با توجه به اهمیت آب در زندگی بشر و همچنین تاثیر آن در پیشبرد اهداف و برنامه های کشورهای مختلف، مساله آب در قرن ۲۱ به عنوان یک چالش فراگیر بشری مورد توجه قرار گرفته است به گونه ای که تاکید جهانی بر این است که تمام دولت ها و ملل به مقوله آب توجه بیشتری کنند.

به گزارش موج، مساله آب به ویژه آب شیرین با توجه به وضعیت جغرافیایی کشور ما و قرار گرفتن آن درمنطقه خشک و نیمه خشک از حساسیت بیشتری برخوردار است و ما از گذشته دور با کمبود آب و عدم توازن توزیع مکانی و زمانی آن روبه رو بوده ایم. دامنه بارندگی در ایران از حداکثر ۲۰۰۰میلی متر در سواحل شمالی تا ۵۰ میلی متر در کویر مرکزی متغیر است البته در سال های آبی گذشته این مقدار کاهش چشم گیری داشته است.

به گفته کارشناس، از مجموع میانگین بارندگی سالانه کشور تنها ۲۰ درصد آن به مصرف شرب، صنعت و کشاورزی میرسد و ۸۰ درصد باقی مانده به دلیل عدم مدیریت منابع آب به دریا سرازیر و مابقی نیز تبخیر می شود.

محدودیت منابع آب شیرین در ایران، استحصال غیراستاندارد آب های زیرزمینی، عدم مهار آب های سطحی و جاری، افزایش آلودگی منابع آب ناشی از پساب های خانگی، کشاورزی، صنعتی و غیره، نبود برنامه درازمدت مدیریت منابع آب، مسائل و مشکلات ناشی از نارسایی اقتصادی و مالی، کمبود مراکز تحقیقاتی، علمی و مطالعاتی منابع آب و عدم وجود بانک های اطلاعاتی دقیق از آمار ذخایر، منابع و مصرف آب از مهمترین چالش های فراروی مدیریت پایدار آب در ایران تلقی می شود.

ناگفته نماند بخش کشاورزی با ۹۲ درصد بزرگترین و مهمترین مصرف کننده آب در کشور به شمار می رود و بیش از ۸۰ درصد اتلاف منابع آب به دلیل عدم استفاده از تکنولوژی های پیشرفته آبیاری در این بخش به هدر می رود.

تعدادی از کارشناسان معتقدند که مدیریت منابع آب کشور در شرایط فعلی مدیریت مناسبی نیست و موجب شده تا طی سال های اخیر شاهد کاهش منابع آب های زیرزمینی و نیز کاهش سطح زیرکشت کشاورزی در برخی مناطق باشیم.

براساس دستور وزارت نیرو دشت های متعددی از جمله دشت های اطراف تهران و استان بوشهر به دلیل کمبود آب های زیرزمینی دچار افت شدید منابع آبی شده و این دشت ها به عنوان دشت های ممنوعه اعلام شده اند که این امر نیز لطمات زیادی را به بخش کشاورزی وارد می آورد.

باید خاطرنشان کرد: الگوی مصرف آب آشامیدنی بر اساس اعلام بانک جهانی برای یک نفر در سال، یک متر مکعب و برای بهداشت در زندگی به ازای هر نفر، ۱۰۰ متر مکعب در سال است. بر این اساس، در کشور ما ۷۰ درصد بیشتر از الگوی جهانی آب مصرف می شود!

همچنین براساس آمار اعلام شده، میانگین آب مصرفی سرانه جهان (صنعتی، کشاورزی و آشامیدنی) در حدود ۵۸۰ مترمکعب برای هر نفر در سال است که این رقم در ایران حدود ۱۳۰۰ مترمکعب در سال است که این امر بیانگر اتلاف منابع آب و اسراف بیش از حد منابع حیاتی می باشد.

مقدار مصرف سرانه آب لوله کشی آشامیدنی در شهرهای ایران در حدود ۱۴۲ متر مکعب در سال است که از مصرف سرانه برخی کشورهای اروپایی پرآب، مانند اتریش (۱۰۸ مترمکعب درسال) و بلژیک (۱۰۵ مترمکعب درسال) بیشتر است که یکی از دلایل این امر آن است که در ایران از آب آشامیدنی تصفیه شده برای شستشوی اتومبیل، حیاط، آبیاری باغچه ها، استحمام، لباسشویی و ظرفشویی استفاده می شود. در حالی که در اکثر کشورها آب آشامیدنی از آبی که به سایر مصارف می رسد، جداست.

براساس گزارشات وزارت نیرو میزان هدررفت آب در کشور ما ۲۸ تا ۳۰ درصد است درحالی که این مقدار اتلاف در دنیا ۹ تا ۱۲ درصد گزارش شده است که یکی از عوامل اصلی آن برداشت های غیرمجاز از شبکه آب رسانی و فرسودگی تاسیسات آب و شبکه های آبرسانی است.

گفتنی است آب های به حساب نیامده مانند آبی که برای کولرهای آبی مورد استفاده قرار می گیرند، به دلیل دقیق نبودن کنتورهای آب قابل محاسبه نیستند که این امر نیز موجب افزایش میزان اتلاف آب می شود.

در این میان باتوجه به مصرف بیش از حد انرژی در کشور و همچنین کاهش منابع آبی، اصلاح الگوی مصرف در بخش های مختلف، مناسبترین و منطقی ترین راه حل برای گذراز بحران های موجود به نظر می رسد.

در مسیر اصلاح الگوی مصرف در بخش آب شاهد بهترین گزینه عمل به بندها وتبصره های موجود به بخش آب در قانون برنامه چهارم توسعه باشد.

در این قانون دولت مکلف شده است با توجه به جایگاه محوری آب در توسعه کشور، منابع آب کشور را با نگرش مدیریت جامع و توام عرضه و تقاضا در کل چرخه آب با رویکرد توسعه پایدار در واحدهای طبیعی حوزه های آبریز با لحاظ کردن ارزش اقتصادی آب، آگاه سازی عمومی و مشارکت مردم، هدف های مشخص شده در سند چشم انداز بیست ساله را محقق سازد.

در این راه استقرار نظام بهره برداری مناسب از آب با استفاده از روش های نوین آبیاری، تجهیز منابع مالی مورد نیاز و تمهیدات سازه ای و مدیریتی به منظور ایجاد تعادل میان تغذیه و برداشت سفره های آب زیرزمینی در دشت هایی با تراز منفی، توجه به ارزش اقتصادی آب در هریک از حوزه های آبریز، تنظیم انتقال و استفاده حداکثر از آب های رودخانه های مرزی و منابع آب مشترک به منظورتسریع در اجرای طرح ها، مبادله آب با کشورهای همجوار با رعایت اصل ۷۷ قانون اساسی و ترویج فرهنگ صحیح و منطقی مصرف آب از طریق اصلاح تعرفه ها برای مشترکین پرمصرف و همچنین نصب کنتورهای جداگانه برای تمام واحدهای مسکونی و اجرای طرح های مدیریت مصرف آب در شهرها و روستاها از جمله مواردی هستند که با استفاده از آن ها می توان به روند اصلاح الگوی مصرف در بخش آب کشور تسریع بخشید.