بورس بازاری است که در آن دارایی های مختلف مورد معامله قرار می گیرد. از این رو، انواع بورسها را می توان به سه دسته کلی بورس کالا، بورس ارز و بورس اوراق بهادار طبقه بندی کرد.

بورس اوراق بهادار چه می کند؟

اصولا در یک تقسیم بندی ساده، افراد جامعه را می توان به دو گروه تقسیم کرد؛ یک گروه کسانی که پول، سرمایه یا پس انداز دارند اما نمی توانند با آن کار کنند و گروه دوم کسانی که توانایی انجام فعالیت های اقتصادی دارند اما سرمایه و پول کافی ندارند. این دو گروه علاوه بر این که یکدیگر را نمی شناسند و تعداد آنها نیز کم نیست دارای ویژگی های مختلفی هستند. یکی از کارهای اساسی بورس همین است که با ایجاد یک فضای مناسب و قانونمند زمینه ای فراهم آورد تا از طریق آن برآوردن تمامی خواسته های قانونی طرفین با حفظ حقوق آنها میسر شود. بورس یک مشکل بسیار بزرگ دیگر را نیز حل کرده است، به طوری که می توان ادعا کرد حل این مشکل باعث گسترش سرمایه گذاری و در نتیجه توسعه یافتگی و پیشرفت سریعتر کشورهای جهان شده است. آن مشکل این است که اگر افراد مختلفی که با سرمایه های متفاوت وارد بورس شده و در فعالیت های اقتصادی بزرگ شریک می شوند، بخواهند، در هر زمان که تصمیم بگیرند، سهم و سرمایه خود را به قیمت مناسب بفروشند، باید چه کار کنند؟

قیمت سهام در بورس چگونه مشخص می شود؟

نظام قیمت گذاری در بورس به گونه ای طراحی شده است که هیچ کس نمی تواند در قیمت گذاری دخالت کند؛ به این ترتیب که در بورس افراد نمی توانند شخصا اقدام به خرید یا فروش سهام کرده و این کار باید از طریق کارگزاری های بورس انجام شود. کارگزاران افرادی هستند که تحت نظارت سازمان بورس فعالیت می کنند. ورود به بورس بدین طریق است که، چه فروشندگان و چه خریداران سهام در اولین قدم تقاضای خود را به کارگزاران بورس تحویل می دهند. کارگزاران هر روز به جز روزهای پنجشنبه و ایام تعطیل از ساعت ۹ صبح الی ۱۲ ظهر در تالار بورس حاضر شده و تمامی تقاضاهای خرید و فروش را وارد سیستم معاملات می کنند. پس از وارد شدن لیست تقاضاها در سیستم معاملات، تقاضاها در دو صف؛ صف خرید و صف فروش، براساس قیمت و زمان ورود، اولویت بندی می شود.

فواید بورس برای سرمایه گذاران

۱. درآمد

مهم ترین هدف هر فرد از سرمایه گذاری کسب درآمد است. سرمایه گذاری در بورس می تواند از دو راه این خواسته را محقق سازد. نخست از طریق پرداخت سود ناشی از فعالیت کارخانه ها و شرکت ها؛ راه دوم کسب درآمد سهامداران بورس، ناشی از فعالیت های مفید و موثر مدیران شرکت های مربوطه است که باعث افزایش قیمت سهام شرکت ها می شود که این به معنی افزوده شدن بر دارایی سهامداران است.

۲. قابلیت نقدشوندگی

کسانی که در بورس سرمایه گذاری می کنند اگر به پولشان نیاز پیدا کنند بسیار سریع تر از بسیاری از سرمایه گذاری های دیگر می توانند سهام خود را به پول نقد تبدیل کنند. برای این کار کافی است به اولین کارگزار بورس مراجعه کرده و فرم تقاضای فروش سهامشان را تحویل دهند.

۳. مشارکت در تصمیم گیری ها

افرادی که سهام شرکت های بورسی را خریداری می کنند مطابق قانون می توانند در مجامع شرکت مربوطه حضور پیدا کنند و با شنیدن گزارش فعالیت ها از گردش کار شرکت آگاه شوند و همچنین با حق رای خود نسبت به انتخاب هیات مدیره، طرح های مورد نظر و میزان سود تقسیمی به سهامداران شرکت اظهارنظر کنند.

۴. اطمینان از مکان سرمایه گذاری

بورس براساس قانون بازار اوراق بهادار تاسیس شده است و مطابق آن فعالیت می کند. در قانون علاوه بر این که کلیه فعالیت های بورس مشخص شده است و هر نوع فعالیتی با اخذ مجوز قانونی صورت می گیرد یک نهاد ناظر به نام «سازمان بورس» نیز در نظر گرفته شده تا بر تمامی فعالیت هایی که انجام می شود نظارت کند. نکته دیگر این که شرکت های بورسی براساس قانون موظف اند اطلاعات مجاز مربوط به خود را به طور مرتب در اختیار خریداران و فروشندگان قرار دهند. این کار باعث شفاف شدن بازار می شود و بدین ترتیب هر کس که اطلاعات لازم را برای خرید و فروش در اختیار داشته باشد می تواند با اطمینان اقدام به معامله کند.

چگونه می توان در بورس سرمایه گذاری کرد؟

اولین کاری که برای سرمایه گذاری در بورس باید انجام داد گرفتن «کد معاملاتی» است. این کد به منظور راحت تر شدن و سرعت یافتن بیشتر کار به افراد داده می شود؛ همان طور که بانک به مشتری خود شماره حسابی می دهد که مشتری با آن شماره شناخته می شود. بنابراین، سیستم معاملاتی بورس افراد را به وسیله کد معاملاتی آنها شناسایی می کند. برای گرفتن کد معاملاتی، فرد می تواند با مراجعه به یکی از کارگزاری ها و ارائه فتوکپی شناسنامه یا کارت ملی خود کد مربوط به خود را دریافت دارد. کد معاملاتی شامل سه حرف اول نام خانوادگی به همراه یک عدد ثابت است. به عنوان مثال، کد معاملاتی کسی که نام خانوادگی او فخرآبادی است می تواند «فخر ۰۰۱۰۱» باشد.

خرید سهام

خریدار سهام برای خرید باید به یکی از کارگزاری های بورس مراجعه و از کارگزار تقاضای فرم درخواست خرید کند. کارگزار فرمی را در اختیار او قرار می دهد و او علاوه بر تکمیل فرم باید مبلغی را که می خواهد سرمایه گذاری کند به حساب کارگزار واریز و فیش آن را به همراه فرم تکمیل شده تحویل کارگزار داده و رسید بگیرد. طی زمان معینی، پس از آماده شدن اوراق سهام، مشتری با تحویل رسید قبلی به کارگزار اوراق سهام خود را دریافت می دارد. علاوه بر خرید حضوری، اشخاص می توانند از طریق اینترنت نیز اقدام به خرید و پس از انجام هر عملیات پرینت آن را به عنوان رسید دریافت کنند. برای این کار، خریدار چند راه پیش رو دارد:

راه اول این که خریدار، چون اطلاع چندانی از سهام و اوراق موجود در بورس ندارد، مبلغی را که می خواهد در بورس سرمایه گذاری کند در اختیار کارگزار می گذارد و از او می خواهد که به انتخاب خودش بهترین سهام را برای او خریداری کند، ضمن آن که می تواند اولویت های مورد نظر خود را به کارگزار اطلاع دهد. راه دوم این است که خریدار، اگر خرید سهام خاصی را در نظر دارد آن را به کارگزار می گوید، مثلا می گوید «اگر سهام فلان کارخانه عرضه شد برای من خریداری کنید.» در این حالت، چون قیمت سهم توسط خریدار اعلام نشده است کارگزار اختیار دارد که به هر قیمتی که سهم مورد نظر مشتری عرضه شد آن را خریداری کند. و بالاخره راه سوم خرید سهام این است که خریدار از کارگزار تقاضای خرید سهم معینی را با قیمت معین می کند و کارگزار نیز مطابق درخواست مشتری اقدام به خرید می کند.

فروش سهام

برای فروش سهام نیز، همچون خرید، فروشنده باید به کارگزار مراجعه و فرم درخواست فروش را تکمیل کند. برای این کار فروشنده دو راه در پیش رو دارد: راه اول این که به کارگزار اختیار می دهد تا سهامش را به قیمت بازار بفروشد؛ در این حالت کارگزار موظف است تا سهام مشتری را به بالاترین قیمت پیشنهادی روز بفروشد. راه دوم این که فروشنده در فرم فروش قید می کند چنانچه قیمت سهام او در بورس تا حد معینی افزایش یافت اقدام به فروش کند.

بهترین راه سرمایه گذاری در بورس را انتخاب کنید

مناسبترین راه برای سرمایه گذاری، استفاده از صندوق های سرمایه گذاری است. صندوق های سرمایه گذاری نهادها یا شرکت هایی هستند که سرمایه خود را بیشتر در سهام و برخی موارد دیگر مثل اوراق مشارکت به کار می گیرند. اینکه توصیه می شود سرمایه گذاری از طریق صندوق های سرمایه گذاری انجام شود به دلیل آن است که سرمایه گذار با خرید واحدهای سرمایه گذاری صندوق، در حقیقت یک سبد سهام را تشکیل می دهد که این سبد به طور مرتب تحت نظارت مدیر و کارشناسان صندوق است و در شرایطی که لازم است سهام صندوق فروخته یا تبدیل شود آنها با آگاهی و تخصصی که دارند مدام به دنبال سهام خوب و پربازده هستند و به طور مرتب سرمایه خود را به سهام برتر تبدیل می کنند.

منبع: «بورس در بیست دقیقه»

توصیه هایی برای سرمایه گذاری در بورس

۱. سرمایه مازاد خود را به کار گیرید

۲. به شایعات توجه نکنید

۳. برای کوتاه مدت سرمایه گذاری نکنید

۴. سبد سهام تشکیل دهید

۵. نسبت به سرمایه گذاری خود بی توجه نباشید

۶. غیرمستقیم سرمایه گذاری کنید

مجتبی فنایی