کم آبی یکی از مشکلاتی است که عمری به درازای تاریخ دارد و تاکنون مردم هر منطقه از جهان، با روش های خاص خود به مقابله با آن پرداخته اند. با افزایش روزافزون جمعیت جهان، توسعه صنایع و افزایش آلودگی منابع آب شیرین، دسترسی به آب کافی و مناسب، برای بیشتر کشورها به یک بحران جدّی تبدیل شده و اوضاع به گونه ای رقم خورده که کشورها دیگر نمی توانند به تنهایی با عوارض ناشی از این بحران مقابله کنند.

این موضوع از آن جهت حایز اهمیت است که طبق جدیدترین آمارها، حدود ۸۰ کشور دنیا با کمبود آب مواجه اند، در حالی که ۹ کشور کانادا، چین، کلمبیا، پرو، برزیل، روسیه، ایالات متحد آمریکا، اندونزی و هند، ۶۰ درصد کل منابع آب شیرین جهان را به خود اختصاص داده اند. هر چند که در حال حاضر، این کشورها از ذخیره آبی بیشتری برخوردارند، ولی طبق گزارش جدید هیأت بین المللی بررسی تغییرات آب و هوایی که توسط متخصصان سازمان ملل متحد و با تمرکز بر موضوع آب نوشته شده است، مشکل کمبود آب در آینده، حتی این کشورها را هم تحت تأثیر خود قرار خواهد داد. برای مثال، منابع کنونی آب قاره آسیا که ۶۰ درصد از جمعیت جهان را در خود جای داده در مقایسه با دهه ۵۰ میلادی، ۱۵ تا ۳۰ درصد کاهش یافته است. این در حالی است که به واسطه وجود چند کشور در آستانه صنعتی شدن، مشکلات کم آبی این قاره تشدید شده است.

چین، در مقام چهارمین کشور جهان از نظر ذخایر آب آشامیدنی، با بحران فزاینده تأمین آب آشامیدنی روبه رو است و این بحران، توسعه اقتصادی این کشور را با تهدید جدّی روبه رو کرده است. سازمان ملل، حتی پیش بینی می کند که تا پایان سده جاری، حجم ذخایر آب موجود در قاره آفریقا ۲۰ درصد کاهش یابد. همچنین قابل پیش بینی است که در کشورهای شاخ آفریقا و حتی آفریقای جنوبی هم به تدریج، مشکل کم آبی پدیدار شود. شورای بین المللی بررسی تحولات اقلیمی )IPCC(، به تازگی در خصوص تحولات اقلیمی و اثرات بحران کم آبی بر مناطق مختلف جهان، گزارشی را منتشر نموده است که در ادامه به آن اشاره می کنیم.

● آسیا

تولید و حاصلخیزی کشاورزی در بسیاری از کشورهای گرم و خشک، معتدل و استوایی آسیا تا سال ۲۰۲۰ بین ۵/۲ تا ۱۰ درصد و تا سال ۲۰۵۰ بین ۵ تا ۳۰ درصد کاهش می یابد. کمبود آب ممکن است در سال ۲۰۵۰ تا یک میلیارد نفر را در این قاره گرفتار کند. این در حالی است که وخیم شدن وضع سلامتی و بهداشت، به واسطه بیماری های واگیردار و تنش های ناشی از حرارت خورشید و همچنین گسترش وبا برای این قاره قابل پیش بینی است. سطح آب دریا افزایش یافته و وقوع گردبادهای شدید، میلیون ها نفر از ساکنان مناطق ساحلی هموار را آواره می کند. افزایش نیاز به انرژی، محدودیت صنعت گردشگری و به مخاطره افتادن تولد مثل انواع حیوانات، از دیگر عواقب ناشی از کم آبی در قاره آسیا است.

● آفریقا

در بعضی از کشورهای قاره آفریقا، ممکن است خسارت وارده به محصولات کشاورزی تا ۵۰ درصد در سال ۲۰۲۰ و ۹۰ درصد در سال ۲۱۰۰ برسد. این در حالی است که هم اکنون نیز یک چهارم مردم آفریقا، آب آشامیدنی کافی در اختیار ندارند. کمبود آب ممکن است در سال ۲۰۲۰ بین ۷۵ تا ۲۵۰ میلیون نفر و تا سال ۲۰۵۰ بین ۳۵۰ تا ۶۰۰ میلیون نفر را در این قاره گرفتار کند.

شیوع مالاریا در جنوب و شرق آفریقا و گسترش کویر، به خصوص در جنوب، شمال و غرب این قاره، از دیگر اثرات سوء کم آبی در قاره آفریقا است. گفته می شود که مناطق نیمه کویری و کویری این قاره تا سال ۲۰۸۰ حدود ۵ تا ۸ درصد افزایش خواهند یافت. در عین حال، بحران کم آبی باعث خواهد شد تا گونه های مختلف گیاهان و جانوران منقرض شوند که این امر، صنعت گردشگری و همچنین حیات گونه های جانوری منطقه مزبور را دچار آسیب جدّی خواهد کرد.

● اروپا

توسعه کم آبی در این قاره، منجر به افزایش اختلاف اقلیم میان شمال و جنوب اروپا که در معرض خطر خشکی قرار دارد، شده و میزان دسترسی به آب، رطوبت زمین و حاصلخیزی آن در جنوب و شرق اروپا کاهش خواهد یافت. این در حالی است که ممکن است نیمی از یخچال های آلپ و مناطق یخی وسیع آن تا پایان قرن ۲۱ از بین بروند. افزایش رانش زمین و از بین رفتن مناطق مرطوب سواحل اروپا، از دیگر عواقب خشکسالی های آتی در این قاره خواهد بود. خطر سیلاب ها دو برابر می شود و میزان آن از ۱۹ درصد کنونی به حدود ۳۵ درصد تا سال ۲۰۷۰ می رسد که این میزان به گرفتاری ۱۶ تا ۴۴ میلیون نفر از مردم این قاره خواهد انجامید. این در حالی است که پیش بینی می شود پتانسیل توربین های آبی در دریای مدیترانه، بین ۵۰ تا ۶۰ درصد در سال ۲۰۷۰ کاهش و آتش سوزی در جنگل ها افزایش یابد.

● استرالیا و نیوزلند

از سال ۲۰۳۰ در جنوب و شرق استرالیا و همچنین شمال و شرق نیوزلند، کمبود آب به صورت مشکلی اساسی بروز خواهد کرد. بارش باران های شدید و وقوع گردبادهای استوایی در این مناطق افزایش یافته و کیفیت زندگی، دارایی های مردم و سیستم طبیعی منطقه، بر اثر بروز سیلاب ها و طوفان های شدید در برخی از مناطق، آسیب خواهند دید. تغییرات شدید آب و هوایی باعث می شود تا برخی از گونه های جانداران که با اقلیم جدید سازگاری ندارند، منقرض شوند. سواحل مرجانی، مناطق خشک و نیمه خشک واقع در جنوب غربی و همچنین مناطق مرتفع استرالیا، از جمله سیستم های طبیعی هستند که بیشتر در معرض خطر قرار دارند.

● آمریکای لاتین

بروز گردبادهای شدیدتر، به خصوص در دریای کاراییب، همراه با رگبارهای شدید و جاری شدن سیلاب ها و طوفان های دریایی و خسارت های ناشی از وزش باد، کیفیت زندگی و دارایی های ساکنان منطقه و همچنین اکوسیستم طبیعی را تهدید می کنند. آسیب دیدگی و کاهش حجم یخچال های طبیعی، به خصوص در بولیوی، پرو، کلمبیا و اکوادور، باعث کمبود آب خواهد شد. در برخی مناطق کشاورزی، محصولات غذایی در معرض آسیب قرار خواهند گرفت. جنگل های بارانی انبوه در شرق آمازون و جنوب مکزیک، جای خود را به دشت های تُنک با پوشش گیاهی نامتمرکز و کم درخت داده و مناطق نیمه کویری شمال شرقی برزیل و مرکز و شمال مکزیک به کویر تبدیل خواهند شد.

● آمریکای شمالی

در برخی مناطق آمریکای شمالی، تولید مواد غذایی به دلیل بروز خشکسالی های پی درپی در مراتع کانادا و دشت های گسترده ایالات متحد کاهش خواهد یافت. خطر آتش سوزی در جنگل های کانادا نیز افزایش می یابد. بالا رفتن دما که با آب شدن یخچال ها و افزایش حجم تبخیر همراه خواهد بود، باعث کمبود آب در برخی مناطق و کاهش سطح آب دریاهای بزرگ می شود و اکوسیستم طبیعی منحصر به فرد جلگه های مناطق مرطوب، مناطق مرتفع تندرا و سیستم های طبیعی آب سرد واقع در این منطقه، در معرض تهدید قرار خواهند گرفت.