آشنایی با لیزینگ

كلمه لیزینگ همانند بانك معنی خاصی را دربرمی گیرد و در فارسی با كلمه اجاره دهی و اجاره داری مترادف است اما بهترین معنی آن كه با كلمه لیزینگ همخوانی بیشتری دارد, «اجاره اعتباری» است

امروزه گسترش صنعت لیزینگ (Leasing) به عنوان ضرورتی فراگیر در جهان بر كسی پوشیده نیست. نقش عملیات لیزینگ در چرخه اقتصادی كشورها و اثرات مثبت و اجتناب‏ناپذیری كه در ایجاد تعادل در عرضه و تقاضا و سرانجام توازن منطقی در موازنه پرداخت‏های جوامع صنعتی و رو به توسعه به جای گذاشته، موجب شده است كه این شیوه اعتباری، امروز با تكیه بر تخصص‏ها و ویژگی‏های نوین اجرایی بتواند موقعیت خود را به عنوان یكی از مهمترین سازوكارهای تامین اعتبار در سطح اقتصاد داخلی و بین‏المللی تثبیت كند. براین اساس، بخش عظیمی از عملیات مالی/تسهیلاتی و سرمایه‏گذاری و تامین اعتبار در جهان با استفاده از روش‏های نوین لیزینگ انجام می‏پذیرد؛ به طوری كه مطابق بررسی‏های موسسات مطالعاتی اقتصادی معتبر جهان، روش تامین اعتبارات از طریق لیزینگ در بین مكانیزم‏های گوناگون اعتباری، بعد از وام‏های مستقیم بانكی در مرتبه دوم قرار گرفته است.

●سابقه و اهمیت لیزینگ در جهان

لیزینگ سنتی از سابقه‏ای چندهزارساله برخوردار است اما تا اوایل دهه ۱۹۵۰ كه به صورت رسمی و مدون در امریكا فعالیت خود را آغاز كرد، دوران بسیار طولانی و كندی را پشت سر گذاشت. به رغم آغاز فعالیت اصولی این صنعت از اوایل دهه ۱۹۵۰، لیزینگ تا اواسط دهه ۱۹۶۰ رشد و گسترش قابل ملاحظه‏ای را تجربه نكرد اما از این تاریخ به بعد و تاكنون، دنیا شاهد رشد فزاینده و شایان توجه آن بوده؛ به طوری كه نه تنها در كشورهای صنعتی و پیشرفته بلكه در بسیاری از كشورهای جهان سوم و در حال توسعه نیز رسوخ یافته است. رشد صنعت لیزینگ در جهان به گونه‏ای است كه بخش عمده‏ای از دارایی‏های سازمان‏ها و موسسات اقتصادی اعم از انتفاعی و غیرانتفاعی با بهره‏گیری از روش‏های لیزینگ تامین می‏شود.

گسترش صنعت لیزینگ در تمامی زمینه‏ها صورت پذیرفته است؛ از خرید لوازم و وسایل كوچك منزل گرفته تا تامین مالی هواپیماهای غول پیكر و كشتی‏های اقیانوس پیما و نیز سرمایه‏گذاری در تاسیسات شركت‏ها و كارخانه‏های تولیدی و ماهواره‏های پیشرفته كه این موضوع گویای اهمیت بارز و تردیدناپذیر صنعت لیزینگ در گستره مبادلات مالی و اقتصادی جهان امروز است.

●سابقه لیزینگ در ایران

اولین هسته تشكیلاتی صنعت لیزینگ در ایران با تاسیس دو شركت لیزینگ ایران در سال ۱۳۵۴ و شركت لیزینگ صنعت و معدن (با نام آریا لیزینگ كه در سال ۱۳۶۱ به شركت «پی خرید» و سپس در سال ۱۳۸۱ به «لیزینگ صنعت و معدن» تغییر نام یافت) در سال ۱۳۵۶ شكل گرفت كه به ترتیب تحت مدیریت بانك‏های تجارت و صنعت و معدن فعالیت می‏كنند. فعالیت هر دو شركت به تبع مشاركت موسسه Sliball International وابسته به بانك كردی لیونه و بانك Societe General فرانسه با اتكا بر دانش مدیریت و تجربه فرانسویان در ایران آغاز شد اما به دلیل عدم توسعه فرهنگ و بسترسازی برای صنعت لیزینگ در كشور و نیز تحولات ساختار اقتصادی كشور ناشی از پیروزی انقلاب، تا اوایل سال ۱۳۸۰ رشد و توسعه بسیار كندی داشته است. در طول ۲۸ سال سابقه فعالیت لیزینگ و از بدو تاسیس اولین هسته آن، تنها یك شركت توسط بخش خصوصی در سال ۱۳۷۰ تاسیس شد كه فعالیت عملی خود را در سال ۱۳۷۳ آغاز كرد اما از اوایل سال ۱۳۸۰ تاكنون شمار شركت‏های لیزینگ به بیش از ۹۵ موسسه افزایش یافته است كه این موضوع نشانگر توجه به اهمیت و ضرورت صنعت لیزینگ در بین موسسات اقتصادی كشور است.

●تعریف و تشریح عملیات لیزینگ

كلمه لیزینگ همانند بانك معنی خاصی را دربرمی‏گیرد و در فارسی با كلمه اجاره‏دهی و اجاره‏داری مترادف است اما بهترین معنی آن كه با كلمه لیزینگ همخوانی بیشتری دارد، «اجاره اعتباری» است. لیزینگ از لحاظ اجرایی عبارت است از یك رشته فعالیت اعتباری كاملاً تخصصی مبتنی بر روش اجاره كه در آن، نوعی قرارداد با توافق میان دونفر یا بیشتر اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی به منظور بهره‏برداری از عین یا منفعت كالای سرمایه‏ای یا مصرفی با دوام كه از قابلیت اجاره برخوردار باشد، منعقد می‏شود. بنابراین روش (Leasing) یادشده مجموعه‏ای از مبادلات اقتصادی مشتمل بر خرید، اجاره و در نهایت فروش (تملیك) را دربرمی‏گیرد. به عبارت دیگر، قرارداد یادشده بین شركت لیزینگ به عنوان مالك یا موجر (Lessor) و متقاضی یا استفاده‏كننده از تسهیلات به عنوان مستاجر (Lessee) منعقد می‏شود. براساس این قرارداد، موجر كالای موردنظر و نیاز مستاجر را (مورد اجاره) با استفاده از منابع مالی خود از فروشنده ویا تولیدكننده تامین می‏كند و با قبول این كه در صورت حصول و انجام كلیه تعهدات مندرج در قرارداد، مستاجر اختیار دارد مالكیت مورد اجاره را به نام خود از موجر تقاضا كند، مورد اجاره را برای مدت تعیین شده در قرارداد (مدت بازپرداخت تسهیلات) به صورت اجاره در اختیار مستاجر قرار می‏دهد. مستاجر مخیر است در پایان مدت قرارداد و پس از تسویه، مورد اجاره را تملك یا به موجر مسترد كند. در صورتی كه مستاجر در پایان مدت قرارداد خواستار تملك مورد اجاره باشد باید مبلغی را كه در ابتدای دوره با توجه به استهلاك و عمر مفید مورد اجاره به عنوان قیمت فروش یا باقیمانده یا ارزش اسقاطی (Residual Value) مورد اجاره تعیین شده است، به موجر پرداخت كند. شایان توجه است كه بیشتر شركت‏های لیزینگ در ایران ارزش اسقاطی یا باقیمانده را در محاسبات موردتوجه قرار نمی‏دهند و برابر صفر فرض می‏كنند.

●انواع روش‏های لیزینگ

به دلیل گستردگی دامنه صنعت لیزینگ در جهان و نوآوری‏ها و تكنیك‏های عملیاتی گوناگون، این صنعت در زمینه‏های مختلف كاربرد یافته است. عملیات لیزینگ به انواع گوناگونی طبقه‏بندی شده است كه در اینجا به طور خلاصه با روش‏هایی كه بیشتر جنبه كاربردی دارد، اشاره می‏شود:

۱- لیزینگ عملیاتی (Operating Lease)

لیزینگ عملیاتی، قدیمی‏ترین و ساده‏ترین نوع و روش عملیات لیزینگ است كه براساس آن، قرارداد با مستاجر (متقاضی) صرفاً به قصد بهره‏برداری و برخورداری از حق انتفاع كالا (مورد اجاره) منعقد می‏شود و در پایان مدت قرارداد، مورد اجاره عیناً به موجر مسترد می‏شود. در این نوع لیزینگ معمولاً ۱۰۰% بهای مورد اجاره توسط موجر تامین می‏شود.

۲- لیزینگ سرمایه‏ای (Financial or Capital Lease)

لیزینگ سرمایه‏ای یا اجاره اعتباری كه با عقد اجاره به شرط تملیك مندرج در قانون عملیات بانكی بدون ربا مشابهت كامل دارد و تنها تفاوت آن، شرط اختیار خرید در لیزینگ سرمایه‏ای یا اجاره اعتباری است، در نوع خود یكی از پیشرفته‏ترین شیوه‏های لیزینگ در جهان محسوب می‏شود كه امروزه به دلیل ماهیت آن از لحاظ پیش‏بینی امكان تملیك مورد اجاره توسط مستاجر (متقاضی)، گستره وسیعی از مبادلات اعتباری را دربرگرفته است. این نوع لیزینگ انواع مختلفی دارد:

۱-۲- روش لیزینگ یا اجاره اعتباری كمك فروش (Sales-AidLease)

در این روش، براساس تفاهم بین شركت تولیدكننده و شركت لیزینگ (موجر)، تولیدكننده تمایل و موافقت خود را برای واگذاری بخشی از كالاهای تولیدی خود به صورت نقد واقساط اعلام و عرضه می‏كند و از این طریق چرخه تولیدش را بهبود می‏بخشد و میزان فروش خود را افزایش می‏دهد. شركت لیزینگ نیز تولیدات مورد توافق را در چارچوب قراردادهای اجاره اعتباری به متقاضیان واگذار می‏كند. امروزه استفاده از این شیوه در كشورهای پیشرفته جهان از گستردگی قابل توجهی برخوردار است و با بهره‏گیری از آن، تولیدكنندگان به موفقیت‏های چشمگیری در بازاریابی و افزایش فروش محصولات تولیدی خود دست یافته‏اند.

عبدالرحمان عدل

مشاور مدیرعامل لیزینگ صنعت و معدن


شما در حال مطالعه صفحه 1 از یک مقاله 2 صفحه ای هستید. لطفا صفحات دیگر این مقاله را نیز مطالعه فرمایید.