روسیه و چین که پیشتر همکاری های خود را در زمینه های دفاعی و نظامی گسترش داده اند، هم اکنون تقویت مناسبات در حوزه انرژی را در اولویت قرار داده اند.

روسیه با در اختیار داشتن افزون بر ۶۰ میلیارد بشکه نفت و ۷۰۰/۱ تریلیون فوت مکعب گاز، بزرگ ترین منابع گاز جهان را در اختیار دارد و با تولید سالانه ۲۴ تریلیون فوت مکعب گاز، بزرگ ترین صادرکننده گاز نیز به شمار می آید.

روسیه با افزایش قیمت حامل های انرژی در چند سال اخیر، به اهرمی قدرتمند برای توسعه نفوذ سیاسی و اقتصادی و ابزاری موثر برای رشد اقتصادی خود دست یافته است. اقتصاد این کشور تا حد زیادی به صادرات انرژی وابسته است و طبق آخرین برآوردهای بانک جهانی، اقتصاد این کشور بیش از ۶۰ درصد از عواید ارزی خود را از صادرات انرژی کسب می کند. همچنین ۳۰ درصد از سرمایه گذاری های خارجی روسیه در این بخش جذب می شود.

روس ها اگر چه بخش عظیمی از منابع نفت و گاز خود را به بازارهای اروپا و مرزهای غربی خود صادر می کنند، ولی از تحولات پرشتاب اقتصادی در مرزهای شرقی نیز غافل نبوده و برای تنوع بخشی به بازارهای صادراتی و دستیابی به بازارهای این ناحیه تلاش زیادی کرده اند. برای نمونه روسیه در شرق دور و در نزدیکی جزیره هوکایدوی ژاپن سرمایه گذاری های وسیعی در توسعه میدان های عظیم نفت و گاز شبه جزیره ساخالین انجام داده است که در صورت عملیاتی شدن مراحل مختلف آن می تواند بخش عمده ای از نیاز کشورهای ژاپن، چین و کره جنوبی را به انرژی تامین کند.

ولادیمیر پوتین، نخست وزیر روسیه، در سفر اخیر خود به پکن توافق هایی را در زمینه صدور گاز به چین نهایی کرد. بر اساس این توافق ها دو کشور در مورد صدور سالانه بیش از ۷۰ میلیارد فوت مکعب گاز از روسیه به چین به توافق رسیدند.

چین که اکنون یکی از مهم ترین واردکنندگان انرژی از روسیه است، به طور عمده با استفاده از راه آهن و از خاک قزاقستان از روسیه نفت وارد می کند و با عملیاتی شدن خطوط لوله نفتی در حال ساخت، طی چند سال آینده خواهد توانست به صورت مستقیم بیش از ۳۰۰ هزار بشکه نفت از روسیه وارد کند.

همچنین چین به عنوان بزرگ ترین مصرف کننده انرژی در آسیا، در سال های اخیر همکاری های انرژی خود را با کشورهای مختلف تقویت کرده است.

چین هم اکنون با بیش از ۴۰ کشور در زمینه اکتشاف، استخراج و پالایش نفت همکاری می کند. در شرق دور در آخرین تحولات مربوط به همکاری های انرژی؛ احداث خط لوله نفت میان چین و قزاقستان به پایان رسیده و احداث آن از روسیه به چین نیز در حال انجام است. بنا بر برآوردها، در اواخر امسال پروژه احداث لوله گاز طبیعی آسیای مرکزی به چین نیز تکمیل و گاز طبیعی از آسیای میانه به پکن صادر خواهد شد.

● نتیجه

روابط چین و روسیه در دوره زمامداری پوتین در بخش های مختلف توسعه زیادی یافته و همکاری های تجاری میان دو کشور از سال ۲۰۰۰ تا کنون ده برابر شده است. به این ترتیب همکاری های اقتصادی دو طرف از ۱۰میلیارد دلار در سال ۱۹۹۹به ۵۶ میلیارد و ۸۳۰ میلیون دلار در سال ۲۰۰۸ افزایش یافته و انتظار می رود تا چند سال آینده به ۸۰ میلیارد دلار برسد.

در حوزه انرژی دو کشور در سالیان اخیر علایق مشترک زیادی یافته اند، زیرا از سویی اقتصاد در حال رشد چین به منابع انرژی مطمئن و پایدار نیاز دارد که مسکو می تواند آن را تامین کند و از دیگر سو روس ها نیز برای تنوع بخشی به بازارهای صادرات و کسب عواید ارزی به بازارهای پرسود علاقه مندند که در چین یافت می شود.

دو کشور در سال ۲۰۰۸ در مورد ساخت یک خط لوله نفت به توافق رسیدند. این خط لوله که روزانه یک میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه نفت خام روسیه را از منطقه سیبری به خاور دور و از آنجا به چین انتقال می دهد، در حال ساخت است. پیش بینی می شود این خط لوله اواخر سال ۲۰۱۰ به بهره برداری برسد.

همچنین دو کشور با عملیاتی شدن توافق های پوتین در پکن به روابطی پایدار در حوزه گاز دست خواهند یافت تا جایی که در آینده چین پس از کشورهای اروپایی به بزرگ ترین مشتری گاز طبیعی روسیه تبدیل خواهد شد.

به نظر می رسد با تحکیم و توسعه روابط دو کشور روسیه و چین، همگرایی در بخش های مختلف اقتصادی و سیاسی دو طرف تقویت شود و در نتیجه پیامدهای مفیدی در سطح منطقه برای حل بحران هایی همانند بحران کره و هم در عرصه جهانی برای مقابله با روند های یکجانبه گرایانه در عرصه بین المللی پدیدار شود.