روند پیشرفت تحولات روزافزون در محیط کسب وکار امروزی، واحدهای کوچک و متوسط را جزیی از شبکه ها و زنجیره های تولید جهانی قرار داده است که توانایی های فن آوری، نیروی کار متخصص و مدیریت پیشرفته از مهمترین ویژگی های آن است. توسعه صنایع کوچک و متوسط، رمز توسعه اقتصادی دهه آینده است. بررسی ها نشان داده است که صنایع کوچک با ایجاد فرصت های شغلی و افزایش درآمد بر اقتصاد جهانی تأثیرگذارند.

به علاوه، شدت یافتن رقابت جهانی، افزایش بی اطمینانی و تقاضای فزاینده برای محصولات متنوع باعث شده است که اقبال به این صنایع بیشتر شود.

مطالعات اخیر بانک جهانی حاکی از آن است که واحدهای کوچک صنعتی در کشورهای در حال توسعه، اثرات کاملاً محسوسی بر اشتغال و درآمد ملی داشته و از این نظر در حصول رشد توزیع شده و برابر نقش مهمی ایفا کرده اند. بنابراین حرکت در راستای سازماندهی و کمک به واحدهای کوچک و متوسط صنعتی نباید از زاویه ایجاد یک گروه بندی رانت طلب نگریسته شود، بلکه هدف این امر بهبود ساختار صنعتی کشور و رقابتی نمودن این ساختار برای چالش های آینده می باشد که رقابتی شدن این واحدها، منشاء بهترین پاسخ به مشکل مزمن بیکاری در کشور است.

● اهمیت صنایع کوچک و متوسط

با توجه به اهداف کلی توسعه اعم از فقرزدایی، ایجاد رفاه عمومی، عدالت اجتماعی، تعادل های منطقه ای و استقلال اقتصادی لازم است سیاست هایی اتخاذ گردد که دستیابی به این اهداف را میسر سازد. در سیاست های اتخاذ شده توسط کشورهای مختلف مشاهده می شود که جایگاه صنایع کوچک کاملاً محسوس است.

صنایع کوچک با توانمندی های خود می توانند با از میان برداشتن مشکلاتی همچون بیکاری و توزیع ناعادلانه درآمد، نقش مهمی به عهده بگیرند. در حالت کلّی مهمترین نقش و اهمیت صنایع کوچک و متوسط را می توان در توسعه صنعتی و اقتصادی، کمک به توزیع عادلانه تر درآمد، اشتغالزایی، تسریع توسعه صنعتی در نقش اقمار صنایع بزرگ و ایجاد ارزش افزوده خلاصه کرد. به علاوه، می توان مواردی همچون تشویق فرهنگ سرمایه گذاری، تسریع در زمان بهره برداری و توجه به هزینه فرصت سرمایه، ارزش تولید بیشتر با سرمایه گذاری کمتر و صرفه جویی در استفاده از ارزهای خارجی را از دیگر تأثیرات صنایع کوچک بر اقتصاد دانست.

● موانع رشد و توسعه

علیرغم اهمیت و ضرورت توجه جدّی و هدفمند به مقوله توسعه صنایع کوچک در کشور، هنوز داشتن ساختار سنتی از جنبه های مختلف مدیریتی، نیروی انسانی و ماشین آلات، در کنار محدود بودن عرضه به بازارهای کوچک و بسته محلی و در اختیار نداشتن منابع مالی لازم و کافی جهت توسعه این امر، از مسایل و مشکلات بزرگی هستند که گریبان تولید ما را گرفته اند. پایین بودن نرخ سرمایه گذاری های جدید را هم نباید فراموش کرد، چرا که ضعف بازار سرمایه و توان پایین جذب سرمایه ها، عاملی است که اقتصاد ایران را فلج کرده است. علاوه بر موارد فوق، وجود قوانین انعطاف ناپذیر کار و تأمین اجتماعی و مالیاتی و آسیب پذیر بودن این صنایع در مشکلات و بحران های اقتصادی در رویارویی با تورم تاکنون بسیاری از صنایع و محیط کسب وکار ما را با چالش مواجه کرده است؛ هرچند پایین بودن نرخ ورود صنایع کوچک به بازار و مشخص نبودن نرخ واقعی خروج از آن و نبود نظام پشتیبانی از کارآفرینی و نوآوران را هم نباید فراموش کرد.

اگر تجربه کشورهای موفق و پیشرو در این عرصه را که در سازماندهی صنایع کوچک به موفقیت های قابل ملاحضه ای دست یافته اند مورد توجه قرار دهیم، درخواهیم یافت که ما نیز ملزم به کار و کوشش همگانی و اقدامات اساسی در نظریه پردازی و ارایه راهکارهای مناسب و منطقی برای ساماندهی صنایع کشور خود هستیم.

در این راستا می توان با اتخاذ راهکارها و تدوین برنامه های کلیدی نظیر انتقال فن آوری به این شرکت ها، ارتقای منابع انسانی صنایع، بازنگری سیاست های مالیاتی، محدودیت های بازرگانی و قوانین حقوقی این برنامه ها به منظور آماده سازی و بسترسازی لازم برای شرکت های کوچک و متوسط با توجه به جهانی شدن اقتصاد، علاوه بر حفظ موقعیت کنونی، سهم خود را در بازارهای جهانی افزایش داد.

در پایان باید گفت توسعه صنایع کوچک و تکنولوژی های متوسط، می تواند به عنوان استراتژی مناسب برای کشور ما مطرح باشد و از طریق رفع فقر، افزایش درآمد، ایجاد فرصت های شغلی برای نیروی انسانی غیر ماهر، انباشت سرمایه از طریق افزایش بازدهی، بهبود بهره وری در بخش روستایی و همچنین از طریق جلوگیری از گسترش شهرنشینی و مهاجرت های بی رویه به فرآیند توسعه در ابعاد اقتصادی و اجتماعی کمک نموده و رشد اقتصادی کشور را تسریع بخشد.