در حالی که ایران به دنبال کردن فعالیت غنی سازی اورانیوم مصمم است تا تبدیل به یک قدرت هسته ای شود، صدای تحریم های شورای امنیت سازمان ملل در مقابل تهران بلندتر از همیشه است. پیشنهاد دهندگان تحریم ها، آسیب پذیری استراتژی ایران را نشانه رفته اند که عبارت است از: کسری ظرفیت پالایشگاهی برای تامین نیاز داخلی به بنزین و دیگر محصولات نفتی پالایشی ضروری. افزایش جمعیت از سال ۱۹۸۰ میلادی (۱۳۵۹ شمسی) تاکنون از ۴۰ به ۶۸ میلیون نفر، مصرف بنزین در ایران را سالانه نزدیک ۱۳ درصد در طول ۵ سال اخیر افزایش داده است.

در نتیجه این کشور بیش از ظرفیت تولید پالایشگاه هایش، بنزین مصرف می کند. تولید بنزین به میزان نزدیک به ۵/۱۰ میلیون گالن در هر روز، در مقایسه با تقاضای روزانه ۵/۱۸ میلیون گالن که منجر به واردات ۴۳ درصد بنزین مصرفی شده است، ایران را به دومین وارد کننده بزرگ بنزین در جهان تبدیل کرده است. تحریم همه جانبه ای که برای واردات بنزین در دست مطالعه است، می تـواند شدیدا اقتصاد ایران را زمین گیر و فلج کند. بدون سوخت وارداتی برای حمل و نقل، این کشور ثروتمند نفتی که دومین تولید کننده نفت اوپک است، قادر نخواهد بود تا ناوگان وسائل نقلیه اش را به حرکت اندازد و آشوب اجتماعی به زودی می تواند فوران کند و به سرعت رژیم افراطی جمهوری اسلامی را تضعیف کرده و رو به زوال برد.

محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران کاملا از پاشنه آشیل کشورش آگاه است و برای کاهش وابستگی های کشورش به بنزین وارداتی از طریق یک استراتژی در سه محور، فعالیت هایی را در دست اجرا دارد، این سه محور عبارتند از:

۱) توسعه موثر ظرفیت پالایشگاهی ایران: در حالی که هیچ پالایشگاهی در ده های اخیر در ایالات متحده ساخته نشده است که منجر به رشد پیش بینی شده تقاضا برای واردات بنزین از پالایشگاه های خارجی از ۱۰ درصد مصرف امروز به ۳۰ درصد در ۱۵ سال آینده خواهد شد، زیرساخت های پالایشگاهی ایران یکی از سریع ترین برنامه های توسعه در جهان را دنبال می کند که شامل ساخت یک پالایشگاه با ظرفیت ۲۲۵۰۰۰ بشکه در روز در چابهار و یک پالایشگاه با ظرفیت ۱۱۵۰۰۰ بشکه در روز در جزیره قشم می شود.

۲) تامین واردات بنزین از کشورهای دوست و هم پیمان؛ ایران امیدوار است که واردات محصولات پالایشگاهی را از ونزوئلا قطعی کند. این گزینه در دیدار رئیس جمهور ونزوئلا ، هوگو چاوز، از تهران در ماه جولای مطرح شد.

۳) کاهش مصرف بنزین؛ از طریق سهمیه بندی کنترل های قیمتی و تغییر وضعیت به سمت محصولات غیرنفتی.

احمدی نژاد در یکی از مصاحبه های اخیر خود با شبکه خبر ایران، طرح خود برای استقلال انرژی را افشا کرد. او تائید کرد که ایران برای کاهش تاثیرات بنزین، با یک برنامه فشرده به دنبال تغییر سوخت خودروها برای حرکت با سوخت گاز طبیعی است. ایران پس از روسیه بیشترین ذخایر گاز طبیعی جهان را دارا است. ذخایر اثبات شده گاز ایران که در حدود ۲/۲۸ تریلون متر مکعب (بیش از ۹۰۰ تریلون فوت مکعب) ارزیابی شده، ۱۶ درصد از کل منابع گاز جهان است که مقادیر زیادی نیز هنوز کشف نشده است؛ لذا این ذخایر قطعاً یک منبع دائمی سوخت ارزان برای حمل و نقل را در چندین دهه تضمین می کند.

یک کمیته ویژه توسط دولت تشکیل شده که چهار برنامه عمده زیر را پیگیری می کند:

۱) تبدیل بیشتر خودروهای موجود به گاز سوز در طول ۵ سال با میزان متوسط ۲/۱ میلیون خودرو در هر سال. که با تبدیل ۶۰۰۰۰۰ خودروی عمومی و دولتی به گاز سوز شروع خواهد شد.

۲) از رده خارج کردن خودروهای فرسوده (حدوده ۲/۱ میلیون خودرو) تا سال ۲۰۱۰

۳) از ژوئن ۲۰۰۷ بیشتر خودروهای تولیدی باید قادر باشد که با گاز طبیعی هم کار کنند.

۴ـ) در طول ۵ سال اکثر ۱۰۰۰۰ جایگاه سوختگیری ایران باید بتواند گاز طبیعی نیز عرضه کنند. (دو منظوره شوند)

دولت ایران قصد دارد که اکثریت قریب به اتفاق خودروهایش را تا سال ۲۰۱۵ دوگانه سوز کند.

● چارچوب های طرح احمدی نژاد:

۱) تبدیل

چندین راه برای گازسوز کردن خودروها در سیستم حمل و نقل وجود دارد. گاز می تواند بعنوان یک سوخت جانبی در خوردوها باشد. بطوری که خودرو بتواند با هر یک از دو سوخت مختلف کار کند. یک خودروی دو سوخته یا دو گانه سوز به طور معمول دو منبع سوخت مجزا دارد و قادر است با هر دو سوخت گاز و بنزین یا گازوئیل کار کند. دو نوع اصلی خودروی گاز سوز وجود دارد: گاز مایع سوز (LPG) و گاز طبیعی (CNG).

تخمین زده می شود که از مجموع ۶۰۰ میلیون خودرو که در کشورهای دنیا در حال تردد هستند تنها چهار میلیون خودرو گاز سوز هستند. که هم اکنون ۱۵۰ هزار دستگاه آن در ایران است.

عملیات تبدیل خودروها از بنزین سوز به دو گانه سوز نسبتاً ساده است، بویژه در کشوری که بیکاری از ۱۰ درصد فراتر رفته و نیروی کار ارزان است. آنچه مورد نیاز است عبارتند از: سازگاری اولیه موتور که شامل تغییر شمع جرقه، لوله ها، کاتالیست ها و حسگرهای فشار است و همچنین یک مخزن گاز در صندوق عقب خودرو باید نصب شود. برای رسیدن به سرعت بالای تبدیل در ایران بیش از ۱۰۷ کارگاه از سه نوع در ۳۷ شهر ایجاد شده است: کارگاه های اختصاصی برای تبدیل موتورهای دیزل، تبدیل مینی بوس ها، تبدیل سواری و ون ها، در مجموع بیش از ۱۴ هزار خودرو در ایران به صورت کارگاهی تبدیل شده اند.

خودروسازان داخلی، شبکه خدمات پس از فروش موجود خود را برای ارایه خدمات به خودورهای گازسوز آماده کردند. برای تشویق ایرانیان به گازسوز کردن خودروهایشان دولت بیش از ۸۵ درصد هزینه تبدیل را یارانه پرداخت می کند و مالک خودرو در حدود ۵۵ دلار پرداخت می کند. دولت ایران برای خریداران خودروی CNG سوز مشوق هایی ایجاد کرده است و در عین حال یارانه بنزین را کاهش داده است. در نتیجه علیرغم هزینه پایین بنزین در مقایسه با دیگر کشورهای جهان در ایران ۳ تا ۴ مرتبه گرانتر از گاز طبیعی است.

۲) تولید خودروهای گاز سوز جدید

ایران، خودروساز پیشرو در خاورمیانه است. در سال ۲۰۰۵ در ایران در حدود یک میلیون خودرو شماره گذاری شده است، که شامل ۸۸۴ هزار خودروی مسافری سبک و ۱۰۴ هزار خودروی سنگین بوده است، که در مجموع ۶/۱۱ میلیارد دلار ارزش دارد. دو خودروساز اصلی ایران، ایران خودرو و سایپا، به ترتیب ۵۵۳ هزار و ۴۱۳ هزار خودرو در سال ۲۰۰۵ تولید کرده اند و شرکت های کوچک تر مابقی تولید را داشته اند. دولت ایران به طور سنتی تلاش کرده است که واردات خودرو را به منظور کاهش خروج پول از کشور منع و بدون صرفه کند. برای رسیدن به این هدف، دولت به صنعت خودرو در کشور یارانه می دهد در حالی که برای واردات خودروهای خارجی، تعرفه سنگینی از ۱۰۰ تا ۳۰۰ درصد ارزش خودرو، وضع نموده است؛ در نتیجه واردات خودرو ایران در سال ۲۰۰۵ تنها ده هزار دستگاه بوده است. این اندازه مداخله دولت، ایران را قادر می سازد که بر الگوهای عرضه و تقاضا به نفع خودروهای گاز سوز تاثیر گذارد و خودروهای عمومی و دولتی جدید به تدریج گازسوز خواهد شد. تعداد ۵ سازنده عمده تجهیزات، به طور متداول در حال تولید خودروی گازسوز هستند. تا کنون بیش از ۳۳ هزار خودرو گاز سوز در ایران تولید شده است.

۳) قطعات و اجزای CNG

بنا به گزارش انجمن بین المللی خودروهای گاز طبیعی سوز (IANGV)، احداث یک کارخانه تولید مخزن CNG در ایران با ظرفیت اسمی بالغ بر ۱۲۰ هزار مخزن در سال تکمیل شده است و هم اکنون سهمی از نیازهای کشور را تامین می کند. دیگر کارخانه تولید مخزن CNG در اصفهان با ظرفیت بیش از ۲۰۰ هزار مخزن در سال در حال ساخت است و احداث کارخانه های دیگر مخزن سازی نیز در جریان است. شرکت های محلی سازنده کمپرسور، اجزای اصلی تجهیزات جایگاه CNG را با مشارکت شرکت های خارجی در دست تولید دارند. دولت امیدوار است که به تولید سالانه ۳ میلیون مخزن بعد از ۵ سال متوالی برسد.

۴) زیر ساخت های سوختگیری

تا سپتامبر ۲۰۰۶ تعداد ۳۲۶ جایگاه CNG احداث شده و در حال بهره برداری است و ۴۳۲ جایگاه دیگر توسط دولت و بخش خصوصی در دست احداث می باشد. مجموع ظرفیت این جایگاه بیش از ۱۰ میلیون متر مکعب در روز خواهد بود. ۴۱۸ جایگاه دیگر نیز عقد قرارداد شده و در سالهای آینده احداث و بهره برداری خواهد شد. بیش از ۵۶۰ شهر هم اکنون جایگاه CNG دارند. طرح دولت این است که تمامی ۱۰ هزار جایگاه گاز کشور علاوه بر بنزین، گاز طبیعی نیز عرضه نمایند و به ازا هر جایگاه ۳۰۰ هزار دلار یارانه پرداخت نماید.

۵) آموزش عمومی

به منظور تضمین سازگاری سریع با گاز طبیعی به عنوان یک سوخت جایگزین، دولت ایران سازمان بهینه سازی مصرف سوخت IFCO را تاسیس نموده است. این سازمان به همراه شرکت ملی نفت ایران NIOC ، دست به یک رشته عملیات آموزشی عمومی برای ترویج این سوخت و شفاف کردن مسائل ایمنی نموده است.

● مزایای اقتصادی استفاده از گاز طبیعی در خودورها

استفاده از گاز طبیعی مزایای اقتصادی مهمی برای ایران دارد. تغییرات سریع تر ناوگان، بیش از ۵/۲ میلیون خودروی بنزینی و گازوئیلی کم بازده را جایگزین می کند و با تغییر سوخت وسائل نقلیه ضمن کاهش نیاز به محصولات نفتی در داخل، فرصت صادرات نفت به بازارهای جهانی نیز ایجاد می شود. در سال ۲۰۰۴ مصرف بنزین در ایران به مرز ۱۶ میلیون گالن در روز (در مقایسه با ۳۸۳ میلیون گالن در ایالات متحده) رسید که ۴۳ درصد از این میزان از طریق واردات تامین می شود. تغییر سوخت از بنزین به گاز طبیعی نه تنها بین ۳ تا ۴ میلیارد دلار ارز ایران را بخاطر سود حاصل از عدم پرداخت یارانه واردات ذخیره می کند، بلکه میزان ۹ میلیون گالن بنزین، توانایی صادرات روزانه ۴۵۰ هزار بشکه نفت مازاد به ایران می هد که با قیمت ۶۰ دلار در هر بشکه می تواند بیش از ۹ میلیارد دلار در سال ثروت تولید کند.

▪ استنباط هایی برای ایالات متحده

برای ایران، دلیل این طرح، اساساً استراتژیک است. با گاز سوز شدن اکثر خودروهای ایران، ظرفیت پالایشگاه های ایران برای تولید سهم بزرگی از محصولات نفتی غیر از بنزین مثل سوخت جت آزاد خواهد شد که با انجام تحریم های بین المللی، نیروی هوایی و خطوط هوایی تجاری ایران را مصون نگه می دارد و همچنین سوخت نفت گاز برای حفظ قدرت ماشین آلات ارتش، نیروی دریایی و کارخانجات ایران ذخیره می شود. ایران در یک تلاش موازی برای کاهش وابستگی به بنزین وارداتی، برای گسترش ظرفیت های پالاشگاهی اش در حال کار جدی است. زیر ساخت های پالایشگاهی ایران یکی از سریع ترین روندهای توسعه را می گذراند که شامل احداث یک پالایشگاه در چابهار با ظرفیت ۲۲۵ هزار بشکه در روز و یک واحد دیگر در جزیره قشم با ظرفیت ۱۱۵ هزار بشکه در روز می باشد. ایران همچنین امیدوار است که واردت محصولات پالایشگاهی را از ونزوئلا تامین کند که این مورد در دیدار هوگو چاوز رئیس جمهور ونزوئلا از ایران مطرح شد.

این دیدگاه، عقیده محکم احمدی نژاد را افشا می کند که اختلاف با غرب و جاه طلبی (بلندهمتی) هسته ای او اجتناب ناپذیر است و اینکه ابقای رژیمش به توانایی او برای آماده ساختن ملتش برای یک دروه حمایتی تحت تحریم های بین المللی بستگی دارد.

انقلاب احمدی نژاد در زمینه گاز علامت واضحی است که ایران در حال آماده سازی خود برای امکان جنگ است و اینکه در حال توسعه یک استراتژی جنگی اقتصادی جامع برای تکمیل ابتکار نظامی و دیپلماسی اش است. این استراتژی که از سوی غرب مغفول مانده است، نه فقط در برگیرنده تاکتیک های دفاعی همچون تامین انرژی در داخل است و بلکه شامل تاکتیک های تهاجمی نیز می شود. که نمونه آن ابتکار عمل اخیر برای تضعیف دلار آمریکا با ابداع یک بورس نفتی است که نفت را با یورو معامله خواهد کرد.

● گزینه هایی برای ایالات متحده:

۱) ارزیابی مجدد سودمندی گزینه تحریم

بدون شک تحریم ها تاثیراتی بر اقتصاد ایران دارد؛ به ویژه زمانی که برای تولیدات صنعتی اتفاق بیافتد، لیکن احتمال اینکه چنین تحریم هایی تغییری در رفتار بین المللی ایران پدید آورد وجود ندارد، چه رسد به اینکه منجر به تغییر رژیم در ایران شود. با افزایش ثبات در بازارهای جهانی انرژی ، نفت و گاز ایران حتی ارزشمند تر خواهد شد و احتمال آن می رود که بتواند تحریم ها را بی تاثیر کند و محصولاتش را با قدرت به بازارها وارد کند. حتی اگر ایران به خاطر تحریم ها، نفت و گاز کمتری صادر کند آسیب های اقتصادی با درآمدهای بیشتر ناشی از قیمت های بالاتر نفت خام، تعدیل خواهد شد . این مقاله نتیجه می گیرد که دریچه های شانس که باعث فشار اقتصادی به ایران می شود به سرعت در حال بسته شده است.

سیاستمدارانی که از تحریم های اقتصادی حمایت می کنند باید بفهمند که زمان این گزینه گذشته است. هر سال که می گذرد ایران نسبت به تحریم ها انعطاف پذیرتر و مقاوم می شود.

در سایه افزایش مصونیت ایران نسبت به تحریم ها، ایالات متحده باید امکان استفاده اثربخشی این مکانیزم را مجددا مورد ارزیابی قرار دهد. با این اوصاف در صورتی که برای دنبال کردن این گزینه تصمیمی اتخاذ شود، مدت زمان پیاده سازی آن باید مختصر شود.

۲) کند کردن روند تغییر انرژی ایران:

ایالات متحده و هم پیمانانش می توانند با تلاش های زیرکانه و استوار، فرایند حرکت ایران به سمت گاز طبیعی را کند کنند و بنابراین زمان بیشتری برای کارکرد موفق تحریم ها ایجاد کنند. چندین گلوگاه در طرح ایرانی هاست.

پیاده سازی این طرح وابستگی بسیار به تامین حداقل ۵/۱ میلیون مخزن گاز در هر سال دارد. مخازن CNG از مواد فولادی و کامپوزیتی ساخته می شود و نیاز به فرآیند تولید خاص دارد.ایالات متحده می تواند با هدایت کردن عملیات کارشکنی و خرابکارانه مخفی در مقابل نقاط بحرانی موجود در زیرساخت های گاز طبیعی ایران، این فرآیند را با تاخیر مواجه کند. حملات خرابکارانه بر علیه کارخانه های تولیدکننده مخازن CNG و کارگاه های تبدیل به همراه ایجاد معیارهای تنبیهی بر علیه شرکت های اروپایی مثل TUV اتریش و Calgary based AFS که طرح انرژی ایران را با تامین قطعات و لوازم بحرانی و فراهم کردن خدمات ضروری تسهیل می کنند، می تواند تاثیر قابل توجهی در اجرای برنامه داشته باشد. به هر حال این دیدگاه قصد ندارد که برنامه را متوقف کند؛ ولی در بهترین حالت می تواند باعث تاخیر شود.

۳) تدبیر کردن برای یک استراتژی نزاع اقتصادی متقابل:

ایالات متحده باید شروع به پاسخ به استراتژی نزاع اقتصادی ایران به طور متقابل کند. با گذشت بیش از ۵ سال از زمان مقابله جهانی بر علیه تروریسم، ایالات متحده هنوز هیچ استراتژی جامع نزاع اقتصادی برای درگیر شدن با کشورهای اصلی ثروتمند نفتی ندارد. یک استراتژی نزاع اقتصادی موثر، بیشتر از تحریم ها موثر است. این استراتژی شامل استفاده از سیاست های داخلی و بین المللی ابداعی در زمینه انرژی، ابزارهای مالی، اهرم های تجاری و فناوری های پیشرفته است. تمامی این موارد در صورتی که هماهنگ به کار گرفته شوند باعث پیشبرد هدف استراتژیک شکستن پشتوانه اقتصادی کشورهای چموش می شوند.

یکی از بنیان های فکری این استراتژی، باید بر مبنای کاهش وابستگی آمریکا به نفت خارجی و قابلیت آن در ایجاد شکست باشد. در حالی که ایران در حال برداشتن گام های معنی دار برای کاهش آسیب پذیری استراتژیک است، ایالات متحده از حیث امنیت انرژی دقیقا در حال عمل کردن برخلاف این مورد است.

ایالات متحده بیش از ۶۰ درصد نفت خود را وارد می کند و سهم در حال رشدی از وارداتش را از کشورهایی انجام می دهد که مخالف امریکا و سیاست هایش می باشند. با برداشتن گام هایی برای حداقل کردن ریسک شکست تامین نفت، ایالات متحده برای اجرای اهداف سیاست خارجی اش آزاد می شود؛ که یکی از این اهداف، استفاده از اقدامات تنبیهی و مجازات ها بر علیه ایران، بدون تحمل تاثیر زیان آوری روی اقتصاد خود است.