کشور های ترکیه و مالزی از ظرفیت های خود برای جذب گردشگر استفاده کند و به این ترتیب هزاران فرصت شغلی با سرمایه بخش خصوصی داخلی و خارجی در کشور به وجود آید؟ آیا تصمیم گیری دراین باره از اختیارات دولت است؟

آقای رئیس جمهور برای اینکه بتوانیم شهر هایی مانند سایر کشور های جهان بسازیم، باید چه تغییری در تفکر و نگرش ما ایجاد شود؟ باید چه تحولی در رویکرد ما به جهانیان رخ دهد؟ و چه تغییری در رفتار ما لازم است؟ در این میان نقش دولت شما برای تغییر این رویکرد چیست؟

آقای رئیس جمهور اگر بخواهید راه سرمایه گذاری خارجی را در ایران باز کنید، چقدر اختیار دارید؟ آیا از اختیارات لازم برای رفع مشکل بی کاری برخوردار هستید؟ خوب است در آستانه انتخابات ریاست جمهوری، این موضوع از سوی دکتر روحانی و سایر نامزد های محترم با شفافیت بیشتری واکاوی شود. شاید وقت آن رسیده باشد که موانع ساختاری رشد اقتصادی کشور را مطرح کنیم و به تغییر پارادایم ها فکر کنیم تا بلکه راهبردی برای خروج از عقب ماندگی بیابیم.

مصطفی ملکوتی. پژوهشگر