واردات غیرضروری میوه جات بمانند میهمان ناخوانده ای است که ناخواسته وارد سرایی می شود و لاجرم شریک سفره طعام ساکنان است.

تولیدات میوه داخل کشور از زبان کشاورز، عمده فروش، خرده فروش، مردم کوچه و بازار، کارشناس و... که می شنویم این است: در طول سال به قدر کافی و حتی بیشتر از مصرف داخل جوابگو بوده است. این که به بهانه ای دروازه های واردات برای یک عده باز شود و به سلیقه و اراده خود هر نوع میوه را به واسطه پول و سرمایه کشور خریداری و بازار عرضه را اشباع کند، دست کم می شود گفت که این اقدام چشم پوشی یا کم لطفی به منابع تولیدی کشور و مردم است.

موضوع دیگری که هر فرد انتظار معقولانه و منطقی از آن دارد، ثبات قیمت ها و نظارت پیوسته و قاطع بر دادوستد در عرضه محصول از جمله مصارف عمومی مثل میوه جات است. امروز از صد تا دکان و بازارچه و... به ندرت می شود یک نوع مثلا پرتقال را به یک نرخ پیدا کرد. معمولا گفته می شود کالاهای مصرفی در اینجا، هر میوه درجه یک دو سه دارد و مثلا یک نوع سیب با یک رنگ و یک اندازه اما در چند طبق و هر کدام یک نرخ دارند. مشتری واقعا در جدا کردن یک نوع از چند رقم میوه، سردرگم انتخاب و تعدد نرخ ها می شود... لااقل دستگاه هایی که نظم و نظام بازار میوه جات را مدیریت می کنند، نسبت به این که هر نوع میوه فقط در ۳ درجه کیفی و نرخ مشخص عرضه شود اقدام کنند. تعدد کم و کیف و درجات متعدد، می تواند موجب بی اعتنایی یا احتمالا سوءاستفاده فروشنده ای شود که از این طریق قیمت ها را بالاتر از حد متعارف افزایش می دهد.

به بهانه بازار داغ خریدهای نوروزی و نرخ های متنوع و طبعا شتاب های ناشی از شور و هیجان تهیه مایحتاج مصرفی و مورد نیاز به سراغ اوضاع میوه جات و همچنین آجیل و خشکبار باب مصرف تعطیلات سال نو می رویم و از این مغازه به آن مغازه، از این محل و منطقه به آن منطقه، با این شهروند درباره نرخ ها و کیفیت میوه جات، با دیگری درباره قیمت آجیل و از آن دکاندار علت گرانی مثلا آلو و انجیر خشک را می پرسیم و یا نرخ های امسال با پارسال چه تفاوتی دارند. خلاصه فصل آخرین ماه سال است و روزهای خوش گاه با رگبارهای کوتاه و باران های بهاری می گذرد. شماره اول گزارش پیش روی شماست، با هم می خوانیم!:

● مردم چه می گویند؟

گشتی در بازارچه و مغازه های خرده فروشی و میدان میوه مناطقی در گوشه و کنار شهر می زنیم و در شور و تب و تاب خریدهای آخر سال و نظر قشرهای مختلف مردم درباره چند و چون نرخ ها، کیفیت، واردات و نظارت و کنترل بازار عرضه و خرید میوه جات را می پرسم. آنچه بیشتر مردم مصرف کننده می گویند و اغلب اشتراک و مشابه است، نبود نظارت و ثبات قیمت ها و تأثیر منفی واردات میوه روی تولیدات داخلی است.

● تأثیر واردات میوه روی مرکبات داخلی

حوالی بازارچه ای معروف واقع در یک منطقه قدیمی شهر، «جمشیدیان» کارمند شهرداری، مقداری میوه خریده است. او هم از نوع کیفی و هم قیمت میوه ها رضایت دارد. کیسه پلاستیکی پرتقال و سیب زرد را با دست بالا می آورد: «پرتقال تامسون شمال کیلویی

۹۶۰ تومان و سیب زرد که می گوید تولید مراغه است هر کیلوگرم ۸۹۰ تومان است.» این شهروند واردات میوه را باعث ارزانی نمی داند و بر این باور است که میوه جات وارداتی روی نرخ مرکبات تولید داخل تأثیر منفی می گذارد.»

در یکی از میادین بزرگ میوه، تره بار و مواد پروتئینی، از «هوشنگ آقایی» که «حقوق» خوانده است درباره قیمت میوه جات سؤال می کنم. او اظهار می دارد: «در مقایسه کلی قیمت ها نسبت به مدت مشابه سال قبل متفاوت است.»

● نرخ ها ناآرام هستند

می پرسم این تفاوت چیست؟ می گوید: «نرخ ها بالا رفته است. به عنوان نمونه پارسال در همین زمان پرتقال خوب و اندازه متوسط هرکیلو ۵۰۰تومان فروخته می شد. اما الان قیمت هر کیلوی همان نوع پرتقال ۹۰۰تومان است.»

به گفته او در تمام دنیا قیمت ها در یک شرایط خاص ممکن است درصد جزیی بالا روند ولی اینجا مغازه به مغازه با تبسم می گوید لحظه به لحظه نرخ ها فرق می کنند.

وی درباره وضعیت نظارت بر چرخه عرضه و مصرف نیز نظر خود را بیان می کند که کنار نظرات دیگران در شماره بعد، خواهیم خواند.

● قیمت های استرس ساز

خانم و آقا با مقداری میوه و تره بار خریداری از سالن غرفه های میدان بیرون می آیند. «عباسی» همسر خانم «خسروی» می گوید مشکل قیمت ها جدا از متعادل یا زیاد بودن، بی ثبات بودن است. به عنوان نمونه، روز پنج شنبه (ششم اسفند) در همین میدان مرغ هر کیلو ۲۷۰۰ تومان عرضه می شد اما امروز (شنبه هشتم اسفندماه) همان مرغ در اینجا هر کیلو ۲۹۰۰ توما ن نرخ دارد. خانم خسروی در تأیید نظر همسرش می گوید: ثابت نبودن قیمت ها در طول سال باعث استرس انسان می شود مخصوصاً در ایام نزدیک به عید و سایر روزهای خاص و به مناسبت ها نرخ کالاهای مصرفی روزانه به هم ریخته می شوند. همسر او همچنین می گوید: «قیمت ها هرچه است لااقل ثابت نگهداشته شوند تا اعصاب مردم کمتر فشرده شود و تعادل اقتصادی شان به هم نریزد.»

در ارتباط با صحبت های این زوجین و نوسان قیمت هرکیلو مرغ ظرف دو روز، امروز یکشنبه نهم اسفند، نرخ هر کیلو مرغ بالای ۳هزار تومان است. ظاهراً هرقدر به پایان سال نزدیک می شویم، ارزش مرغ ها بیشتر می شوند. درنتیجه نظم اقتصادی خانواده ها خدشه دار می گردد اگرچه یک مقام بازرسی و رسیدگی به تخلفات سازمان حمایت مصرف کنندگان و تولیدکنندگان اخیراً گفته است «قیمت هر کالایی در بازار تابع عرضه و تقاضاست، قیمت مرغ نیز از این قاعده تبعیت می کند. نمی توانیم قیمت مشخصی برای مرغ تعیین کنیم.»

از گذرگاه ماشین رو محوطه داخلی میدان، فرمان دوچرخه کهنه اش را دودستی گرفته پیاده بیرون می آید. نگاه می کنم به فرمان و میله بدنه بین دو چرخ چند تا کیسه کوچک حاوی اندکی میوه گره زده است. پیش از آن که پایش را روی رکاب بگذارد و پا بزند به سمت خانه اش، جلو می روم. «یحیی جعفری» بازنشسته شرکت واحد است. او دل خوشی از خریدکردن از میدان ندارد. می گوید: «میوه ها یکدست نیستند. روی میوه ها سالم زیرشان لک زده و خراب است. اجازه نمی دهند مشتری دست به میوه ها بزند.» کیسه تعدادی موز ریز را که به بدنه دوچرخه اش آویخته بالا می آورد. نشان می دهد لای آن رنگ پوست موزی سیاه شده و لکه دارد. اگر مشتری بخواهد میوه سوا کند، مچ دستش را می گیرند می گویند همین است که از دم داده می شود. نمی خواهی برو جای دیگری!

● نیازی به واردات نیست

در گفت وگو با دبیر اتحادیه میدان مرکزی میوه و تره بار تهران با اشاره به این که در کشورمان در تمام مدت طول سال انواع میوه و صیفی جات تولید می شود و همواره جوابگوی مصرف موردنیاز مردم است طبیعتاً هیچ نیازی به واردات میوه جات نیست مگر آن گاه که بخشی از محصولات باغی تولید داخل دچار آفت و یا تأثیرات نامساعد آب و هوایی شود. لیکن در موقعیت متعادل و طبیعی کنونی ضرورت ندارد اقدام به واردات میوه جات مازاد بر احتیاج مصرف عمومی شود.

«علی حاج فتحعلی» در همین ارتباط می گوید: «از سال ۸۴ که موضوع ذخیره سازی عنوان شد، توزیع میوه ذخیره شده از راه اصلی خود خارج شد و عده ای با حمایت دستگاه های مسئول و شرکت تعاونی... در این امر دخالت می کنند و در قالب ذخیره کردن میوه در شیوه درست و مستقیم توزیع عمده میوه جات اختلال ایجاد می کنند. در این اتفاق به ندرت ازتجربیات متولیان اصلی میوه و خبرگان صنف بارفروشان میدان مرکزی میوه استفاده می شود.»

وی درباره واردات میوه و علت وجود مشکلات در عملکردها، نخست به نبود آمار مصرف و اراضی زیرکشت و دلیل خلأ مرکز تصمیم گیری واحد توجه می کند. این صاحب نظر گردش شبکه ای میوه ، در مورد تأثیر نبود تصمیم گیری متمرکز و برآوردهای متعادل و فرانگر مدیریتی در نامه ای به رئیس مجمع امور صنفی توزیعی و خدماتی تهران، به باغ هایی که در سالیان دور احداث شده بود و منبع اصلی تولیدی برای صادرات میوه نیز محسوب می شدند، اشاره می کند که در اثر نبود مدیریت صحیح روبه نابودی رفته ویکی پس از دیگری از چرخه باروری و تولید خارج شده اند. به باور او این اتفاقات یک دلیلش نبود آمار دقیق خصوصاً درباره دو محصول موردنیاز اساسی روزمره مردم، شامل پیاز و سیب زمینی است که هرسال با مشکل ناهماهنگی تولیدی این محصولات روبرو هستیم. وی می گوید: «یک سال آن قدر این دو محصول کاشته و تولید می شود که برداشت آن جوابگوی هزینه برداشت و حمل و نقل شان برای عرضه بازار و فروش به صرفه کشاورز نمی شود. لذا ضرر هنگفت به او وارد می شود. در چنان وضعیت توان اقتصادی برای کاشت همان محصول ممکن نمی شود. از سوی دیگر، سال بعد به دلیل عدم کاشت این نوع محصول سبب کمبود ملموس آن در بازار عرضه و مصرف می شود تا حدی که مجبور می شویم این محصول را از ترکیه یا پاکستان وارد کنیم. این شرایط را کم و بیش هرسال در خصوص دو محصول سیب زمینی و پیاز شاهد بوده و تجربه کرده ایم.»

دبیر اتحادیه میدان مرکزی میوه تهران، پیرامون واردات و ذخیره سازی میوه جات می افزاید: «با وجود تولیدات داخل در وضعیت عادی تولید و عرضه همچنان که پیشتر اشاره شد هیچ احتیاجی به واردات مخصوصاً میوه های تفننی نداریم آن هم با توجه به کیفیت عالی میوه جات تولید در کشورمان، عده ای اقدام به وارد کردن میوه های چینی هورمون دار می کنند. از طرف دیگر نیازی هم به ذخیره سازی میوه منابع داخل نیست چرا که چنین اقدام سبب گرانی میوه و سود بردن کسانی می شود که از چگونگی برنامه و سیاستگذاری تاثیرگذار در تعادل و نیاز مسئولان مربوطه در رصد کردن و تامین میوه جات به ویژه در زمان های خاص مصرف مردم، اطلاع دارند. ذخیره کردن میوه از منابع داخل هنگامی منطقی و لازم است که محصول یا تولید برخی ازمحصولات در پاره ای از استان های مولد میوه دچار آفت شده باشد.» وی اعتقاد دارد چنانچه موارد مذکور ناشی از نحوه تصمیم گیری ها همچنان جاری و عملیاتی شود بنیه کشاورزی به رسوب سوق می یابد و تولیدکنندگان دستمایه یک عمر کار پرمشقت شان از بین خواهد رفت.

● پیشنهاد برای عرضه میوه ارزان

«حاج فتحعلی» در ادامه صحبت های خود همچنین اظهار می دارد به منظور امکان عرضه میوه به قیمت ارزان در ایام عید نوروز، طی نامه ای به وزارت بازرگانی و رئیس اصناف کشور پیشنهادی ارایه کرده است که خلاصه آن دربرگیرنده این نکات است: کل میوه های ذخیره شده برای مصرف شب عید مردم لزوماً می بایست توسط صنف بارفروشان میدان بزرگ توزیع شود با این توضیح که مسئولان سازمان بازرسی و نظارت و بازرگانی، شناخت کافی و سابقه اعضای این صنف برای شان روشن است. مورد دیگر این که اتحادیه و شرکت تعاونی میوه فروشان هیچگونه توقعی در این مورد برخلاف شرکت تعاونی میوه فروشان سطح شهر نداشته است و به خاطر رضایت شهروندان حق العمل ۱۰ درصد رایج از محل فروش میوه های ذخیره شده را به ۵ درصد کاهش داده و برداشت کند.

وی همچنین درخصوص واردات میوه با بیان این که واردکنندگان برای بازار مصرف میوه شب عید قبلا پیش بینی کرده اند تا اواسط ماه اسفند میوه جات وارداتی شان را توزیع کنند، می افزاید: «واردات میوه روی عرضه تولیدات داخلی بدون تاثیر نخواهد بود در حالی که وضع تولید میوه امسال نسبت به سال گذشته خوب است و دولت پرتقال و سیب تولید داخل را خریداری و ذخیره کرده است.»

● چندسویگی تاثیر کاهش تعرفه واردات

صفر شدن تعرفه واردات میوه در ذات خود تاثیرات چند سویه در چرخه عرضه و تقاضا دارد.

کاهش تعرفه واردات میوه جات طبعاً می باید از یک نظر موجب جلوگیری از تاثیرپذیری نرخ محصولات داخلی به واسطه قیمت های بالای مرکبات وارداتی شود. یک مورد دیگر اثر این اتفاق ناکام شدن برنامه ریزی کسانی که با پیش خرید کردن تولیدات مرکبات داخلی و انبار کردن با این حس و فکر مضاعف که واردات با تعرفه ۳۰ درصد (صفر شده) بدیهی است قیمت محصول وارداتی بالاتر از نرخ سال های اخیر که با تعرفه صفر بوده باشد.

کاهش تعرفه و فرصت مناسب می تواند در مقطع کنونی رونق گسترده و بیشتر برای تولیدکننده در پی داشته باشد ضمن این که نرخ محصول داخلی، فرصت افزایش قیمت به دلالان و انبارکنندگان تولیدات داخلی را حذف می کند.

اما جدای از این تاثیرات، مساله مورد توجه و تاکید این است ما در حال حاضر اصولا کم و کسری در میوه جات تولید کشورمان نداریم. پس چه اصرار و لزومی است که واردات میوه با هر میزان، نهایتاً تعرفه صفر صورت پذیرد؟!...

نرخ اتیکت خورده چند قلم از مرکبات در مغازه های نقاط مختلف شهر در حالی که بیش از سه هفته به پایان ماه آخر سال ۱۳۸۸ مانده است.

در حالی که میوه داخلی به گفته مسئولان ذیربط نیاز مصرف شب عید را کاملا تامین می کند و تعرفه واردات میوه جات هم صفر شده است و هزاران بازرس هم در چرخه عرضه و مصرف نظارت بر قیمت ها فعالند، ظاهراً هیچ جایی برای افزایش نرخ ها و تخلف فرصت طلبان باقی نمی ماند مگر این که یک جای کار خلل ایجاد شود و لنگ بزند، چیزی مثل اینکه آنان که مرکبات را انبار کرده اند متاثر از تفاوت نرخ واردات، با گران کردن قیمت ها به اکثر مردم که تمایل دارند میوه ایرانی مصرف کنند، اجحاف کنند و در نتیجه جیب سودجویان سنگین تر می شود.

اقشار مردم انتظار دارند خیل نیروها به عنوان ناظر و بازرس در سطح کشور در این فرصت پایانی سال قاطعانه و بدون هیچ چشم پوشی به فرصت طلبان که همواره جز با ایجاد آشفتگی در بازار عرضه و تقاضا و لوث کردن برنامه ریزی های نظام مند رسمی در فضای اقتصادی، ثمری برای کشور ندارند، مجال تحقق اهداف شان را ندهند.

● رونق بازار شب عید

این روزها مغازه های آجیل و خشکبارفروشی از خریدهای مصرفی و تنقلی شب عید بسیار شلوغ است چون از هم اکنون بیشتر خانواده ها ترجیح می دهند میوه و شیرینی را هفته آخر سال تهیه کنند، اما آجیل اگر تولید امسال باشد دست کم تا مدتها خوب و معمولا خوش طعم باقی می ماند.

حوالی بازار وارد مغازه «حمید معصومی» می شوم و می پرسم وضعیت نرخ های آجیل و خشکبار نسبت به سال قبل چطور است؟ نظرش این است که قیمت پسته امسال با پارسال خیلی فرق نکرده است. بهترین نوع پسته مجلسی هر کیلو ۱۶ الی ۱۸هزار تومان است، اما یک سری خشکبار از جمله آلو، انجیر و مغز بادام و گردو به دلیل تاثیر خشکسالی سال گذشته امسال قیمت شان درصدی بالا رفته است. شکلات هم نرخش ۵ تا ۱۰ درصد افزایش یافته است.

علتش بالا رفتن هزینه مصارف خدمات شهری در مقایسه با سال پیش است. گفته این فروشنده در مورد نرخ ها نیز حاکی از داشتن فاکتور خرید و ارایه فیش ترازو به مشتریان است و این که نرخ ها مطابق قیمت های تعیین شده اتحادیه آجیل فروشان است. او اضافه می کند: «معمولا یک درصد روی نرخ های مصوبه می کشیم آن هم به عنوان تخفیف و به خاطر این که مشتری معمولا روی قیمت ها چانه می زند ولو این که هر قدر نرخ ها ارزان باشند.» می پرسم اگر فرضاً کسی یک کیلو بادام هندی که اتیکت کیلو ۱۳ هزار تومان زده اید، بخواهد تخفیف بگیرد چگونه به او تخفیف می دهید؟ جوابش این است: «اگر مثلا در مجموع چند کیلو و به ارزش بالا خرید شود، آن موقع یک تخفیف در نظر می گیریم.»

دقایقی صبر می کنم خریدش تمام شود. مرد سالخورده ای است. از هر نوع آجیل مقداری می گیرد. سرانجام پای میز ماشین حساب فروشنده می آید. چیزی نزدیک دویست هزار تومان خرید می کند. «عیسی بلوری» بازنشسته یک سازمان خدمات اجتماعی است. او به رغم این که می گوید اطلاعی ازوضع قیمت ها ندارد لیکن می افزاید: نرخ های امسال اکثراً نسبت به سال پیش افزایش یافته است اما واردات برخی اقلام خشکبار روی قیمت محصولات مشابه داخلی اثر می گذارد. در عین حال قدرت خرید بیشتر مردم کم است. فرزندان او خارج از کشور زندگی می کنند. این تنقلات را برای آنان خریده است. در مغازه ای دیگر با خانم «مختارزاده» درباره قیمت های آجیل صحبت می کنم. می گوید پارسال هم از همین مغازه آجیل شب عید را خریده است که اجناسش تازه است. قیمت ها با سال گذشته فرقی نکرده است.

این خانم خانه دار در همین فرصت از وضعیت قیمت مواد پروتئینی می گوید: «قیمت مرغ و گوشت و میوه بالا رفته در حالی که هنوز خریدهای سال نو به طور کلی و کامل صورت نگرفته است.»

در یک مغازه آجیل فروشی فروشنده تمایل ندارد حداقل سه چهار دقیقه وقت برای گفت وگو با غیرمشتری صرف کند. به هر حال در یک فرصت مختصر وارد همین مغازه می شوم. از فروشنده که چندان هم راحت صحبت نمی کند، در خصوص قیمت ها می پرسم. او می گوید: «بعضی اقلام نرخ شان بالا رفته است. علتش اثر خشکسالی روی خشکبار است، مثل آلو که پارسال کیلویی ۴ هزار تومان بود حالا ۸ هزار تومان است.» نگاهی به اتیکت ها می کنم پسته ۱۲، مغز گردو ۱۵ و انجیر ریز ۸ هزار تومان است.

● نظارت و کنترل بر قیمت ها

و اما موضوع یا همان مسئله کهنه نظارت و کنترل قیمت ها به یقین هر آنچه که مورد مصرف و نیاز مردم سطح کشور است همیشه به حد کافی وجود داشته و دارد. به قول برخی از شهروندان هر متاعی که در دنیا وجود دارد، در ایران نیز موجود است. لیکن مسئله، کمرنگ و یا مشهود نبودن آنچه که به عنوان نظارت و نیاز جامعه است، مطرح است. مردم تاکید دارند چنانچه نظارت به طور مستمر در سطح بازار عرضه و مصرف میوه موجود باشد، کسی فرصت سوءاستفاده نمی تواند داشته باشد ضمن این که آرامش مردم هم تامین خواهد شد. به نظر می رسد به رغم این که دستگاه های تامین کننده کالا و برنامه ریزی بر این هدف و بیان و نظرند که اقلام مورد مصرف و نیاز عمومی فراهم آید، لیکن تعلل و یا منقطع بودن بخش نظارت و کنترل در گستره عرضه و تقاضا می تواند بر سیاستگذاری های رسمی حول چرخه مصارف عمومی خدشه وارد کند و سبب شود مردم با خیال راحت کالاهای مورد احتیاج خود را به لحاظ نرخ های رسمی و مصوب، تهیه نکنند.

● نظارت بر نرخ ها از دیدگاه مردم

در گفت وگو با مردم پیرامون چگونگی نظارت و کنترل قیمت ها، اکثراً چندان نگاه مثبتی در این زمینه ندارند. مردم در واقع بر این باورند که نظارت در کار نیست، با این حال برخی از فروشندگان می گویند نظارت برقرار است و باید باشد.

«جعفری» بازنشسته شرکت واحد، بر این نظر است که قیمت های کالای مصرفی دل بخواه است و کسی به نام ناظر دخالت نمی کند. سرپرست میدان ها چندان نظارتی به گردش کارها نمی کند. او این را هم می گوید: «حقوق را بالا نبرند، فقط نرخ ها را کنترل کنند.»

«رحمتی» شغل آزاد دارد، می گوید: «در طول سال در هیچ مغازه و فروشگاهی ندیده ام یک بازرس آمده باشد و نرخ ها را کارشناسی و بررسی کند. در حالی که به دفعات دیده ام فروشنده با چک و چانه زدن مشتری ۲۰ تا ۱۵درصد از فروشنده تخفیف گرفته است. به نظر من نظارت مستقیم و مسئولانه و همیشگی در طول سال می تواند امنیت قیمت ها را برای مصرف کنندگان تامین کند.»

«جمشیدیان» کارمند شهرداری، می گوید: «از مسئولان تقاضا دارم قیمت کالای مصرفی را کنترل کنند. این امر می تواند در ثبات قیمت ها موثر باشد.»

از «ادریس رضایی» میوه فروش، سوال می کنم: آیا نظارت بر قیمت ها وجود دارد؟. او می گوید: «بازرسان تعزیرات آخرین بار حدود ۲۵ روز پیش آمدند و نرخ های روی میوه را دیدند. مشکلی نبود.» وی همچنین می افزاید: «سه سال در مناطق میوه فروشی پونک و ستارخان بودم هیچ گاه ندیدم بازرسی بیاید. اما در اینجا واقع در یکی از خیابان های اصلی جنوبی شهر ظرف ۵ماه چند دفعه بازرس برای کنترل قیمت ها آمده است و تعزیرات هرماه نظارت می کند.»

«غرازانی» فروشنده میوه هم می گوید: «نظارت وجود دارد و باید باشد.» اما یک تحصیلکرده رشته حقوق، معتقد است هیچ نظارتی در امر فروش کالا نیست. تنها جزیی از مردم یک نظارت کلی بر آنچه خرید می کنند، دارند. به گفته وی اگر در کل داد و ستدها فضای دقیق نظارتی وجود داشته باشد فروشنده ها از آن موقعیت پیروی می کنند. لیکن حتی به صورت مقطعی ندیده ام یک نفر ناظر به محل مغازه و فروشگاهی برای بررسی قیمت ها آمده باشد مگر یک اتفاق خاص فیزیکی بین مشتری و فروشنده رخ داده باشد.» وی پس از خریدن مقداری میوه از میدان در یک منطقه جنوب شهر، درباره نظارت در این محل، اظهار می دارد: «نظارت داخلی اینجا به دو بحث برمی گردد: متصدیان مربوطه بیایند نظارت کنند تراز و سالم باشد و دیگر این که خود فروشنده وجدان داشته باشد.»

«عباسی» یکی دیگر از شهروندان، اعتقاد دارد چنانچه نظارت درست و پایدار باشد ثبات قیمت ها قطعی خواهد شد.

● تعادل در عرضه و تقاضا

یک میوه فروش با ۵۰ سال سابقه در این شغل، می گوید: عرضه و تقاضاست که قیمت ها را متعادل می کند و بزرگترین کار در عرضه کالا، رقابت است که آن هم به موقعیت تولید بستگی دارد.»

«سیدابوالفضل غرازانی» با این نظر، ضمن این که می گوید الان نرخ میوه جات تعادل ندارد و یک عده در انبارها میوه نگهداری می کنند تا شب عید به قیمت بالا بفروشند، بر این باور است که چنانچه واردات نباشد، بار (میوه) داخلی به قیمت هر کیلو چند هزار تومان می رسد.» می گویم: نظرتان به پیش بینی ذخیره سازی دولت، چیست؟ می گوید: «دولت از باغدار پرتقال خریده و برای مصرف کننده سوبسید در نظر گرفته است، اما میزان خریداری زیاد نیست. لذا به نظرم قیمت ها راکد نمی مانند.» این فروشنده میوه جات در آخر صحبتش می گوید: «هندوانه خریدم کیلویی نهصد تومان... (با دست انبوه هندوانه ها را نشان می دهد) هوا سرد شد و بازار نیست، حالا کیلویی پانصد تومان می فروشم.» او می افزاید: «دولت اگر خرید کافی می کرد می شد انتظار داشت با تعادل عرضه و تقاضا، بازار متعادل شود.»

● وزش نسیم آرام...

گفته های وزیر بازرگانی مبنی بر حضور ده هزار بازرس برای امور نظامندکردن بازار ایام نوروزی سال ۱۳۸۹امید وزیدن نسیم روان و آرام در کالبد داد و ستدهای مایحتاج شب عید در گستره کشور خواهد بود.

«دکتر مهدی غضفری» اواخر دهه دوم بهمن ماه در جمع خبرنگاران اعلام کرد ۱۰هزار بازرس در ایام نوروز سال آینده با تخلفات صنفی و هرگونه افزایش بی رویه قیمت کالا و خدمات برخورد خواهند کرد. همچنین اکیپ های سیار بازرسی در سطح شهرها فعال خواهند بود و مردم می توانند مسایل و مشکلات در رابطه با گرانفروشی و تخلفات صنفی را گزارش کنند.

وی همچنین اعلام کرد در ۱۰ ماه گذشته ۱۸۰۰ تیم بازرسی ۵/۵میلیون بازرسی از اصناف داشته اند که در این رابطه ۵۵هزار پرونده تخلف تشکیل شده است.

از سوی دیگر استاندار تهران، چند روز پیش اعلام کرد: «پیش بینی کرده ایم تا در شب عید، کالاها ارزان تر و نه گران تر، شود. هر چند منکر گرانی نیستیم اما تلاش می کنیم آن را تعدیل کنیم. وی همچنین به «ایسنا» گفته است که در زمینه ذخیره سازی گوشت قرمز و سفید و میوه اقدامات خوبی برای تهران صورت گرفته است.

خبر دیگر این که رئیس هیات مدیره اتحادیه باغداران مرکبات تاکید کرده اکنون تنها جریان دلال بازی باعث افزایش قیمت و کمبود مرکبات شده است. در حالی که در کشور به هیچ وجه کمبود مرکبات نداشته و نیاز هم به واردات نداریم.»

صحبت های دیگر شهروندان، پیرامون چگونگی میوه و صیفی جات در میادین سطح شهر تهران است که همواره از پایین بودن کیفیت این محصولات گلایه داشته و هنوز به رغم این که طی چند سال اخیر برخی غرفه های میادین به عنوان غرفه های نمونه میوه جات در مقایسه با دیگر غرفه های معمولی، مناسب تر و با بسته بندی مشتری پسند عرضه می کنند لیکن همچنان به دفعات شاهد گلایه مصرف کننده از نامرغوب بودن و بعضی درجه ۳ خواندن بیشتر محصولات در این میادین، بوده ایم. در حالی که برخی از شهروندان خریدکردن از چنین مراکز را به دلیل تجمیع مایحتاج روزانه نسبت به مراکز دیگر ترجیح می دهند. این نکته را هم یادآوری می کنیم که یک مشکل دیگر مشتریان دایمی میادین، فروش ناخواسته مایحتاج مرکبات و سیب زمینی و پیاز و... بیش از حد موردنظرشان توسط فروشندگان است. این مساله بسیار اتفاق افتاده است که مشتری بر سر زیاد بودن (یا به قول مردم، زورفروشی) جنس مورد نیاز، بحث و جدل لفظی بین مشتری و توزیع کننده پیش آمده است که همچنان این مشکل صورت می گیرد.

● تصویب ارتقاء کیفیت محصولات کشاورزی میادین

در زمینه افزایش کیفیت فرآورده های زراعی، اخیرا شورای اسلامی شهر تهران، طرح ساماندهی و ارتقاء کیفیت محصولات کشاورزی قابل عرضه از طریق سازمان میادین میوه و تره بار شهرداری تهران را تصویب کرد. به گفته «صفایی» مدیرعامل سازمان میوه و تره بار شهرداری تهران در این خصوص ورود شهرداری به بحث تعیین مرغوب یا نامرغوب بودن محصولات پرخطر است.

در این ارتباط، ۱۵درصد از محصولات باغی تولید شده در پایانه مرکزی میادین میوه و تره بار در حال گردش است و توانایی سازمان تنها در کنترل ۷۰ تا ۸۰ درصد مواد غذایی ورودی به میادین میوه و تره بار است. برای ساخت ایستگاه آزمایش های کنترل کیفی تمامی محصولات، حدود یک تا دو میلیارد تومان اعتبار نیاز داریم. وی با اشاره به این که در حال حاضر حدود ۵/۴ میلیون تن مرکبات و ۵/۲میلیون تن سیب در سال در میادین میوه و تره بار شهرداری توزیع می شود، به دلیل پایین بودن آستانه حساسیت ورود به پایش محصولات کشاورزی، شهرداری و شورای شهر تهران نمی توانند وارد این مباحث شوند. وی همچنین با بیان این که ۲۳۰ هکتار زمین قابلیت تولید محصولات باغی در کل کشور را دارد که در آن ها از سموم کشاورزی استفاده نمی شود. از سوی دیگر زمین هایی وجود دارد که برای تولید محصولات در آن ها از سموم کشاورزی استفاده می شود.

بنابراین، در این بازار که نظمی در آن وجود ندارد، تمام محصولات بدون هیچ نشانه ای وارد بازار می شوند. براساس این مصوبه سازمان میادین میوه و تره بار شهرداری، فرآورده های غذایی ورودی و خروجی از میادین میوه و تره بار شهرداری تهران را ظرف مدت ۶ماه از زمان ابلاغ مصوبه راه اندازی خواهد کرد. از سوی دیگر شهرداری تهران همچنین موظف است از طریق سازمان میادین نسبت به بررسی و کنترل و کیفیت محصولات طبق استانداردهای codex و از جهت بقایی سموم کشاورزی، فلزات سنگین و نیترات ها در تمامی محصولات کشاورزی با همکاری کمیته راهبردی متشکل از دانشگاه ها و سازمان های مرتبط اقدام کنند.»

● یک نظریه برای ثبات قیمت ها

نظر یک فارغ التحصیل رشته اقتصادی را درباره ثبات قیمت و ایجاد آرامش پایدار در سبد اقتصادی خانوارها و کلا جامعه جویا می شوم . او لبخندی می زند و می گوید همه این موارد نیاز به یکدوره کلاس آموزش نظام سلامت اقتصادی دارد.

«حسینی» می گوید: «اول لازم است مجاری موازی واردات و ظرفیت و جریان اقتصادی را روشن ساخت. یعنی واردات آن باشد که جامعه و کشور نیاز دارد و اقتصاد آن باشد که مولد کار باشد. دلال بازی هر قدر گردش پولی داشته باشد هیچ نفعی نه برای پیشرفت کشور و نه برای اقتصاد خانواده و حقوق بگیران دارد. در این شرایط دولت هر اقدامی در جهت ثبات نرخ ها و تامین مایحتاج عمومی می کند، همیشه نمی شود از ترکش اردوهای اقتصاد به اصطلاح زیرزمینی و سودجو مصون بماند. دولت باید امکانات را برای سرمایه های مولد صنعت و اشتغال تهیه کند. این بزرگترین کار برای شکوفایی اقتصاد در هر کشور خواهان پیشرفت و مستقل از لحاظ امکانات حیاتی است. اگر چنین نباشد، سرمایه دارها که دیده ایم همواره نقدینگی هاشان را بنا به نیاز و حساسیت جامعه صرف یک نوع کالا می کنند.

مثل الان که فصل اوج خرید و مصرف است. می شنویم عده ای مرکبات را انبار کرده اند به این امید که ظرف همین ده بیست روز موسم سال نو، درآمد کلانی حاصل شان شود. یا دلال بازی در زمینه های دیگر. به نظر من اگر بخواهیم به طور خلاصه و نه در سطح کلان و زیربنایی، نظم و ایمنی به گردش کالا و ثبات قیمت ها داده شود چند راهکار که می تواند در مبادلات روزانه نیز نوعی امنیت حاصل شود این ها است: الزام صدور قطعی و همیشگی فیش و یا فاکتور فروش هر نوع کالا با هر مقدار ارزش. کاری که در فروشگاه های بزرگ ما انجام می شود و در هر کشور پیشرفته ای به عنوان یک ضرورت قانونی رعایت می شود. بعد برقراری نظام تسلسلی تولیدات یعنی نقاله مثلا مرغ، پیاز، گندم و صدها قلم دیگر دایما در چرخه تولید باشد.

این امر مستلزم دانستن آمار میزان تولید، سطح تولید و میزان مصرف است. حال ممکن است در یک بخش وقفه ای کوتاه مدت رخ دهد، دستگاه مربوطه باید پیش بینی این وقفه را کرده باشد. اگر نباشد، ایجاد اختلال در تولید و عرضه می تواند به نفع سودجویان تمام شود ضمن این که آشفتگی روانی برای مصرف کننده خواهد داشت یا می تواند داشته باشد. نظارت دستگاه های مسئول در بخش تولیدی، توزیعی و خدماتی، دولت هم باید کاملا اوضاع کلی و عمقی تولید و نحوه عرضه قیمت ها را رصد و کنترل کند تا از رهگذر این مجموعه، آسایش مصرف کننده نیز تامین گردد.»