اهمیت مشاوره پزشکی با وجود گران بودن هزینه های پزشکی, چگونه می توان به طور مرتب برای چک آپ به پزشک مراجعه کرد

خودمراقبتی, درمان های جایگزین, سیستم ارجاع و از مراجعه غیرضروری به مراکز درمانی جلوگیری می کند, ولی گاهی اوقات دیده شده که بیماران با تکرار مراجعه به متخصصان هزینه گزافی را پرداخته و به پیکره سیستم سلامت لطمه وارد کرده اند این مساله ضرورت مشاوره پزشکی در ایران را دو چندان کرده است

بارها پیش آمده که بیماران متحمل هزینه های درمانی بسیاری شده اند، چرا که با مراجعه به پزشکان طوماری از آزمایش ها، سونوگرافی ها، سی تی اسکن ها و... گریبانشان را گرفته است؛ پزشکانی که نسخه همکاران خود یا نتایج آزمایشگاه مربوطه را قبول ندارند و از نو برای بیماران نسخه می پیچند. در این بین هم بیماران درمانده برای آنکه هر چه زودتر از سلامتی برخوردار شوند تن به چکاپ دوباره می دهند. در واقع سیستم درمانی خرج می تراشد بدون آنکه بر عملکرد آن نظارتی باشد. گرچه طرح تحول سلامت با این هدف اجرا شد که خدمات درمانی با کیفیت و کم هزینه در اختیار شهروندان قرار گیرد، اما از آنجا که این طرح افزایش دسترسی را نیز با خود به همراه داشت مراجعات غیر ضروری مردم به مراکز درمانی را نیز افزایش داد.

در این بین سوالی مدنظر قرار می گیرد؛ اینکه مراجعه به مراکز درمانی از سر نیاز است یا تسهیل دسترسی، مراجعات غیر ضروری را رقم زده است؟ البته از طرفی جلوگیری از مراجعه غیرضروری به چندین پزشک مستلزم فرهنگسازی است که باید به اطلاع شهروندان برسد، چرا که ادامه این روند تبعات خوبی را به همراه ندارد، ولی از طرف دیگر باید نظارتی هم در میان باشد و این امر با کمک پرونده های الکترونیک محقق می شود.

دی سال گذشته ایرج حریرچی، قائم مقام وزیر بهداشت، با بیان اینکه در کشور ۵۰ میلیون پرونده الکترونیکی تشکیل شده است، گفت که توسعه پرونده های الکترونیکی از اولویت های وزارت بهداشت است و توسعه پرونده سلامت الکترونیکی گام بزرگی در تسهیل روند خدمات رسانی در حوزه بهداشت و درمان به حساب می آید. از سوی دیگر، در ماه جاری، رضا باقری، معاون دولت الکترونیک سازمان فناوری اطلاعات، با اشاره به ایجاد ۶۶ میلیون پرونده الکترونیک سلامت، از حذف دفترچه های بیمه در راستای توسعه دولت الکترونیک تا یک ماه آینده خبر داد. بنابراین با شرایط پیش آمده امکان اینکه مراجعات غیر ضروری مردم به مراکز درمانی سامان یابد، بسیار است.

۶۶ میلیون بار مراجعه در ۶ ماه

بر اساس نتایج یک تحقیق در سطح ملی، مشخص شد میزان مراجعه بیماران سرپایی به مراکز درمانی، پس از طرح تحول سلامت و با توجه به رشد جمعیت، روندی منطقی و موزون داشته است.

در این پژوهش که از سوی موسسه تحقیقات سلامت جمهوری اسلامی ایران انجام گرفته است، مراجعه سرپایی شامل ویزیت توسط پزشک عمومی یا پزشک متخصص تعریف شده و محل دریافت این خدمت، یکی از مراکز ارائه خدمات؛ مطب، درمانگاه، بیمارستان، کلینیک یا سایر مراکز است. در این تحقیق میزان مراجعه بیماران در سال های 1381، 1387، 1393 و 1394 مورد بررسی قرار گرفته است. بر این اساس، سرانه مراجعه سرپایی در سال 81 به پزشک عمومی 2.22 بوده که در سال 87 به 2.28 رسیده است. این رقم در سال 93، معادل 2.48 بوده که در سال 94 با رشد منفی به دو بار در سال رسیده است.

همچنین در سال 81 سرانه میزان مراجعه سرپایی به پزشک متخصص 1.16 بوده که در سال 87 به 1.75 رسیده، این رقم در سال 93 به 2.16 رسیده که در سال 94 به رقم 1.78 بار در سال کاهش یافته است.

به گزارش وبدا، بر اساس نتایج این پژوهش، سرانه کلی میزان مراجعه بیماران سرپایی در سال 81 رقم 3.38 بوده که در سال 87 به عدد 4.05 رسیده و در سال 93 با رشد 0.85 به عدد 4.90 رسیده است، ولی در سال 94 بر خلاف تصور با کاهش مواجه بوده و معادل 4.14 بار در سال بوده است. همچنین بر اساس گزارش آماری معاونت درمان تامین اجتماعی، تعداد کل مراجعات سرپایی در شش ماهه اول سال 95 نسبت به مدت زمان مشابه در سال 94، با رشدی در حدود 12.1 درصد از 58 میلیون و 893 هزار و 642 مراجعه به 66 میلیون و 23 هزار و 28 نفر رسید و تعداد ویزیت سرپایی پزشکان در شش ماهه اول سال 95 با مدت زمان مشابه در سال 94، با رشدی در حدود 7.8 درصد از 26 میلیون و 220 هزار و 421 نفر به 28 میلیون و 275 هزار و 234 نفر رو به رو شد. این در حالی است که بیشترین رشد مربوط به گروه دندانپزشکان با 5.15درصد بوده است.

تاکید بر جدی گرفتن سیستم ارجاع

در ماه جاری سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس عنوان کرد که با افزایش مراجعات غیرضروری مردم به مراکز درمانی مواجه هستیم. محمدنعیم امینی فرد در مورد «لایف مدیکالیزیشن» گفت:

لایف مدیکالیزیشن به معنای این است که همه مباحث را نباید با دید پزشکی صرف نگاه کرد و همچین پزشکی سازی بیش از حد در جامعه نباید مدنظر قرار گیرد، بلکه برخی مسائل را باید به شکل پزشکی اجتماعی نگاه کرد. نماینده مردم ایرانشهر درمجلس ادامه داد: در حال حاضر با افزایش مراجعات غیرضروری و بیش از حد مردم به مراکز درمانی روبه رو هستیم. این در حالی است که بسیاری از این بیماران را می توان با درمان های جایگزین پوشش و از این جهت هزینه های تحمیل شده بر نظام سلامت را کاهش داد. امینی فرد افزود: 18 درصد تولید ناخالص ملی یعنی حدود دو هزار و دویست میلیارد دلار کشور آمریکا در حوزه سلامت هزینه می شود. این در حالی است که تولید ناخالص کشور ما در سال 450 میلیارد دلار است، البته جمعیت این کشور چهار برابر جمعیت ایران است.

به گزارش خانه ملت، این نماینده مردم مجلس دهم، با تاکید بر اینکه باید به سمت سیستم ارجاع، درمان های جایگزین و طب سنتی هدفمند حرکت کرد، تصریح کرد: بسیاری از مراجعاتی که به متخصصان و فوق تخصص ها انجام می شود به دلیل نبود سیستم ارجاع بدون نیاز واقعی است، در حالی که این موضوع هزینه های سنگینی را به وزارت بهداشت و سیستم سلامت وارد می کند و از سویی یکی از عوامل پرداخت از جیب مردم عدم رعایت سیستم ارجاع است.

صرفه جویی در هزینه با سطح بندی خدمات

یکی از اعضای کمیسیون بهداشت مجلس درباره مراجعات غیرضروری مردم به مراکز درمانی در گفت وگو با «آرمان» می گوید: طرح تحول سلامت موفق نخواهد شد، مگر اینکه سه اصل رعایت شود. حیدرعلی عابدی می افزاید: اصل اول تکمیل سطح اول خدمات بهداشت و درمانی است که از آن به عنوان پزشک خانواده تعبیر می شود. اصل دوم سطح بندی خدمات و طراحی راهنماهای بالینی و اصل سوم طراحی سیستم ارجاع است.

او ادامه می دهد: اگر این سه اصل کنار هم قرار گیرند و نظارت دقیقی هم انجام شود، می توان امیدوار بود که دولت از پس هزینه ها برمی آید. عابدی توضیح می دهد: منتها اگر این سه اصل رعایت نشود، هر قدر هم که نتیجه عملکرد وزارت بهداشت و درمان خوب باشد تکافوی نیازهای طرح تحول سلامت نخواهد بود. این عضو کمیسیون بهداشت معتقد است اشکال کار این است که اگر سیستم ارجاع و سطح بندی خدمات نباشد، هر نوع خدمتی ولو اینکه بتواند مدت ها با روش های درمانی مکمل مشکل بیمار را حل کند ساده و پر هزینه خواهد بود.

بنابراین هرینه های دولت چندین برابر می شود. او با ذکر مثالی می افزاید: اگر فردی سرش درد می کند، اول باید به پزشک عمومی مراجعه کرده تا آن پزشک فشار خون او را کنترل کند و بر اساس راهنماهای بالینی مورد درمان قرار گیرد. منتها اگر علائم و مشخصه های بیمار خارج از راهنماهای بالینی بود، پزشک عمومی او را به متخصص مغز و اعصاب معرفی می کند. او اظهار می کند: ولی در حال حاضر هر فردی که سرش درد می گیرد، اگر مستقیم پیش متخصص مغز و اعصاب برود مانعی برای او وجود ندارد.

عابدی بیان می کند: فرض کنید در حالت سطح بندی خدمات و سیستم ارجاع، بیماری به پزشک عمومی مراجعه کند. از این رو مراجعه ها به پزشک متخصص یک سوم کاهش می یابد و این یعنی صرفه جویی، چون بیمار به پزشک عمومی مراجعه کرده و مشکلش حل شده است و نیاز ندارد که پیش پزشک متخصص برود.

عابدی خاطرنشان می کند: برای مثال بیماری را در نظر بگیرید که دیسک کمر دارد و سال ها با انجام فیزیوتراپی به راحتی می تواند با مشکل دیسک کمر کنار بیاید، ولی وقتی از مراحل سطح بندی خدمات عبور نکند بلافاصله جراحی می شود یا آزمایش های هزینه بردار گریبان او را می گیرد. او اضافه می کند: گاهی اوقات برای برخی بیماری ها نیازی به سونوگرافی، آنژیوگرافی یا سی تی اسکن نیست، ولی ما می بینیم که یک بیمار در یک بازه سه ماهه به سه پزشک مراجعه می کند و سه سونوگرافی برای او انجام می شود، در حالی که اگر پرونده بیمار الکترونیک باشد، در پرونده او گزارش سونوگرافی اولیه ثبت می شود تا برای دفعه دوم مجبور به انجام آن نباشد.

این عضو کمیسیون بهداشت مجلس با بیان اینکه تنها از طریق پرونده الکترونیک می توان هزینه ها را کنترل کرد، می افزاید: اساس سه اصلی که به آن اشاره کردم بر پایه الکترونیک کردن پرونده بیماران در سطح کشور است و اگر این اتفاق در سال 96 بیفتد، سال 97 سال آرامی از نظر تامین بودجه وزارت بهداشت و درمان خواهد بود.