سلام! خوشوقتیم به اطلاع شما دوست عزیز برسانیم که برنده جایزه ۵۰ میلیون دلاری قرعه کشی شرکت اروپایی... شده اید.

با توجه به این که از بین هزاران نفر این جایزه به شما اختصاص یافته است، خواهشمندیم مشخصات کامل خود را برای ما ارسال نمایید.

ضمنا مبلغ ۱۰ میلیون دلار به منظور کسر مالیات و هزینه های ارسال جایزه به حسابی که وکیل شرکت در ایمیل بعدی به اطلاعتان خواهد رساند واریز نمایید. توجه داشته باشید در صورت پاسخ رد از سوی شما جایزه به نفر بعدی این قرعه کشی و فرد ذخیره اختصاص خواهد یافت.

اینها تعاملات اینترنتی شرکت های واقعی اروپایی، امریکایی و آسیایی به بهانه تبلیغ یا جذب مشتری نیست، بلکه پیام های مشکوکی است که رد پای آن در اغلب ایمیل ها به چشم می خورد و همین بهانه ای می شود برای آغاز یک کلاهبرداری اینترنتی.

انقلاب ارتباطی و اطلاعاتی که از دهه ۱۹۹۰ میلادی به گونه ای نسبتا فراگیر به کشور ایران نیز سرایت کرد حاصل هم افزایی برنامه ریزی شده در چهار حوزه دانش مخابرات، رایانه، اطلاع رسانی و فرهنگ و ارتباطات است.

انقلاب اطلاعاتی و ارتباطی رسانه های جدیدی را خلق کرد که هر یک در ساختن دنیای ذهنی انسان معاصر نقش خاصی برعهده دارند. از تلویزیون های ماهواره ای گرفته تا بازی های الکترونیکی خانگی و باشگاهی، دیسک های فشرده موسیقی و فیلم تا فضای وب و چت و نامه و تلفن و غیره.

اما با توسعه رایانه و وسایل جانبی همچنین نرم افزارهای متنوع، این فناوری نوین علاوه بر ابعاد مثبت اجتماعی در خدمت یکی از آسیب های اخلاقی و مالی جامعه نیز قرار گرفته است.

جعل پول و اوراق بهادار و جعل اسناد و مدارک دولتی و خصوصی به ترتیب محورهای سوء استفاده از فناوری های نوین هستند.

بی شک این سوء استفاده ها جرایمی جدید است که در دنیای قوانین جوامع به جرایم سایبری تعبیر شده اند و در این فضا جرم به معنای چالش مجرم برای چیرگی بر قواعد و آزمایشی برای ارزش ها و تعهدهای مردم مطیع قانون است.

هرچند پیشرفت فناوری اطلاعات این امکان را به تاجران، شرکت ها و بخش صنعت می دهد که جریان امور خود را تسهیل کنند و بر توانایی ها و مهارت های خود بیفزایند اما فناوری اطلاعات شکل جرایم را تغییر داده است.

فناوری های جدید فرصت های جدیدی در اختیار مجرمان گذارده و عرصه را برای بزهکاران باز کرده تا اینکه جرایم اطلاعاتی و ارتباطی را خلق کرده و با ناشناس ماندن و صرف هزینه و وقت کمتر اعمال مجرمانه خود را انجام دهند.

شما خوش شانس ترین فرد سال هستید!

کلاهبرداری اینترنتی به عنوان یکی از مخلوقات دنیای الکترونیک، بدبینی و کاهش اعتماد مخاطبان را در پاسخ به ایمیل های جدید دربر داشته است.

شگردهای عجیب و ترفندهایی که روز به روز تغییر شکل داده و به قولی به روز می شوند نگرانی عده بسیاری از مخاطبان اینترنتی و دیگر اقشار مردم است.

ایمیل هایی مبنی بر خوش شانسی فرد در قرعه کشی شرکت های خارجی، پیام برنده شدن در بانک ها و غیره.

همان اعتقادی که الهه زمانیان، دانشجوی سال پایانی رشته ارتباطات اجتماعی دارد و حین جستجوی اینترنتی در کافی نت خیابان انقلاب به ایمیل های مشکوکی که مدت ها است به نشانی اش ارسال می شود، اشاره می کند.

وی در گفت و گو با خبرنگار سرویس گزارش کیهان می گوید: تقریبا از یک سال گذشته حدود ۷ تا ۸ ایمیل دریافت کرده ام که همگی خبر از خوش شانسی و برنده شدن در قرعه کشی هایی دارد که هیچگاه در آنها شرکت نکرده ام. تنها به خاطر می آورم با چند مقاله خارجی ارتباط داشتم تا تحقیق دانشگاهی ام را برای چاپ در مجله شان بفرستم.

این خانم دانشجو اضافه می کند: البته شنیده ام عده ای با دریافت همین ایمیل ها طعمه کلاهبرداران شده اند و میلیون ها تومان هم از دست داده اند. البته باید قبول کنیم که اطلاع رسانی چندانی برایشان نداشته ایم چون کلاهبرداران به انواع شگردهای اغفال مردم مسلح هستند.

سمانه، دیگر دانشجوی همراه وی در این کافی نت به موضوع دیگری اشاره می کند که فقط به فضای اینترنت خلاصه نمی شود بلکه پای موبایل و دیگر وسایل ارتباطی نوین را به جرگه ابزارهای جرایم و کلاهبرداری باز می کند.

صاحب یکی از کافی نت های تهران که به قول خودش تنها سرگرمی اش فضای وب و چت کردن است پاتوق همیشگی اش را فضای چت عنوان می کند و به بهانه کار در کافی نت اغلب ساعات عمرش در همین دنیای غیرواقعی می گذرد که به همین علت قدری هم هک کردن را از دوستان اینترنتی اش آموخته است.

وی در گفت و گو با گزارشگر کیهان می گوید: چند روز پیش فردی تماس گرفت و مدعی شد از مهندسین شرکت مخابرات است که قصد چک کردن خط من را دارد و از من خواست که عددی را شماره گیری کنم که فورا تماس را قطع کردم. چون چند وقت پیش ایمیلی به پست الکترونیکی ام آمده بود و برای چنین کاری هشدار داده بود که از این طریق می توانند به سیم کارت مشترک دسترسی پیدا کرده و از طریق همین خط و هزینه مشترک به هر جایی زنگ بزنند.

فرحت با ابراز نگرانی از چنین خطراتی که ممکن است هر روز به شکل متنوعی بروز کند می گوید: چون ایمیلی به این شکل دریافت کرده بودیم مطلع شدیم که این افراد نیت مثبتی ندارند اما اگر فردی اطلاعی نداشته باشد حتما گول این اشخاص را می خورد. بنابراین اطلاع رسانی نسبت به جرایم جدید مانع بروز حوادث مشابه خواهد شد.

وی ادامه می دهد: البته خودم چند وقتی بود از سر بیکاری و البته کنجکاوی چون روش پیدا کردن رمز ایمیل را می دانستم وارد ایمیل های شخصی بعضی آشنایانم می شدم! اما یکی از دوستانم متوجه شد و آبروریزی راه انداخت که دیگر جرات چنین کاری را ندارم. یعنی می خواهم بگویم ممکن است بعضی برای سرگرمی این کارها را انجام دهند اما خب عده ای هم هستند که قصد بدی دارند و باید جلوی آنها را گرفت.

لیلی مجدی یکی از شهروندان تهرانی است که او هم سابقه مواجهه با یکی از جاعلان اینترنتی را داشته است.

وی در توضیح این ماجرا به خبرنگار سرویس گزارش کیهان می گوید: هفته گذشته یک تماس تلفنی داشتم که خانمی مدعی بود به خاطر استفاده از کارت اینترنت یکی از شرکت های خدمات اینترنتی برنده قرعه کشی شده ایم و بعد از گرفتن نشانی منزل کارت اینترنتی را به منزل ارسال می کنند. بعد از دو ساعت مرد جوانی که خود را پیک موتوری معرفی کرد با اخذ هزینه پیک، کارت را تحویل داد. بعد از اینکه متوجه شدم کارت جایزه خالی است به شماره تلفن روی کارت زنگ زدم اما شماره اشتباه بود!

خانم مجدی می گوید: شاید من تنها شخصی باشم که کمترین هزینه این نوع کلاهبرداری ها را پرداخته باشد اما این موضوع باعث نمی شود نسبت به پیگیری این نمونه ها تعلل شود.

تعلل در پیگیری جرایم اینترنتی به حرفه ای تر شدن جاعلان کمک می کند تا جایی که ممکن است در مراحل بعدی به جرایم بزرگتری دست بزنند که قابل مهار و کنترل نباشد.

● هویت و نحوه برخورد با جاعلان نوین

کلاهبرداری های اینترنتی از جمله سرقت خط تماس تلفنی، سرقت اطلاعات و مشخصات شخصی، سرقت نرم افزار، تقلب مالیاتی، پولشویی، ناخنک زدن به حساب های دیگران، تقلب در بیمه نامه و غیره کارآمدی جاعلین را نشان می دهد و این موضوع باعث شده درآمدهای کلان و بادآورده ای نصیب جاعلان شود.

البته به اعتقاد دکتر مجید ابهری آسیب شناس اجتماعی همین جعل مدارک می تواند عوارضی از جمله ازدواج های مکرر از سوی برخی زنان و مردان، خروج غیرقانونی از کشور و مهمتر از همه لطمه زدن به اقتصاد کشور را در برداشته باشد.

● اما این جاعلان چه افرادی هستند؟

دکتر فرید محسنی حقوقدان و عضو هیات علمی دانشگاه تعیین قشر مرتکبین به کلاهبرداری را در فضای مجازی مستلزم وجود آمار دقیق می داند که البته آمارهای دقیقی در این رابطه وجود ندارد.

وی در گفت و گو با خبرنگار سرویس گزارش کیهان می گوید: جرم کلاهبرداری در تقسیم بندی علمی در حقوق جزا از جمله جرایم علیه اموال است و نتیجه آن تحصیل مال غیر که از جمله امور لازم درعناصر تشکیل دهنده آن انجام مانورهای متقلبانه است. پس به نوعی حیله و تقلب و نیز فریب در ارتکاب این بزه ضروری است. به همین دلیل از جمله جرایم یقه سفیدها به حساب می آید که بزهکار با استفاده از فکر و نقشه و با سوء نیت خاص اقدامات مجرمانه خود را تمهید کرده و عملا موفق به فریب بزه دیده می شود.

دکتر محسنی که صاحب تالیفات بسیاری در رابطه با جرایم اینترنتی است، ادامه می دهد: این قبیل جرایم معمولا توسط اشخاص با ضریب هوشی بالا و بعضا دارای تجربه در زمینه موضوع جرم رخ می دهد. از سوی دیگر جرایم در فضای مجازی غالبا توسط قشر جوان رخ می دهد. مدت زیادی از پدیداری و رواج آن در جامعه نمی گذرد و غالبا کاربران آن نسل جدید و میانسال هستند که استفاده تخصصی تر از آن معمولا توسط قشر متخصص و تحصیل کرده و یا جوانان و نوجوانان با ضریب هوشی بالاتر انجام می شود. معمولا مشارکت دو نفر و یا یک نفر با استفاده از هر دو زمینه توانایی جذب و فریب دیگران همچنین آشنایی با امور رایانه و اینترنت را در بر دارد.

وی همچنین در مورد قوانین برخورد با این نوع جرایم به قانون تجارت الکترونیکی مصوب ۱۳۸۲ و قانون جرایم رایانه ای مصوب ۱۳۸۸ اشاره و تاکید می کند: تصویب قانون در این خصوص در ایران قدمت چندانی ندارد و از لحاظ جرم شناس اینگونه تاخیرها آثار و پیامدها و بحث های علمی ویژه ای را بدنبال دارد که در جای خود قابل طرح است.

این عضو هیات علمی دانشگاه اظهار می کند: به هر حال قانونگذار برای مقابله با این جرم که انگیزه اقتصادی و مالی برای مرتکب وجود داشته ترکیبی از مجازات را پیش بینی کرده است و براساس ماده ۶۷ قانون تجارت الکترونیکی علاوه بر رد مال به صاحب آن، مجازات حبس از یک تا سه سال و پرداخت جزای نقدی معادل مال ماخوذه تعیین شده است. البته بر اساس ماده ۱۳ قانون جرایم رایانه ای علاوه بر رد مال، حبس از یک تا پنج سال یا جزای نقدی ۲۰ میلیون ریال تا ۱۰۰ میلیون ریال یا هر دو مجازات تعیین شده است.

● اطلاع رسانی یعنی آموزش منفی به جوانان!

رسانه ها با انعکاس اخبار و هشدارهای لازم درمورد جعل و کلاهبرداری های اینترنتی کمک موثری در کاهش این نوع جرایم دارند.

به اعتقاد بسیاری از افراد آگاه و مطلع به جرایم اینترنتی، اطلاع رسانی کلاهبرداری در فضای مجازی و سوء استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی که در خارج یا داخل کشور رخ می دهد نوعی جلوگیری از اغفال مردم است اما برخی آن را آموزش منفی به جوانان و الگو گرفتن از مجرمان می دانند.

به طور مثال وقتی خبر آسیب دیدن همزمان ۳۰۰ بانک در آمریکا توسط هکرها، حملات نفوذی همزمان هکرها به بانک مشهور انگلستان و دو بانک کانادایی یا تشکیل گروهی به سرپرستی یک بازرگان آلمانی برای نفوذ به حساب های اسامه بن لادن و غیره توسط رسانه ها گزارش شد، عده ای این قبیل اخبار را زمینه ساز حمله به ۳۵۰ دامین اینترنتی ایرانی توسط مرد عنکبوتی در ایران یا فعالیت مش قاسم هکر ایرانی که توانست در بخش وب شرکت فرا رایانه نفوذ کند، بدانند.

و در قالب افراطی تر عده ای رسانه را عامل آموزش جرایم جدید و اینترنتی می دانند.

اما در همین زمینه حمیدرضا مقدم فر کارشناس رسانه و مدیر عامل خبرگزاری فارس نظری متفاوت دارد.

وی در گفت و گو با گزارشگر کیهان در پاسخ به چنین ادعایی تصریح می کند: پدیده جدید دنیا جنایات و خیانت هایی است که در فضای سایبر رخ می دهد که اوج آن را می توان تروریسم اینترنتی و در سطوح پایین تر سوء استفاده های مالی و حد وسط را در ابعاد اجتماعی و سیاسی و اخلاقی همچنین ترویج فساد دانست.

مقدم فر اضافه می کند: به سخن دبیر کنفرانس اتحادیه جهانی مخابرات که در سال ۲۰۰۹ تشکیل شد اشاره می کنم که معتقد بود جنگ جهانی چهارم نبرد سایبری است که قدرت تخریب آن از مقابله نظامی هم بیشتر است. بنابراین بهترین ابزار برای مقابله، آموزش و اطلاع رسانی است. نباید با این ادعا که ممکن است اطلاع رسانی از جرایم اینترنتی باعث ظهور کلاهبرداران اینترنتی جدید شود مانع انتشار اخبار شویم بلکه با اطلاع رسانی و آموزش در بستر پدافند غیرعامل می توانیم از بروز جرایم جلوگیری کنیم.

وی ادامه می دهد: البته این ادعا در هر موضوعی صادق است اما نوع، سبک و روش پرداختن به اخبار منفی مهم است. در کنار اطلاع رسانی می

● بایست آموزش و هشدار را هم اضافه کرد

این کارشناس رسانه تاکید می کند: این سیستم ایجاد آمادگی می کند و در طراحی سیستم ها و نرم افزارها از تهاجمات جلوگیری می کند. طرح جامعی هم نیاز است تا شبکه ها و سیستم های خرد سازمان ها از نفوذ مصون بمانند و قدرت مقابله داشته باشند.

مدیرعامل خبرگزاری فارس ضمن اشاره به بالارفتن توان و تخصص جوانان در شبکه مجازی می گوید: طی جریان فتنه در هر روز نزدیک به ۳۵۰ هکر قصد صدمه به سایت خبرگزاری را داشتند و تلاش می کردند پهنای باند را اشغال کنند اما تخصص جوانان مانع فعالیت آنها شد.

از طریق اینترنت با زنی به نام زهرا و همسرش محسن آشنا شدم.

ایمیل های دوستی رد و بدل می شد و مدتی از این آشنایی گذشت. اما بعد از مدتی این زوج با روش های متقلبانه و به بهانه سرطان فرزندشان مبلغ ۶۰ میلیون ریال وجه نقد از من دریافت و پس از مدتی ارتباط خود را با من قطع کردند و تاکنون هیچ اطلاعی از آنها ندارم...

اینها اظهارات زن جوانی بود که ۲۸ اردیبهشت سال گذشته با مراجعه به شعبه ۷ دادسرای ناحیه ۳۱ تهران از زن و مرد کلاهبردار شکایت کرد.

طبق تحقیقات پلیس این زوج جوان اینترنت و فضای مجازی را عرصه تاخت و تاز مقاصد شیطانی خود کرده بودند و به بهانه های واهی از طعمه هایشان کلاهبرداری می کردند اما با تلاش پلیس آگاهی پس از مدتی شناسایی و دستگیر شدند.

جعل و کلاهبرداری اینترنتی تا سال ها پیش پدیده ای عجیب به نظر می رسید و شاید تا کمتر کسی باور می کرد جعل اسناد و مدارک و سرقت و دستکاری حساب های بانکی راهی در فضای مجازی پیدا کند اما نخستین جرم در فضای اینترنت رخ داد.

اولین جرم در روز ۲۶ خرداد ۱۳۷۸ به ثبت رسید و در آن یک دانشجوی رشته کامپیوتر و یک کارگر چاپخانه در یکی از استان های کشور، چک های تضمینی را جعل می کردند.

پس از آن موارد دیگر نیز در این رابطه به عنوان جرم کامپیوتری به ثبت رسید که مهمترین آنها اختلاس بود.

پیشتازی جرایم اینترنتی از دیگر تخلفات

جعل اسکناس، اسناد و بلیت شرکت های اتوبوسرانی، جعل اسناد دولتی از قبیل گواهی نامه رانندگی، کارت پایان خدمت، مدارک تحصیلی، اوراق خرید و فروش خودرو و موتورسیکلت، جعل چک های مسافرتی و عادی نمونه ای از جرایم کلاهبرداری بود که به وقوع می پیوست. البته حمله به چند سایت در کشور از جمله سایت ماهنامه دنیای کامپیوتر، سایت مجله دنیای ارتباطات و کامپیوتر، سایت گالری الهه، سایت برترین های وبلاگ نویسی در ایران هم توسط گروه هکرها مورد نفوذ قرار گرفت و تخریب شد.

تا اینکه با سر برآوردن این نوع پدیده های نوظهور، قانونگذار مجبور به تصویب قانونی برای مبارزه با جرایم رایانه ای و اینترنتی شد، چرا که جرایم رو به افزایش گذارده بود.

مصداق آن را می توان در نتیجه تحقیقات یک گروه پژوهشی در دانشگاه شهید بهشتی دانست که از افزایش ۱۴ درصدی ارتکاب به جعل اسناد و کلاهبرداری های اینترنتی به عنوان پیشتاز جرایم در کشور خبر می داد.

این قانون همپای دیگر قوانین شکلی مدون یافت و با تصویب و اجرایی شدن، مقابله موثرتری با انواع و اقسام جرایمی که در فضای مجازی بوقوع می پیوست صورت گرفت و آمار جرایم با کاهش چشمگیری روبرو شد.

اما پلیس پیش از تصویب قانون بیکار ننشست و در قالب گشت اینترنتی که از سال ۸۶ مطرح شد فعالیت مستمری انجام داد.

موضوعی که سرهنگ مهرداد امیدی، معاون مبارزه با جرایم خاص و رایانه ای پلیس آگاهی ناجا بدان اشاره داشته و عقیده دارد: همانطور که پلیس در یک فضای واقعی با گذاشتن گشت های مختلف مانند گشت موتور سوار، پیاده، خودروسوار و ... به فعالیت و مراقبت از محیط می پردازد فضای مجازی هم برای جلوگیری از جرم نیازمند این گونه گشت اما به نوع دیگری است.

وی البته اولین خسارت دیدگان جرایم اینترنتی را مردم و در وهله بعد بانک ها، موسسات و شرکت ها می داند که تمامی این خسارات به دلیل سهل انگاری، بی توجهی و طمع ورزی به وقوع می پیوندند و یکسری دیگر از جرایم به علت موقعیت هایی است که کلاهبرداران می توانند از آنها استفاده کنند.

اما سرهنگ امیدی فضای مجازی را با وجود تهدیداتی که ممکن است از سوی سوء استفاده کنندگان صورت گیرد نوعی فرصت برای پیشبرد علم و تکنولوژی می داند که می توان با اطلاع رسانی، هشدارهای لازم و آگاه کردن مردم تهدیدات را به فرصت تبدیل کرد.

● تقویت سواد رسانه ای مانع بروز جرم

وقتی کلاهبرداران اینترنتی قصد نفوذ به حساب های بانک مرکزی را داشتند فورا اخباری مبنی بر هشدار به صاحبان حساب در سایت این بانک قرار گرفت.

کلاهبرداران اینترنتی قصد داشتند ضمن بهره گیری از روش های معمول جعل و سوء استفاده از اینترنت با راه اندازی وب سایت هایی با آدرس های مانوس و غلط انداز نظیر wwwaberbankcom و نظایر آن و با همکاری بانک های تجاری عمده مبادرت به راه اندازی امکانات مربوط به خرید و فروش کنند. محلی را برای درج شماره کارت و کلمه عبور کارت بانک های اعضا تعبیه نموده و از بازدید کننده می خواستند با ورود اطلاعات خود از امکانات پرداخت اینترنتی بهره مند شود. با این کار به راحتی به رمز و حساب فرد دسترسی پیدا می کردند و امکان جعل و برداشت میسر می شد.

اما با این هشدار و اطلاع رسانی به موقع فرصت سوء استفاده از سودجویان اخذ شد.

به همین علت کارشناسان به لزوم افزایش سواد رسانه ای تاکید دارند و معتقدند با تقویت دانش رسانه ای در جامعه و اطلاع رسانی نسبت به جرایم احتمالی می توان از بروز جرم متخلفین و متضرر شدن عده ای پیشگیری کرد.

دکتر حسینعلی افخمی عضو هیات علمی و مدیر گروه علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه علامه یکی از همین صاحب نظرانی است که اطلاع رسانی و ارایه اخبار حوادث را در رسانه ها نیاز جامعه می داند.

وی در گفت و گو با خبرنگار سرویس گزارش کیهان شهروندان را در دو گروه سنی معرفی و تصریح می کند: گروه سنی بزرگسالان افرادی هستند که می توانند در مواجهه با چالش ها از توانایی عقلی استفاده کنند و با کمک تجربه در کنار اطلاع رسانی مطبوعات و رسانه مصون بمانند. اما گروه سنی کودکان و نوجوانان و جوانان افرادی هستند که از طریق خانواده، مراکز آموزشی، سازمان های دولتی یا مردمی باید با خطرات و آسیب های محیطی آشنا شوند.

این کارشناس رسانه ضمن اشاره به این مطلب که سواد رسانه ای را باید از مدارس و دبیرستان ها آغاز کنیم، اضافه می کند: این گروه در سن مراقبت هستند و نیازمند اطلاع رسانی، آموزش و در درجه نهایی کسب مهارت های درست تا هنگامی که رایانه و فضای وب در اختیارشان قرار گرفت از خطرات محفوظ بمانند.

● راهزنی و تقلب اینترنتی؛ کپی برداری از غرب

دست کاری حساب های بانکی، جعل اسناد و مدارک، سرقت، بی اخلاقی و غیره در فضای مجازی حاصل دنیای الکترونیکی غرب است که البته با چند سال فاصله وارد ایران شد.

پدیده راهزنی و تقلب و انواع شیوه های دزدی و سرقت در اینترنت متاثر از فضایی است که وامدار پیشرفت الکترونیک در غرب است و پیش از این در ایران نبوده است.

این اعتقادی است که امان الله قرائی مقدم عضو هیات علمی دانشگاه و آسیب شناس اجتماعی دارد.

وی در گفت و گو با گزارشگر کیهان تاکید می کند: اگر دقیق تر نگاه کنیم متوجه می شویم سوابق اولیه تخلف در اینترنت از غرب گرفته شده است. کلاهبرداری اینترنتی این روزها از کلاهبرداری سنتی هم پیشی گرفته و به یک معضل بزرگ و پیچیده برای جوامع تبدیل شده است.

این استاد دانشگاه می گوید: نمی توان با قوانین سنتی جوابگوی برخورد با مجرمان بود که با شبح و به صورت ناشناخته اقدام به کلاهبرداری می کنند. اگر ضعف قانون داشته باشیم کلاهبرداران هم عرصه را برای خود بازتر می بینند و با سوء استفاده از این وضعیت بیشتر مرتکب کلاهبرداری و جرم های اینترنتی می شوند.

البته تخلف های نوین الگوگرفته از غرب تنها به اینترنت خلاصه نمی شود بلکه دامان بسیاری از وسایل ارتباطی نوین را هم در بر می گیرد.

ارسال بلوتوث به گوشی های موبایل که یا ویروسی هستند و یا قصد تخلیه اطلاعات اعم از تصاویر، موسیقی و حتی شماره های تلفن ذخیره شده را دارند دیگر خطر آسیب زایی است که بعضا مشاهده می شود و ضربات مهلکی به خانواده ها و جامعه تحمیل می کند.

● وقتی معنویات رنگ می بازد

محیط های آموزشی و رسانه ها پایگاه های رسمی اطلاع رسانی و منبر و مسجد جزء منابع غیررسمی آموزش استفاده صحیح از فضای مجازی است.

دکتر افخمی با بیان این مطلب اضافه می کند: تجارت، بهداشت، آموزش، تفریح و غیره همگی در اینترنت جای خودرا باز کرده اند بنابراین مقابله با خاطیان و سوء استفاده از این فضا که مخل پیشرفت هم هست باید مطابق با مجازات مجرمین در دنیای واقعی صورت گیرد.

دکتر قرائی مقدم هم در پاسخ به چرایی بروز تخلفات اخلاقی و کلاهبرداری های اینترنتی معتقد است: ذهنیت حسی و مادی به جای ذهنیت شهودی و معنوی قرار گرفته است. به تعبیر دیگر مادیات و کسب درآمد از هر راهی به صورت ذهنیت حاکم درآمده و معنویات کمرنگ شده اند. این اتفاق البته بعد از رنسانس و اومانیسم و انقلاب صنعتی در غرب شکل گرفت و امروز هم وارد ایران شده است.

این آسیب شناس اجتماعی کمرنگ شدن باورهای دینی و سنجیدن اعتماد و مقبولیت افراد را با ثروت و مادیات عامل ناامنی و بروز جرایم می داند و می گوید: قرار گرفتن جوانان و نوجوانانی که اعتقادات دینی ضعیفی دارند در معرض اخبار سرقت و جعل و غیره فرصت ابراز وجود و الگوبرداری را فراهم می کند و می بینیم بعد از مدتی نمونه های مشابه در ایران هم اتفاق افتاده است.

البته جرایم متناسب با مناطق جغرافیایی و امکانات موجود در محل زندگی متفاوت است.

دکتر قرائی مقدم میزان تحصیلات والدین، اعتقادات و باورهای دینی، مهاجر بودن خانواده، اطرافیان و دوستان و دیگر وجوه را تمایز میان سودجویان از اینترنت با دیگر افراد می داند.

وی می گوید: میزان تخلفات رایانه ای و اینترنتی در ایران نسبت به دیگر کشورها محدود و انگشت شمار است اما نباید از فضای ناامن فکری در جامعه غافل بود. نگرانی جوانان از آینده، هراس از آینده شغلی، دلواپسی به خاطر ازدواج اگرچه هجمه های کاذبی است اما می تواند ناامنی فکری ایجاد کرده و شرایط را برای سوء استفاده های اینترنتی و دیگر جرایم مهیا کند.

همراهی و همگامی مربیان پرورشی با دیگر معلمان در ارایه ارزش های فرهنگی و دینی و یادآوری احادیث و روایات در آموزش علوم در کنار آموزش مسئولیت پذیری به کودکان و نوجوانان و جوانان فضای مناسبی برای ارتقای بینش دینی در اذهان را پدید می آورد. با همین بسترسازی می توان به آینده سالم جامعه امیدوار بود.

موضوعی که قرائی مقدم در مورد آن همچنان تاکید دارد پیاده کردن سیستم مسئولیت پذیری در مدارس است که اگرچه در ایران باستان انجام می شده اما امروز مدارس ژاپن آن را ایفا می کنند.

به اعتقاد وی در صورتی می توانیم سرمایه اجتماعی را که عامل اعتماد متقابل است افزایش دهیم که مدارس قوی و با پشتوانه داشته باشیم. در این الگو دانش آموز بزرگتر مسئول دانش آموز سال پایین تر خواهد بود و در صورت بروز مشکل باید پاسخگو باشد. در مورد جرایم اینترنتی هم با کمی دقت می بینیم خود دانش آموزان مانع تخلف دیگر همکلاسی ها می شوند چرا که خود باید پاسخگو باشند. این روحیه در مدارس ایجاد می شود و فرد در جامعه هم مسئول رفتار اطرافیان و مانع بروز جرم و تخلف آنها خواهد بود.

● فرا تر از کلاهبرداری!

حجت الاسلام حمید جلالی کارشناس مسایل اینترنت و نمایندگی شورای عالی حوزه علمیه در هیات نظارت بر مطبوعات در گفت و گو با گزارشگر کیهان بحث کلاهبرداری در فضای مجازی را فراتر از آنچه در دیدگاه عموم جزء کلاهبرداری اینترنتی به شمار می رود، می داند.

وی در توضیح بیشتر می گوید: کلاهبرداری اینترنتی شامل تمام اعمال مجرمانه ای است که با فضای اینترنت مرتبط می شود. حتی کم فروشی در خطوط اینترنت و پهنای باند هم می تواند کلاهبرداری اینترنتی باشد اما آنچه اغلب با این تعبیر شناخته می شود در وهله نخست کلاهبرداری و در بعد دوم فریب اذهان عمومی است.

حجت الاسلام جلالی کلاهبرداری مالی را اینطور توصیف می کند: سایت هایی که به نقل و انتقال نادرست پول اقدام می کنند و با شبیه کردن خود به سایت های بانکی قصد دریافت اطلاعات مخاطب و واریز وجه آنها به حساب خود را دارند در این زمره جای می گیرند. در بخش دیگر شاهد فعالیت فروشگاه های اینترنتی هستیم که ممکن است به فروش کالای غیرمجاز اقدام کنند یا به این علت که هویت صاحبان سایت احراز نشده اجناس خود را پس از اینکه پول آن را دریافت کردند ارسال نکنند.

وی ارسال کالای نامرغوب را دیگر تخطی این فروشگاه های اینترنتی عنوان می کند که مشتری هیچگونه دسترسی به آنها ندارد بنابراین ناخودآگاه قدرت پیگیری برای تعویض کالا از او سلب می شود. حتی برخی از این فروشگاه ها در سایتشان درج می کنند که در سیستم ساماندهی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ثبت شده اند و با این اقدام کسب اعتماد می کنند.

وی ادامه می دهد:فراموش نکنیم سرقت اطلاعات خصوصی و شخصی افراد که ممکن است جنبه اخاذی هم پیدا کند یا در مباحث امنیتی مورد سوء استفاده قرار گیرد نوع دیگر کلاهبرداری در اینترنت است.

حجت الاسلام جلالی در تفسیر خود بعد دیگر کلاهبرداری را فریب اذهان عمومی می داند و معتقد است: این نوع کلاهبرداری به علت نبود قوانین کافی و ناشناس بودن سودجویان همچنین بی اطلاعی کاربران رخ داده و موجب شده سایت های اینترنتی یا وبگاه ها به راحتی به اشاعه دروغ و مطالب خلاف واقع دست بزنند.

وی در ادامه اظهار می دارد: برخی سایت ها با قالب خبری در فضای اینترنت مشغول به فعالیت هستند اما با تیترهای نادرست اغراضی دارند که این هم کلاهبرداری اینترنتی خوانده می شود. از امام خمینی(ره) در خصوص تیترهای جنجالی و نادرستی که برخی مطبوعات منتشر می کردند استفتا شده بود ایشان آن را مصداق غش در معامله دانسته بودند. بنابراین چنین اقدامی مصداق کلاهبرداری اینترنتی است.

این کارشناس نظارت بر سایت های اینترنتی ضمن اشاره به برخی فعالیت های سوء در عرصه اینترنت به منظور تخریب وجهه دین می گوید: برخی وبگاه ها با ظاهر دینی به انحراف افکار و اذهان از دین اسلام می پردازند و با القای شبهات و بعضا استفاده از القاب سازی از جمله آیت الله یا مرجع تقلید خواندن برخی افراد که جایگاه دینی و فرهنگی ندارند آنها را مراد خوانده و سعی دارند برای فرقه های ساختگی شان عضوگیری کنند.