در سایه سار آرامش

بررسی اجمالی بیمه عمر جامع

بیمه مرکزی ایران درسال ۱۳۸۷ طرح " بیمه نامه جامع عمر" را جهت اجرا به شرکت های بیمه ابلاغ نمود. درحال حاضر این بیمه نامه از طرف اکثر شرکت های بیمه داخلی به متقاضیان درسرتاسر کشور عرضه می گردد . از آنجاییکه برای بعضی ازخریداران و حتی فروشندگان ابهاماتی در باره این بیمه نامه و شرایط آن وجود دارد ، این مقاله به معرفی وتبیین بیمه نامه عمر جامع پرداخته است و ویژگی آن را تشریح نموده است.

● مقدمه

بیمه های زندگی یکی از مهمترین و تخصصی ترین رشته های بیمه ای است . تامین آسایش و رفاه خانواده ، تامین نیازهای مالی مواردی همچون: تهیه جهیزیه دختران،تحصیل فرزندان ، ازدواج ، خرید مسکن ، شروع یک فعالیت جدید اقتصادی و نیز ایجاد یک پشتوانه مالی مناسب جهت مقابله با دشواریها ی مختلف ، از کارکرد های مهم بیمه های زندگی است . در پناه چتر بیمه های زندگی علاوه بر ایجاد اندوخته های مناسب جهت اهداف مذکور و برخورداری از پوشش های فراگیر بیمه ای برای بیمه گذاران محترم ، سرمایه های تشکیل شده از محل حق بیمه های آن ، موجب شکوفایی و توسعه اقتصاد می گردد.

در سالهای اخیر بدلیل افزایش گسترده تقاضای بیمه زندگی از یک سو و مشکلات بیمه نامه های عمر و پس انداز سنتی در کشور از سوی دیگر، نوع جدیدی از بیمه های عمر و پس انداز بر اساس جدیدترین بیمه نامه عمر و پس انداز رایج در جهان ، توسط شرکت های بیمه کشور به بازار عرضه شده است. که تحت عناوین متفاوتی ازجمله : "بیمه جامع عمر ارمغان زندگی "، "بیمه عمر جامع "، "بیمه جامع عمر و پس انداز"، "بیمه عمر وتشکیل سرمایه" ، " بیمه زندگی و سرمایه گذاری " ، "بیمه عمر و سرمایه گذاری ، " بیمه عمر و تامین اتیه" و... توسط شرکتهای بیمه ارائه می گردد. بیمه نامه جامع عمر از انواع بیمه نامه های پس اندازی است که هدف از طراحی آن علاوه بر ویژگی های منحصربفرد سرمایه گذاری ، ارتقا و تکثربخشیدن به پوشش های بیمه ای در بیمه های زندگی است.

● تعاریف و اصطلاحات:

از آنجاییکه ممکن است بعضی از واژگان بیمه ای که در این مقاله استفاده شده است ، برای خوانندگان محترم نامانوس باشد و یا درک متفاوتی از آن داشته باشند لذا بمنظور تعریف واحد و درک مشترک از واژگان مذکور ، بطور اجمال تعریف شده اند.

۱) بیمه گر: یک شرکت بیمه است که در مقابل دریافت حق بیمه ، پرداخت سرمایه بیمه و اندوخته را در صورت فوت یا حیات بیمه شده تعهد می نماید.

۲)بیمه گذار: شخص حقیقی و یا حقوقی است که تقاضای بیمه و یا پیشنهاد بیمه را تنظیم و امضاء و تسلیم بیمه گر و یا نماینده می کند و پرداخت حق بیمه را به عهده می گیرد.

۳) بیمه شده : شخصی است که زندگی و یا فوت او ، موضوع بیمه قرار می گیرد .

۴) ذینفع : شخص یا اشخاصی است که به عنوان استفاده کننده از سرمایه بیمه توسط بیمه گذار در زمان حیات و در موقع انعقاد قرارداد تعیین می شوند .

۵) حق بیمه : حق بیمه مبلغی است که بیمه گذار در قبال اجرای تعهدات بیمه گر می پردازد.

۶) بازخرید : راهی است برای پایان دادن به قرارداد بیمه عمر قبل از موعد سررسید بیمه نامه.

۷) مشارکت در منافع : درصدی از سود منافع حاصل ازسرمایه گذاری های بیمه های زندگی است که شرکت های بیمه علاوه بر اندوخته تعهد شده ، به بیمه گذاران خود پرداخت می کنند .

۸) بیمه مستمری : مبلغی است که بطور اقساط مساوی در صورت حیات بیمه شده در انقضاء مدت تعیین شده برای مدت معینی و یا مادام العمر به بیمه شده پرداخت می گردد .

۹) سرمایه بیمه: مبلغی است که در صورت فوت بیمه شده به استفاده کننده پرداخت می شود.

۱۰) اندوخته بیمه: مبلغ پس اندازی بیمه گذاراست که طبق جدول ضمیمه بیمه نامه ، ازپایان سال اول بیمه نامه تشکیل و درصورت تقاضای بیمه گذار قابل پرداخت می باشد.

۱۱) بیماری های سخت (امراض خاص): عبارت است از ابتلا بیمه شده به بیماریهای سکته قلبی، سکته مغزی، سرطان ، پیوند اعضاء‌ و جراحی عروق کرونری.

۱۲) نقص عضو : عبارت است از قطع ، تغییر شکل و از دست دادن توانایی یکی از اعضای بدن بیمه شده

۱۳) حادثه: وقوع یک واقعه ناگهانی و ناشی از یک عامل خارجی که منجر به فوت ویا نقص عضو گردد.

۱۴) معافیت از پرداخت حق بیمه: وضیعتی که بیمه گذار بدلیل شرایط جسمی بیمه شده ، از ادامه پرداخت حق بیمه معاف می گردد.

الف : مزایای کلی بیمه عمر جامع

۱) پوشش های انعطاف پذیر:

با بیمه نامه عمر جامع علاوه بر پوشش های متنوع بیمه ای برای بیمه شده ، بیمه گذار می تواند متناسب با شرایط ، نیاز ، تورم و قدرت خریدخود ، میزان سرمایه انواع پوشش های بیمه ای خود و همچنین اندوخته بیمه نامه را افزایش و یا کاهش دهد و آنرا متعادل سازد.

۲) حق بیمه های انعطاف پذیر:

در بیمه جامع عمر بیمه گذار می تواند نحوه پرداخت حق بیمه را بشرح زیر انتخاب و شرایط آنرا در طول مدت بیمه تغییر دهد.

- پرداخت ثابت

- پرداخت افزایشی (صعودی)

- پرداخت یکجا در شروع بیمه

- پرداخت ثابت + پرداخت یکجا در طول مدت بیمه

- پرداخت افزایشی + پرداخت یکجا در طول مدت بیمه

- عدم پرداخت موقت وحفظ پوشش های بیمه ای

در پرداخت حق بیمه بصورت ثابت و افزایشی بیمه گذار می تواند علاوه بر پرداخت سالانه ، حق بیمه خود را بصورت ماهانه ، سه ماهه و شش ماهه نیز پرداخت نماید.

۳) طراحی انعطاف پذیر:

نحوه انتخاب سرمایه بیمه در بیمه جامع عمر ، امکان افزایش و کاهش آن در مقایسه با بخش پس اندازی و امکان ایجاد توازن وتعادل بین دو بخش (بخش سرمایه گذاری و بخش پوشش های بیمه ای ) در طول مدت بیمه ، از مزیت های این بیمه نامه است.

۴) پوشش های جامع بیمه ای:

بیمه نامه جامع عمر ، همانگونه که از نامش پیداست ، جامع پوشش های متنوع بیمه ای است که در بیمه نامه های سنتی قابل ارائه نبوده است. وهمچنین ساختار بیمه نامه بگونه ای است که امکان اضافه نمودن پوشش های بیمه ای که در آینده نیز ممکن است ارائه شود ، وجود دارد.

ب) مزایای سرمایه گذاری:

- تشکیل اندوخته ای قابل توجه در انقضای مدت بیمه نامه ویا زمان مورد نظر .

- تضمین سود سرمایه گذاری در بلند مدت فراتر از بانک ها و سایر موسسات پولی و اعتباری:

شرکت های بیمه طبق مقررات جاری نرخ بهره فنی بیمه های عمر و پس انداز را تا ده سال ۱۵ درصد و ده سال به بالا را ده درصد منظور می کنند ، در حالیکه حداکثر مدت تضمین شده سود بلند مدت بانکها ۵ سال محاسبه می گردد.

- پرداخت وام از محل اندوخته به بیمه شده بعد از ۲ سال:

پس از گذشت ۲ سال از شروع بیمه نامه ، بیمه گذار می تواند جهت رفع مشکلات مالی از محل بیمه نامه خود بدون رعایت تشریفات خاصی ، وام دریافت کند و شرایط بیمه نامه خود را نیز طبق روال جاری حفظ نماید.

- امکان برداشت از اندوخته تعیین شده :

پس از گذشت ۳ سال از شروع بیمه کذار می تواند بخشی از اندوخته خود را برای رفع مشکلات مالی احتمالی و یا سرمایه گذاری در جای دیگر و با بازده بهتر برداشت نماید.

- پرداخت سود مشارکت در منافع:

شرکت های بیمه بموجب آیین نامه های موجود مکلفند علاوه بر اندوخته پایان مدت ، چنانچه از محل سرمایه گذاری های اندوخته بیمه نامه ها سود بیشتری حاصل نمایند ، بیمه گذاران خود را در سود مذکور بمیزان ۹۰ درصد آن شریک کنند و هنگام پرداخت اندوخته پایان دوره مبلغ سود مذکور را نیز بهمراه آن بپردازند.

ج) مزایا و پوشش های بیمه ای

دربیمه نامه جامع عمر در صورت وقوع هریک از خطرات تحت پوشش ، بیمه گر تعهدات مشروح زیر را بعمل خواهد آورد.

۱) بیمه خطر فوت = پرداخت سرمایه بیمه خطر فوت به استفاده کنندگان در صورت فوت بیمه شده بصورت یکجا یا بصورت مستمری (علاوه براندوخته بیمه نامه).

۲) بیمه امراض خاص = پرداخت هزینه های درمان بیماریهای خاص شامل : سکته قلبی، سکته مغزی، سرطان ، پیوند اعضاء‌ و جراحی عروق کرونری.

۳) بیمه حوادث = پرداخت سرمایه بیمه فوت ناشی از حادثه بیمه شده از یک تا چهار برابر سرمایه بیمه عمر (علاوه بر اندوخته و سرمایه خطر فوت ).

۴) بیمه معافیت = معافیت از ادامه پرداخت حق بیمه درصورت از کارافتادگی کامل و دائم ناشی از حادثه و نیز بیماری .

۵) بیمه نقص عضو = پرداخت سرمایه بیمه تعیین شده درصورت نقص عضو وازکارافتادگی کامل و دائم ناشی از حادثه .

علاوه بر آن امکان حفظ پوشش های بیمه ای درصورت عدم ادامه پرداخت حق بیمه (از محل اندوخته) نیز وجود دارد.

د) سایر مزایا ی بیمه جامع عمر

- بهره مندی از معافیت های مالیاتی بشرح زیر:

۱) معاف بودن سرمایه بیمه عمر از مالیات بردرآمد: سرمایه قابل پرداخت شرکت های بیمه به بیمه شدگان بیمه های عمر به موجب ماده ۱۳۶ قانون مالیاتهای مستقیم به شرح زیر از مالیات معاف است .

ماده ۱۳۶ : وجوه پرداختی بابت بیمه عمر از طرف موسسات بیمه که به موجب قراردادهای منعقده عاید می شود از پرداخت مالیات معاف است .

۲) حق بیمه های پرداختی بیمه شدگان بیمه عمر از درآمد مشمول مالیات بیمه شدگان طبق ماده ۱۳۷ قانون مالیاتهای مستقیم کسر می گردد .

ماده ۱۳۷ : هزینه های درمانی پرداختی هر مودی بابت معالجه خود یا همسر و یا اولاد و پدر و مادر و برادر و خواهر تحت تکفل در یکسال مالیاتی...همچنین حق بیمه پرداختی هر شخص حقیقی به موسسات بیمه ایرانی بابت بیمه عمر از درآمد مشمول مودی کسر می گردد .

۳) حق بیمه عمر کارکنان موسسات و سازمانها بعنوان هزینه های قابل قبول در تعیین مالیات بردرآمد آنان قابل قبول می باشد .

ماده ۱۴۸ : هزینه هایی که حائز شرایط مذکور در ماده فوق (هزینه های قابل قبول برای تشخیص درآمد مشمول مالیات طبق ماده ۱۴۷ )

بند ج : هزینه های بهداشتی و درمانی و وجوه پرداختی بابت بیمه های بهداشتی و عمر و حوادث کارکنان .

۴) تعلق نگرفتن مالیات بر ارث به سرمایه بیمه عمر طبق ماده ۲۴ قانون مالیاتهای مستقیم.

ماده ۲۴ : اموال زیر از شمول مالیات این فصل خارج است .

۱) وجوه بازنشستگی و وظیفه و پس انداز خدمت و بیمه های اجتماعی و نیزوجوه پرداختی توسط بیمه یا بیمه گذار و یا کارفرما از قبیل بیمه عمر ، خسارت فوت و همچنین دیه و یا مانند آنها حسب مورد که یکجا و یا بطور مستمر به ورثه متوفی پرداخت می گردد .

- امکان پرداخت حق بیمه به روش های دلخواه (یکجا ، سالیانه و اقساط : ششماهه، سه ماهه و ماهانه.)

- انتخاب سرمایه بیمه نامه طبق نظر بیمه گذار.

- امکان افزایش سرمایه بیمه برای جبران اثرات تورم و کاهش قدرت خرید بیمه.

- امکان دریافت اندوخته به صورت یکجا و امکان تبدیل اندوخته بیمه نامه به بیمه نامه مستمری .

همچنین سرمایه بیمه عمر از طرف طلب کاران قابل توقیف نیست .

● مدت بیمه نامه :

مدت بیمه نامه عمر جامع معمولا از ۵ تا ۲۰ سال در نظر گرفته می شود.البته امکان اینکه بیمه گذار زودتر از ۵ سال نیز به بیمه نامه خاتمه دهد وجود دارد لیکن بابت بخش سرمایه گذاری بیمه نامه منفعتی عاید او نخواهد شد. با توجه ویژگی خاص این بیمه نامه ، مدت بیمه نامه در حق بیمه پرداختی بیمه گذار تاثیری نخواهد داشت واز این لحاظ تفاوتی بین بیمه نامه ۱۵ و ۲۰ سال وبالاتر در مبلغ اندوخته قابل دریافت در سالهای کمتر از ۱۵ و۲۰ سال وجود نخواهد داشت ، بهمین دلیل وبدلایل زیر توصیه می شود بیمه گذاران محترم بیمه نامه خود را طولانی مدت انتخاب نماید.

۱) اگر بیمه گذار بیمه نامه ۵ ساله خریداری نماید و بعد از ۵ سال بخواهد آنرا ادامه دهد باید آزمایشات پزشکی احتمالی مورد نیاز بیمه گر را انجام دهد.

۲) در صورت تغییر نرخ و شرایط بیمه گر، نرخ و شرایط بیمه نامه جدید نیز طبق شرایط روز منظور خواهد شد.

سرمایه بیمه :

سرمایه بیمه : در بیمه عمر جامع علاوه بر پرداخت اندوخته ، در صورت وقوع خطرات تحت پوشش ،سرمایه بیمه زندگی و پوشش های تکمیلی بشرح زیر پرداخت می گردد.

۱) سرمایه بیمه زندگی: سرمایه مذکور با انتخاب بیمه شده از ۱۰ تا ۳۰ برابر حق بیمه سالانه پرداختی بیمه گذار متغیر و حداکثر ،یک میلیارد ریال است.

۲) سرمایه فوت ناشی از حادثه: سرمایه مذکور از یک تا ۴ برابر بیمه خطر بیمه زندگی خواهد بود.

۳) سرمایه بیمه بیماری های سخت : حداکثر سرمایه ویا مبلغ قابل پرداخت در این پوشش ۳۰ درصد سرمایه بیمه زندگی (بند ۱ )می باشد.

۴) سرمایه بیمه نقص عضو : حداکثر سرمایه این بیمه نیز تا سقف ۵۰ درصد بیمه زندگی( بند ۱ )است.

● سن بیمه شده :

در بیمه عمر جامع همه افراد از بدو تولد تا سن ۷۰ سالگی می توانند تحت پوشش بیمه نامه قرارگیرند ، اما بدلیل تنوع پوشش های بیمه ای محدویت های سنی خاصی دربعضی از پوشش ها لحاظ می گردد . بعنوان نمونه پوشش بیماریهای سخت حداکثر تا سن ۶۰ سالگی قابل استفاده می باشد.

● روش های پرداخت حق بیمه :

روش محاسبه پرداخت حق بیمه در بیمه های زندگی در ایران در حال حاضر به دو روش اصلی و فرعی بشرح زیر انجام می شود:

۱) پرداخت یکجا در ابتدا : در این روش بیمه گذار کل حق بیمه خود را یکجا پرداخت می کند و از تخفیف های ویژه ای نیز برخوردار می شود.

۲) روش پرداخت سالانه :در این روش پرداخت بیمه گذار حق بیمه هرسال خود را در ابتدای سال پرداخت می کند.همچنین بیمه گذارمی تواند حق بیمه سالانه خود را بصورت ماهانه، سه ماهه، و شش ماهه نیز پرداخت نماید .بدیهی است در صورت انتخاب روشهای پرداخت مذکور بیمه گذار باید بابت تقسیط حق بیمه نیز مبلغی را، اضافه بر حق بیمه، پرداخت نماید.

علاوه بر این ، در روش پرداخت سالانه ، می توان حق بیمه را بصورت ثابت و یا افزایشی نیز پرداخت نمود. در بیمه نامه عمر جامع امکان بهره مندی از دو روش فوق (سالانه و یکجا ) نیز وجود دارد.

● تعدیل بیمه نامه :

با توجه به ماهیت بیمه جامع عمر و دارا بودن امکان انعطاف در شرایط آن ، بیمه گذار می تواند حق بیمه و سرمایه بیمه زندگی و اندوخته خود را در طول مدت بیمه با توجه به شرایط زندگی و نیاز خود ویا نرخ تورم تغییر دهد. بیمه گذار می تواند یک بیمه نامه با شرایط زیر خریداری کند و هر زمان که خواست حق بیمه و یا سرمایه آن یا هر دو را را افزایش کاهش و یا تغییر دهد.

- بیمه نامه با حق بیمه و سرمایه ثابت

- بیمه نامه با حق بیمه افزایشی و سرمایه ثابت

- بیمه نامه با حق بیمه افزایشی و سرمایه افزایشی

- بیمه نامه با حق بیمه ثابت و سرمایه افزایشی

● بازخرید بیمه نامه:

بیمه نامه های زندگی بویژه بیمه نامه جامع عمر طولانی مدت هستند و معمولا از ۵ تا ۲۰ ساله صادر می شوند ، بنابراین چنانچه بیمه گذار ، بهر دلیل ، بخواهد به بیمه نامه خود خاتمه دهد ، در این صورت بیمه گر حق بیمه های پوشش های سنوات گذشته و هزینه های اداری مصروف را از حق بیمه های پرداختی بیمه گذار کسر و مابه التفاوت با احتساب سود مربوط طبق جدول ضمیمه بیمه نامه به بیمه گذار عودت می نماید.

● نتیجه :

انتظار نیست که یک باره همه مردم عزیز کشورمان صاحب بیمه نامه زندگی شوند و نیز انتظار نیست که با خرید بیمه نامه زندگی همه مشکلات آنان و اقتصاد کشور مرتفع گردد . اما با توجه به ویژگی های بیمه جامع عمر ، بعنوان جدیدترین دستاورد بیمه ای کشور و جامع ترین بیمه نامه زندگی و منطبق و منعطف با نیازها و انتخاب بیمه گذاران عزیز و همچنین با توجه به اجرای قانون هدفمند سازی یارانه ها و فرصت های ایجاد شده بدنبال اجرای این قانون ، امید است که هموطنان عزیز با بهره گیری از مزایای این بیمه نامه و با سازماندهی بهینه از منابع در آمدی خود از جمله یارانه ها ، ضمن تامین آتیه ای روشن برای خود ، آرامش و آسایش را به خانواده هدیه نمایند .

و بقول حکیم طوس:

بپوش و بنوش و ببخش و بده

برای دگر روزچیزی بنه

عباس رنجبر کلهرودی

کارشناس و پژوهشگر بیمه