امروزه تلفن همراه به یکی از بایدهای زندگی ما تبدیل شده است. اصولا جامعه ایرانی جامعه ای است که به سرعت پذیرای فن آوری های جدید و به روز می شود. پی بردن به گرایش روزافزون جوانان به اینترنت، چت، تلفن همراه و غیره نیاز به تحقیق و بررسی چندانی ندارد و به وضوح قابل مشاهده است. نسل امروز با نسل های گذشته تفاوت های اساسی دارد و یکی از مهم ترین این تفاوت ها نیز شیوه های برقراری ارتباط است. واقعیت این است که گسترش وسایل ارتباطی در جامعه کنونی به واقع تمام ابعاد زندگی ما به ویژه جوانان را تحت تاثیر قرار داده و اگر در گذشته این خانواده ها بودند که ارزش ها را معرفی می کردند هم اکنون جوانان تحت تاثیر وسایل ارتباطی ارزش ها را به خانواده می آورند و معرفی می کنند.

قریب به اتفاق کارشناسان بر موضوع تاثیر وسایل ارتباط جمعی بر خانواده ایرانی صحه گذاشته اند، چنان که دکتر حسن روحانی، رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به نفوذ این وسایل در منازل ایرانیان می گوید: در گذشته اعضای خانواده در کنار هم جمع می شدند و با هم سخن می گفتند اما امروزه با ورود وسایل ارتباط جمعی، اعضای خانواده از هم جدا شده اند، یکی پای اینترنت است، دیگری مشغول تماشای تلویزیون است و آن یکی در حال درس خواندن است و بسیاری از ارزش هایی که قبلا از خانه صادر می شد امروز به آن وارد می شود. فرزندی که از جامعه، دانشگاه یا از پای اینترنت به خانه می آید ارزش را وارد خانواده می کند و همین امر بر تغییر کارکرد خانواده اثرگذار بوده است.

این وسایل نه فقط بر کارکرد خانواده تاثیر منفی گذاشته بلکه روابط انسانی و پیوستگی اجتماعی را تحت تاثیر قرار داده است.

در این میان پیامک یا همان اس ام اس، محبوبیت فوق العاده ای در میان مردم پیدا کرده و پس از به دست گرفتن تلفن همراه اولین دغدغه هر کاربر تلفن همراه ارسال پیامک به دوستان و اطرافیان است. پیامک های خواندنی، جذاب، دارای مضامین مذهبی و غیره در تلفن همراه همه ما وجود دارد. در واقع پیامک این اجازه را به کاربر می دهد که بدون تماس تلفنی و گفت وگو بتواند به انتقال پیام اقدام کند.اما متاسفانه افراط و تفریط جامعه ایرانی و گرایش بیش از حد به پدیده هایی نظیر جراحی زیبایی، لوازم آرایشی، مد و مدگرایی، مصرف آدامس، نوشابه و فست فود و صدها قلم دیگر در استفاده از پیامک هم قابل مشاهده است.

طبق آمارهای پایگاه اطلاع رسانی دولت، مشترکان همراه اول در شب و روز عید غدیر بیش از ۱۹۴ میلیون پیامک ارسال کرده اند که حدود ۹۴ میلیون آن به مناسبت عید غدیر بود و در عید سعید قربان در طول ۳۶ ساعت حدود ۱۸۷ میلیون پیامک رد و بدل کرده اند. هم چنین به نوشته سایت تابناک، هر روز به طور متوسط ۶۰ میلیون پیامک بین کاربران تلفن همراه اول رد و بدل می شود در حالی که در انگلستان که زادگاه پیامک است روزانه ۶ میلیون پیامک فرستاده می شود. به این ترتیب بعید نیست که ما در آینده ای نزدیک رتبه اول استفاده از سرویس پیام کوتاه جهان را به خود اختصاص دهیم. اعضای هر خانواده ایرانی به طور متوسط ۲ تلفن همراه دارند در حالی که در کانادا هنوز ۳۵ درصد مردم تلفن همراه ندارند. براساس آمار مخابرات ایران، هر مشترک تلفن همراه اپراتور اول ماهانه بیش از ۱۲۰ پیام کوتاه رد و بدل می کند.

هم چنین به گفته یک پژوهشگر ارتباطات، مشترکان تلفن همراه در ایران دارنده بالاترین آمار استفاده از سرویس پیامک اند، کاربرد پیامک در ایران با اغلب کشورهای توسعه یافته متفاوت است و عوارض اجتماعی آن نیز شاید فقط مختص کشور ما باشد.

برای بررسی تاثیر استفاده افراطی از پیامک در ایران و تبعات اجتماعی آن با دکتر بدرالسادات بهرامی، مشاور و روان پزشک گفت وگو کردیم. وی در این باره به خراسان می گوید: از آن جایی که اصولا هر وسیله ارتباطی کارکرد ویژه خودش را دارد، اول باید به کارکرد اصلی سرویس پیام کوتاه توجه کنیم. هدف اصلی از راه اندازی این سرویس در واقع وسیله ای است که فرد بتواند با کم ترین هزینه و در اسرع وقت به اطرافیان خود خبررسانی و یا اطلاع رسانی کند.استفاده از پیامک در این چارچوب مشخص و در صورت استفاده صحیح مشکلی را به وجود نمی آورد. اما گاهی استفاده از پیامک به صورت یک سرگرمی درمی آید. این همان اتفاقی است که در کشور ما رخ داده است و پیامک نه یک وسیله ارتباطی سریع و موثر بلکه جنبه سرگرمی و تفریح برای ابراز علاقه، سرکار گذاشتن، وقت گذرانی و یا حتی آزار رساندن به دیگران پیدا کرده است.

توجه کنید که حتی فرستادن یک پیامک به کسی که با او صمیمیت و ارتباط چندانی نداریم، می تواند مخرب باشد زیرا پیامک علاوه بر خود پیام، نشان دهنده احساس و روحیه طرف مقابل نیز می باشد. تصور کنید پیام هایی که حاوی ابراز علاقه افراد به یکدیگر است و توسط کاربر به گروه زیادی از دوستانش ارسال می شود، تاثیر بسیار متفاوتی روی هرکدام از آن ها می گذارد و ارسال پیام های این چنینی برای یک گروه اصلا کار درستی نیست . به عبارت دیگر استفاده از پیامک به عنوان سرگرمی و تفریح می تواند به روابط بین افراد آسیب بزند.

کسی که به ارسال پیامک عادت کرده، بدون توجه به سن، جنس و موقعیت گروهی که به عنوان گیرنده پیامک انتخاب کرده، یک پیامک را به همه ارسال می کند و اگر از او بپرسید از ارسال یک پیامک مثلا عاشقانه چه منظوری داشته خواهد گفت فقط برای سرگرمی این کار را کرده است، طبیعی است که متن بسیاری از این پیامک ها فقط خواندنی است و مفهوم خاصی از آن برنمی آید اما نمی توان از تاثیر آن بر دریافت کننده پیامک غافل شد. در واقع استفاده بازی گونه و تفریحی از پیامک دلیل اصلی این پدیده است. در مواردی مشاهده شده که پیامک موجود در تلفن همراه یک آقا باعث سوءظن خانم شده در حالی که آن پیامک مفهوم خاصی نداشته اما مبهم بوده اما همین ابهام سوءظن خانم را تشدید کرده و به اختلاف نظر منجر شده است.

دکتر بهرامی ادامه می دهد:ارسال این پیامک ها حتی می تواند جایگاه آدم ها و نگاه آن ها را به یکدیگر تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین استفاده صحیح از آن تنها راهکار است. طبیعی است که نمی شود به جوانان گفت از آن استفاده نکنند. بلکه راهکار اصلی این است که هر پیامی را به هرکسی نفرستند و به هنگام ارسال پیام سن و جنس و موقعیت فرد موردنظر را بسنجند و سپس اقدام به ارسال پیامک کنند.

بازی با پیامک به حدی جدی شده که بسیاری دچار کمبود متن می شوند و برای این که در مقابل دوستان کم نیاورند هر پیامک مربوط یا نامربوطی را ارسال می کنند و به تبعات آن توجهی نمی کنند. این پیامک ها طبق مشخصات فردی دریافت کنندگان تجزیه و تحلیل می شود و هرکسی برداشتی مجزا از آن می کند و به این ترتیب سوءتفاهم ها و سوءتعبیرهای متعدد گریبان آنان را می گیرد.

شاید در بیان دلیل آسیب پذیری نسل جوان در استفاده از چت، اینترنت و پیامک بتوان گفت عاطفی بودن جوانان و به طور کلی مردم ایران دلیل اصلی این امر است و اصولا ما مردمانی هستیم که به روابط عاطفی اهمیت بسیاری می دهیم و از طرفی فرهنگ بسیاری از وسایل ارتباط جمعی سال ها بعد از ورود آن ها به کشور ایجاد می شود. هنوز فرهنگ صحیح استفاده از تلفن همراه در میان مردم جا نیفتاده و هنوز بسیاری اقدام به خرید گوشی های گران قیمت می کنند بدون آن که استفاده ای از آن ببرند و کارایی آن را بدانند.

عوض کردن گوشی های مختلف و خرید مارک ها و مدل های جدید گوشی یکی دیگر از سرگرمی هایی است که بسیاری از جوانان به آن رو آورده اند غافل از این که در هیچ کجای دنیا گوشی را ۳ ماهه دور نمی اندازند تا فقط مدل گوشی جدیدتری بخرند، با این تفاسیر، وقتی هنوز بسیاری از مردم شیوه صحیح استفاده از تلفن همراه را ندانند، چگونه می خواهند فرهنگ استفاده از پیامک را بدانند. ضروری است والدین ضمن آموزش فرهنگ صحیح استفاده از تلفن همراه و خدمات مربوط به آن خود الگوی صحیحی در اختیار جوانان قرار دهند و فقط در شرایط ضروری از آن استفاده کنند و جنبه های سرگرمی و تفریح آن را به حداقل برسانند تا کودک بیاموزد که برای تفریح و سرگرمی کمتر باید از این وسایل استفاده کند.