هر فردی که برای اولین بار می خواهد در بورس سرمایه گذاری و مشارکت نماید، با همراه داشتن مدارک لازم (کارت شناسائی معتبر، کپی شناسنامه) به یکی از کارگزاران رسمی بورس اوراق بهادار مراجعه نماید و با پر کردن فرم مربوطه نسبت به دریافت کد سهامداری اقدام نماید.

کد سهامداری

کدی به سهامداران حقیقی و حقوقی از طرف بورس تعلق می گیرد تا در هنگام خرید و فروش سهام از آن در بورس استفاده شود. این کد متشکل از سه حرف اول نام خانوادگی یا شرکت و چند عدد است.

انتخاب کارگزار

پس از دریافت کد سهامداری شخص می تواند در هر یک از کارگزاری های مجاز نسبت به خرید و فروش سهام اقدام نماید و هیچ محدودیتی از نظر انتخاب کارگزار وجود ندارد. فرد سرمایه گذار می تواند با انتخاب کارگزار دقیق و متعهد که در اجرای عملیات صالح و متخصص باشد به کاهش ریسک سرمایه گذاری خود کمک نماید و حتی با بهره گیری از تجارب آنها، بازده بیشتری به دست آورد.

وکالتنامه

افراد باید بدانند که هیچ کس به جز شخص سهامدار حق خرید و فروش سهام دیگری حتی بستگان درجه اول را ندارد. به همین ترتیب حق هیچ گونه برداشت مالی از حساب افراد به شخص دیگری واگذار نمی شود مگر آن که این اقدام با طی مراحل قانونی و اخذ وکالتنامه و تأییدیه اداره حقوقی سازمان بورس اوراق بهادار همراه شود.

دستور خرید و فروش

شخص برای خرید هر سهم می تواند با واریز وجه مورد نیاز به حساب کارگزار و با پرکردن فرم مربوطه با ذکر مشخصات (نام شرکت، تعداد سهام، مبلغ سرمایه گذاری، تعیین قیمت سهام، حق تقدم) نسبت به خرید سهام دلخواه اقدام نماید. در هنگام پر کردن فرم، متقاضی می تواند برای خرید سهام دلخواه سقف قیمت مشخصی را اعلام نماید که کارگزار حق خرید بالاتر از آن قیمت را ندارد و یا این که دست کارگزار را برای خرید در هر قیمت ممکن باز بگذارد.

به همین ترتیب شخص برای فروش سهام خود با در دست داشتن برگه سهام (سپرده) و پر کردن فرم مربوطه در کارگزاری می تواند نسبت به فروش سهام اقدام نماید و باز هم می تواند برای کارگزار حداقل قیمت فروش را مشخص نماید که کارگزار حق فروش در قیمت های کمتر را ندارد و یا این که فروش را با صلاحدید کارگزار و در هر قیمت ممکن انجام دهد.

فروش حق تقدم یا تبدیل به سهم

برای فروش حق تقدم سهام یک شرکت باید به روش فوق عمل نمود با این فرق که این دفعه باید به جای برگه سپرده حق تقدم را که از شرکت برای سهامدار ارسال شده است به کارگزاری تسلیم نمود و هم چنین در فرم دستور فروش باید قید حق تقدم را پیش از نام سهم ذکر نمود. در صورت تمایل سهامدار به تبدیل شدن حق تقدم به سهام عادی، سهامدار باید فرم ارسالی از شرکت مذکور را تکمیل و وجه آن را به شرکت مورد نظر واریز نماید تا پس از طی مهلت قانونی و مراحل اداری و ثبت افزایش سرمایه، برگه سهام به ایشان تحویل گردد.

حداقل مدت انتظار برای دریافت وجه فروش سهام

حداقل مدت انتظار برای دریافت وجه فروش سهام سه روز کاری پس از تاریخ فروش سهام است و قبل از آن هیچ پولی در حساب بستانکار شما منظور نمی گردد.

دریافت سود سهام

دریافت سود سهام فقط از طریق شخص سهامدار یا وکیل قانونی وی با در دست داشتن اصل مدارک هویت یا وکالت در تاریخ و مکان اعلام شده شرکت در آگهی های رسمی (روزنامه رسمی) امکان پذیر است.

کد معاملاتی گروهی

شناسه ای است که برای ورود سفارش های خرید یا فروش گروهی برای هر شرکت کارگزاری در سامانه معاملات تعریف شده است. این شناسه می تواند به صورت حرف، عدد و یا ترکیبی باشد.

خرید گروهی (د.د.د)

خرید اوراق بهادار توسط کارگزار با کد معین (کد معاملات گروهی) و تخصیص آن به مشتریان را خرید گروهی می نامند.

این روش هم اکنون در بورس ایران بسیار مورد استفاده قرار گرفته است این در حالی است که در سایر بورس های معتبر دنیا اصلاً چنین روشی وجود ندارد.

نماد معاملاتی

شناسه ای است که برای هر یک از اوراق بهادار به صورت منحصر به فرد در سامانه معاملات تعریف شده است. این شناسه می تواند به صورت حرف، عدد و یا ترکیبی باشد.

در بورس تهران هر صنعت یک نماد خاص دارد یعنی نماد هر سهمی که در این صنعت جای دارد با یک حرف خاص شروع می شود.

ـ بانک ها، مؤسسات اعتباری، لیزینیگ با نماد ”و“

ـ حمل و نقل با نماد ”ح“

ـ فلزات اساسی ”ف“

ـ کانی های فلزی ”ک“

به طور مثال نماد شرکت داده پردازی ایران که در گروه رایانه قرار دارد ”مداران“ است.

سامانه معاملاتی

سامانه رایانه ای است که دریافت سفارش های خرید و فروش، تطبیق سفارشات و در نهایت انجام معاملات توسط آن انجام می شود.

جلسه رسمی معاملاتی

ساعاتی پیوسته از یک نشست کاری است که معاملات اوراق بهادار در این ساعات انجام می پذیرد. سازمان می تواند در یک شبانه روز بیش از یک نشست رسمی معاملاتی داشته باشد. هم اکنون ساعت رسمی معاملات از ۹ صبح الی ۱۳:۳۰ ظهر هر روز است و از ساعت ۸:۳۰ تا ساعت ۹ صبح کارگزاران فرصت دارند دستورهای خرید و فروش خود را وارد سامانه معاملاتی نمایند.

تابلوی بورس:

تابلوئی است که برای ارائه اطلاعات طبقه بندی شده اوراق بهادار به کار می رود از قبیل تابلوی اصلی و فرعی؛ تابلوی اوراق مشارکت دولتی و اوراق مشارکت شرکت ها.

حراج:

سازوکار برای داد و ستد اوراق بهادار بر پایه انطباق سفارش های خرید و فروش مشتریان با در نظر گرفتن اولویت قیمت و زمان است.

عرضه:

عبارت است از اعلام آمادگی برای فروش اوراق بهادار از طرف کارگزار فروشنده.

تقاضا:

عبارت است از اعلام آمادیگ خرید اوراق بهادار از طرف کارگزار خریدار.

صف خرید:

تجمع دستورهای خرید به روی بالاترین نرخ مجاز طی یک جلسه معاملاتی را صف خرید می نامند.

صف فروش:

تجمع دستورهای فروش بر روی پائین ترین نرخ مجاز طی یک جلسه معاملاتی را صف فروش می نامند.

قیمت آغازین:

قیمتی است که در شروع جلسه رسمی معاملاتی برای هر ورقه بهادار در تابلو بورس اعلام می شود.

قیمت پایانی:

قیمتی است که در پایان جلسه رسمی معاملاتی برای هر ورقه بهادار در تابلو بورس اعلام می شود.

دامنه نوسان قیمت:

پائین ترین تا بالاترین قیمتی است که در آن دامنه؛ طی یک یا چند جلسه رسمی معاملاتی بورس؛ قیمت می توان نوسان داشته باشد.

توقف نماد:

توقف معاملات هر یک از انواع اوراق بهادار طی دوره معین طبق دستورالعمل مربوطه است.

بازگشائی نماد:

اجازه انجام معامله به روی یک نماد پس از یک دوره توقف را بازگشائی نماد می نامند.

معامله بلوک:

معاملاتی است که در آن قواعد مربوط به محدودیت حجمی و محدودیت قیمتی رعایت نمی شود.

معاملات دوطرفه:

معاملاتی است که در آن کارگزار هم زمان نقش کارگزار خریدار و فروشنده را دارد.

معاملات چرخشی:

معاملاتی که با تکمیل چرخه آن ظرف یک جلسه معاملاتی؛ وضعیت مالکیت طرفین تغییری نمی کند.

معاملات عمده:

معاملاتی است که تعداد سهام مورد معامله از درصد معینی از کل سهام شرکت، یا حجم آن طی دوره معین و یا حجم معاملات کل بازار طی مدت معین بیشتر نباشد.

امیرحسین اسماعیل‌پور