تقریبا قریب به اتفاق کارشناسان اقتصادی بر لزوم ایجاد تحول اقتصادی جهت حل مشکلات ساختاری اقتصاد کشور متفق القول هستند، اما در مورد نحوه (شیوه های) اجرای طرح تحول اقتصادی اختلاف نظر وجود دارد که هر روزه در مطبوعات کم و بیش نظرات کارشناسان و دولتمردان منعکس می شود. بی شک در بین محورهای هفت گانه تحول اقتصادی، هدفمند کردن یارانه ها سهم بیشتری از مباحث را به خود اختصاص داده است؛ به گونه ای که هر موقع بحث تحول اقتصادی مطرح می شود، ناخودآگاه ذهن ها به سمت هدفمند کردن یارانه ها و پرداخت نقدی یارانه ها معطوف می گردد. در مورد نحوه پرداخت نقدی یارانه ها عده ای از کارشناسان معتقد به پرداخت یکسان یارانه هستند و عده ای دیگر از کارشناسان و همچنین دولتمردان معتقد به پرداخت پلکانی معکوس یارانه می باشند و در راستای این موضوع و بعد از اتمام فاز اول جمع آوری اطلاعات اقتصادی خانوار افراد جامعه (افکار عمومی) به دنبال این موضوع هستند که در کدام طبقه بندی دهک درآمدی قرار خواهندگرفت؟ و بالاخره سهم آنها از ۹۰ هزار میلیارد تومان یارانه (نقدی) انرژی چقدر خواهد بود؟

طرفداران پرداخت پلکانی معکوس (از جمله دولت) معتقدند که پرداخت میزان بیشتری از یارانه ها به دهک های درآمدی پایین باعث بالارفتن قدرت خرید و رفاه آنها می گردد و در نهایت فاصله طبقاتی در جامعه کم می شود.

با نگاهی نقادانه به این موضوع برخی از چالش های پیش روی این طرز تفکر(الگو) مورد مداقه قرار خواهد گرفت.

۱) با عنایت به تبعیت کشور از قوانین اسلامی آیا مبنای فقهی لازم در مورد پرداخت نامساوی به افراد جامعه وجود دارد؟ شاید به یاد داشته باشید یکی از مصادیق عدالت حضرت علی(ع) که در کتب درسی به عنوان یک خصلت برجسته عنوان می شد، این بود که بیت المال را به صورت یکسان بین اشراف و مستمندان تقسیم می کردند یا زمانی که عقیل برادر حضرت علی (ع) به جهت عائله مندی و فقر شدید تقاضامند سهم بیشتری از بیت المال بودند، با واکنش تند آن حضرت مواجه گردید. با عنایت به موارد ذکر شده در ابتدا باید نظر اسلام را از متخصصان امر (مراجع محترم تقلید) جویا شد تا طبق آن تئوری های پرداخت نقدی شکل بگیرد.

۲) بالفرض در مبحث تئوریک هیچ خللی بر این نظریه با فرض شرایط آرمانی همه عوامل (از جمله سیستم اداری و مدیریتی و....) وارد نباشد، اما در مقام اجرا آیا کشور از نظر سیستم اداری و مدیریتی و... در شرایط آرمانی به سر می برد تا بتواند میزان درآمد و دارایی افراد جامعه را شناسایی نماید؟ به اذعان مجریان طرح کارشناسان نه مدیران هنگام جمع آوری اطلاعات مربوط به خانوارها سطح درآمدی افراد و همچنین دارایی های آنها البته در صورت ابراز انسان را به یاد قیمت های چهل سال قبل می انداخت. و از طرفی آیا به جز راستی آزمایی در مورد اظهارات احوال شخصیه و بعضی از اقلام دارایی هایی که به صورت رسمی و رایانه ای ثبت شده، می توان سایر دارایی های افراد را که به صورت سند غیر رسمی ثبت شده است، شناسایی و راستی آزمایی کرد؟ وآیا...... و آیاهای دیگر.... در این بین کسانی که به جرم داشتن فضیلت اخلاقی صداقت از همردیفان خود از نظر درآمدی که به علت عدم اظهار صحیح اطلاعات در دهک های پایین درآمدی قرار گرفته اند، یارانه کمتری دریافت می نمایند و در اینجا علاوه بر پاداش به انسان های دروغگو، به قول معروف عدالت افقی در پرداخت یارانه رعایت نمی شود.

۳) آیا جز این است که تاثیرگذاران بر بازار به ویژه در حوزه انحصار با عنایت به دریافت کمتر یارانه تصمیم خواهند گرفت با افزایش قیمت اجناس کسری دریافتی را به طور غیرمستقیم جبران نمایند که در نهایت دود این گرانی به چشم دهک های پایین جامعه خواهد رفت.

۴) آیا معنای پرداخت پلکانی معکوس جز این است که افراد با کار نکردن با وجود تقدس کار و مذمت تن پروری در فرهنگ اسلامی در دهک های پایین درآمدی قرار می گیرند و یارانه بیشتری دریافت می کنند؟ آیا این نوع پرداخت جز تبلیغ و تشویق عملی تن پروری در جامعه نمی باشد؟ با عنایت به اینکه تجربه پرداخت نقدی یارانه ای یک تجربه نو در سطح کشور است و ممکن است بسیاری از ضعف ها با اجرایی شدن طرح آشکار شود و از طرفی واقعی نمودن قیمت ها جهت حل مشکلات اقتصادی کشور (رانت ها، اسراف ها و....) اجتناب ناپذیر است، لذا پیشنهاد می شود جهت آمادگی و مطابقت تدریجی مردم با این رفتار اقتصادی نو و کاهش عوارض آتی، ابتدا به ساکن به عنوان پیش زمینه، یارانه ها به صورت یکسان بین خانوارها توزیع شود تا در مرحله بعد، به دور از شتابزدگی ضمن تکمیل بانک اطلاعات ایرانیان با مطالعه دقیق تر و با استفاده از نظرات کارشناسی متخصصان از طیف های فکری مختلف عوارض احتمالی اجرای طرح اصلی در یک بازه زمانی بیشتر مورد بررسی و مداقه کافی قرار گیرد. لازم به ذکر است که این روز ها جمله کلیشه ای «یک بار برای همیشه» بین کارشناسان و بیشتر در بین دولتمردان باب شده است و به غلط تصور می کنند که با اقدامات یکباره و انقلابی می توان مشکلات را حل نمود، اما غافل از اینکه اقدامات شتابزده و انقلابی با پشتوانه مطالعاتی ضعیف باعث وارد آمدن شوک شدید اقتصادی و به تبع آن عوارض شدیدتر اقتصادی از جمله تورم، بیکاری و... خواهد شد.