استیون هورویتز، استاد اقتصاد دانشگاه سنت لاورنس در کنتون نیویورک و محقق ارشد موسسه مرکتوس آرلینگتون ویرجینیا است. او مولف دو کتاب است: «پایه های خرد و اقتصاد کلان: یک دیدگاه اتریشی» و «تکامل پولی، بانکداری آزاد و نظم اقتصادی.

وی همچنین آثار زیادی را در باب اقتصاد مکتب اتریشی، اقتصاد سیاسی هایک، تئوری و تاریخ پولی نگاشته است. کارهای او در نشریه های حرفه ای چون History of Political Economy، Southern Economic Journal و The Cambridge Journal of Economics چاپ شده اند. او PhD خود را در رشته اقتصاد از دانشگاه جورج میسون و مدرک کارشناسی اش در اقتصاد و فلسفه از دانشگاه میشیگان دریافت کرده است.

مفاهیم کمی در اقتصاد وجود دارند که معنای آنها در زبان عامه به اندازه «تورم» منحرف شده باشد. رایج ترین این انحرافات، توضیح گرانی قیمت یک کالای خاص با آن است، برای مثال، برخی افزایش حاضر قیمت بنزین در آمریکا را ناشی از تورم می دانند. متاسفانه، مردم، اغلب «تورم» را به معنای خاص آن که در اقتصاد به کار برده می شود، استفاده نمی کنند و این معنا به ارتباطی که از لحاظ اقتصادی بین پول و قیمت ها وجود دارد بر می گردد و نه به قیمت یک کالای خاص.

تورم، بنا به گفته اقتصاددانان، می تواند به مثابه بالا رفتن سطح عمومی قیمت ها معنا شود. افزایش قیمت یک کالای خاص – حتی اگر خیلی زیاد باشد – ربطی به تورم ندارد بلکه نشان دهنده کمیاب تر شدن آن کالا در نتیجه تولید کمتر یا تقاضای بیشتر است. این نوع تغییر قیمت در چنین شرایطی دقیقا ناشی از نقش قیمت ها در بازار است، اینکه افزایش قیمت، کمیابی بیشتر آن کالا را به همه افراد

اطلاع می دهد.

در مقابل، افزایش کلیه قیمت ها در اقتصاد ناشی از تغییر در کمیابی کالا نیست بلکه نشان دهنده تغییر در مقدار پولی است که ما از آن برای خرید این کالاها استفاده می کنیم. تنها چیزی که می تواند باعث افزایش قیمت همه کالاها شود این است که پول بیشتری در دست مردم برای خرید آنها قرار گیرد. حتی افزایش قیمت بنزین با کاهش دیگر قیمت ها جبران خواهد شد (اگر فرض کنیم که هیچ تغییری در عرضه پول صورت نگیرد) چرا که مردم برای اینکه بتوانند بنزین مورد نیاز خود را تهیه کنند ناچار خواهند شد مقدار مصرف خود را از دیگر کالاها پایین بیاورند و در نتیجه تقاضا برای آن کالاها کاهش پیدا خواهد کرد.

وظیفه بانک های مرکزی این است که مقدار پول موجود در جامعه طوری تنظیم کنند که نه خیلی کم باشد و نه خیلی زیاد. تورم هنگامی صورت می پذیرد که بانک مرکزی مقدار زیادی پول به وجود می آورد. درست است که تصور چیزی با عنوان «مقدار زیادی پول» اندکی دشوار است ولی باید دقت کرد که در اینجا نباید «پول» را با «ثروت» اشتباه گرفت. پول چیزی است که در جیب هایمان حمل می کنیم یا در بانک به حساب مان واریز می کنیم و از آن برای خرید غذا، پرداخت اجاره و یا خرید اتومبیل استفاده می کنیم. ولی ثروت به عبارتی دارایی ما به حساب می آید و معمولا ترجیح می دهیم که آن را به صورت غذا، مسکن، حمل و نقل و ... داشته باشیم تا پول.

وقتی بانک های مرکزی مقدار زیادی پول تولید می کنند، مردم شروع به خرج کردن بیشتر پول می کنند که باعث بالا رفتن قیمت کالاها و خدمات می شود. توجه کنید که این افزایش قیمت هیچ ربطی به تغییر در کمیابی کالا ها ندارد و تنها ناشی از عرضه بیشتر پول است. با وجود تورم، قیمت ها از درجه اطمینان کمتری به عنوان سیگنال های ارزش کالاها برخوردارند و دارای مقداری «نویز» اضافی در سیگنالی که می فرستند هستند و بدین ترتیب کار را برای تولیدکنندگان و مصرف کنندگان سخت تر می کنند؛ چرا که در این شرایط آنها باید تشخیص دهند که چه قسمتی از قیمت «واقعی» است و چه قسمتی در نتیجه تورم ایجاد شده است.

این مشکل سیگنال «نویز» دار هنگامی بدتر می شود که تورم، همه قیمت ها را به صورت مساوی تحت تاثیر قرار ندهد. بعضی قیمت ها ممکن است خیلی افزایش پیدا کنند؛ در حالی که بعضی از افزایش کمتری برخوردار گردند. این امر تنها به این بستگی دارد که پول جدید عرضه شده از چه کانال هایی وارد جریان اقتصاد گردد. مشکل این است که هیچ راهی برای پیش بینی آن وجود ندارد. تورم تنها از این جهت که باعث رشد بسیار سریع تر قیمت ها نسبت به دستمزد ها می شود به عنوان یک مشکل شناخته نمی شود. بلکه مشکل اساسی و بسیار مهمتری که ایجاد می کند، این است که باعث اختلال در کار سیستم قیمت ها می شود. مطالعات تجربی نشان می دهد که کشورهای با تورم بالا نسبت به کشورها رفاه بسیار کمتری دارند. اتفاقی که الان در زیمباوه – جایی که حتی قیمت پایه ای ترین کالا ها میلیاردی است افتاده است، راهی مطمئن برای از بین بردن اقتصاد یک کشور با از بین بردن ارزش پول است!

پس اگر تورم این قدر بد است، پس چرا اینقدر معمول است؟ کلید حل این معما در این نکته است که تورم باعث منفعت بعضی افراد نیز می شود، اول از همه نیز افرادی قرار دارند که تورم را ایجاد می کنند. تورم همچنین به سود افرادی است که بدهی (وام) های بسیار بالایی دارند؛ چراکه افزایش قیمت ها باعث کم شدن ارزش پول و درنتیجه کاهش ارزش بدهی (وام) بازپرداختی آن ها می شود (با فرض اینکه نرخ بهره ثابت بماند). از طرفی مسوولین بانک های مرکزی، یا نهادهای دولتی (مثلا شرکت های دولتی)، نهادهایی هستند که وام های هنگفت دریافت می کنند.

در نتیجه، دولت ها معمولا مایل به سوء استفاده از بانک های مرکزی شان برای عرضه پول بیشتر هستند، مخصوصا هنگامی که بانک مرکزی از لحاظ سیاسی استقلال چندانی از خزانه مجلس نداشته باشد. حتی بانک های مرکزی که می خواهند قیمت ها را ثابت نگاه دارند بیشتر باعث افزایش تورم می شوند تا کاهش آن، چرا که مایل به جلب رضایت مسوولین سیاسی نیز هستند. همانطور که میلتون فریدمن گفته است، تورم همیشه و همه جا یک پدیده پولی است و همچنین از بدترین بلایایی است که دولت می تواند بر سر اقتصاد آورد. به این دلیل است که ما باید بدانیم تورم چیست و «چه نیست» و همیشه به دنبال راه هایی باشیم تا از سوء استفاده دولت ها از قدرت بانک های مرکزی جلوگیری کنیم.

استاد: استیون هورویتز

مترجم: حسن افروزی