فناوری و ارتباطات الکترونیک منجر به دگرگونی در عرصه زندگی بشر شده و از این طریق منشا تحولات عمده ای در دانسته های بشری گردیده است. مفاهیم بنیادین، دانش ارتباط جمعی و علوم اجتماعی را دچار تغییر و تحولات اساسی کرد. از جمله مفاهیمی که در عصر ارتباطات الکترونیک دچار تغییر وتحولات گسترده شد، مفهوم “هویت” است. تحولات الکترونیک این مفهوم را از حالت بسته و چارچوب بندی شده سنتی خارج ساخت وانسان را به دنیایی متکثر و متنوع پرتاب کرد. از سوی دیگر، تنوع و تکثر، در شکل گسترده و همه گیر خود بر ابعاد مختلف زندگی اجتماعی بشر حاکم شد و به صورت “پارادایم” غالب عصر الکترونیک درآمد. در اینجا به بررسی پدیده جالب دزدی هویت در اینترنت می پردازیم. دزدی هویت از طریق اینترنت بیش از پیش به یک دغدغه تبدیل شده و این امنیت افراد را به مخاطره انداخته است. شناسایی و تعیین هویت، فرایند معمولی و مهمی است که ما در انجام دادن امور روزمره خویش دایما با آن مواجه هستیم. شرکت ها، نهادهای دولتی و موسسات به طور معمول برای شناسایی و احراز هویت فردی در مقابل فرد دیگر، از افراد می خواهند اطلاعات شخصی خود را به آن سازمان بدهند. در گذشته رسم بر این بود که مردم به تبادل رخ به رخ اطلاعات و تائید هویت اتکا می کردند اما امروز با پیدایش پدیده اینترنت این روش تاحدودی قدیمی شده و از اعتبار افتاده است.

در دنیای مجازی اینترنت، از ابزار تائید هویت چندان خبری نیست، زیرا تائید هویت، فناوری خاصی می طلبد که در سطح گسترده وعام استفاده نمی شود. رایج ترین شیوه های تائید هویت همانا استفاده از رمز عبور و شماره حساب است که می توانند به اطلاعات حساب بانکی دسترسی پیدا کنند.

دزدی هویت زمانی رخ می دهد که شخصی اطلاعات پایه و مقدماتی فرد دیگری را به دست می آورد و از آن برای افتتاح حساب بانکی، سفارش کالا، استقراض یا تصاحب هویت شخصی دیگری استفاده می کند.

دزدی هویت از طریق اینترنت بیش از پیش به یک دغدغه تبدیل می شود، زیرا اکنون مردم از انواع مشکلات ناشی از نحوه جمع آوری، نگهداری و نشر همزمان اطلاعاتشان در اینترنت آگاهی دارند. نخست اینکه اینترنت، شرکت ها، موسسات و نهادهای دولتی را تشویق می کند که اطلاعات بیشتری را از افراد جمع آوری کنند، زیرا می توان داده ها را به آسانی و به طور کارآمد، ضبط و ذخیره کرد. این سیستم جمع آوری و ذخیره اطلاعات برای شرکت ها و نهادهای دولتی کارکرد بسیاری خوبی دارد. ولی امنیت افراد را به مخاطره می افکند زیرا به متخلفان این عرصه محلی را معرفی می کنند که آنها می توانند به مقادیر متفاوتی از اطلاعات شخصی افراد وسعت پیدا کنند.

دیگر مشکل نگران کننده به میزان نشر و توزیع اطلاعات شخصی افراد مربوط می شود. دستیابی به اکثر خدمات اینترنتی، مستلزم تکمیل کردن فرم هایی است که امکان دسترسی به اطلاعات خواسته شده را برای متقاضی فراهم می کند. معمولا اطلاعاتی در فرم هایی از پیش تهیه شده، مشکلات امنیتی به بار نمی آورد زیرا اصولا مصرف کنندگان بر این قبیل اطلاعات هیچ گونه کنترلی ندارند و ضوابط و قوانین فدرال هم وجود ندارد که صاحبان آن ارگان ها و نهادهای خدماتی در اینترنت را از فروش اطلاعات به خریداران دیگر باز دارد بنابراین ممکن است اطلاعات مشخص افراد در فهرست مکاتبات چندین و چند موسسه و ارگان قرار گیرد و میان تعداد کثیری از شرکت های مختلف توزیع شود. خطر سوءاستفاده از این قبیل اطلاعات با پخش و درز گسترده آن در جاهای متعدد، افزایش می یابد. دیگر ویژگی مفید اینترنت، امکان متصل شدن به جاهای دیگر است و این ویژگی به سازمان ها امکان می دهد که سوابق و سندهایی از منابع دیگر را برای مقاصد خود استفاده و از آن نگهداری کنند.

اینترنت جایی است که می توان به آسانی و به سرعت و به وسیله یک دستگاه رایانه میزی یا رایانه بغلی به اطلاعات شخصی مردم دست پیدا کرد.

ناشناس بودن در اینترنت هم یکی از ویژگی های جالب و جذاب نزد اکثر متخلفان اینترنتی است. در گذشته جعل هویت مستلزم ارائه اسناد و مدارک شناسایی به صورت حضوری و رودررو بود و فقط یکبار امکان انجام دادن آن وجود داشت اما اینترنت به خلافکاران امکان می دهد که این کار را چند مرتبه انجام بدهند و در محلی امن نسبتا ناشناس بمانند.

دیگر اینکه اینترنت به موقعیت های جغرافیایی متکی نیست. متخلف می تواند اطلاعات مشخص فردی را که به وی ظن نمی برد از آن سوی دنیا دریافت کند.

بهترین راه حل ممکن برای حفاظت اطلاعات اینترنتی همانا مجهز شدن به فناوری پیشرفته و تدوین ضوابط دقیق از سوی دولت است. پول و امضای الکترونیک مصداق فناوری پیشرفته است. امضای الکترونیک از ابزار رمزنگاری است که اصولا جایگزین روش های قدیمی و سنتی تعیین هویت شده است. امضای الکترونیک یا همان امضای دیجیتال رمزی است که توسط دارنده آن برای امضاء کردن و پیامدهایی که با کلیدهای عمومی تائید هویت می شوند، استفاده می کند.

در پول الکترونیک هم مانند امضای دیجیتال از همان الگوی به رمز درآوردن استفاده می شود و این امکان را می دهد که شخص دیگری نتواند آن را ردیابی کند و خود پول هم ناشناس بماند. بیومتریک هم از جمله دیگر راهکارهای جلوگیری از دزدی هویت به شمار می آید که در آن برای تعیین هویت فرد از ویژگی های اجزای بدن او استفاده می شود.

تدوین واتخاذ ضوابط و معیارهای بین المللی برای کنترل و تامین امنیت اطلاعات شخصی نیز در مبارزه با دزدی هویت دولت هاست اما باید این نکته را مطمح نظر قرار داد که در این صورت هم دولت کماکان به اطلاعات شخصی افراد دسترسی خواهد داشت. البته راه های ساده تر دیگری هم برای جلوگیری یا حداقل کاستن از بروز دزدی هویت وجود دارد. علم و آگاهی نسبت به سیاست های حفظ حریم خصوصی افراد در خدمات اینترنتی و قدرت خست در ارائه اطلاعات در اینترنت هم از جمله از دیگر ابزار محافظت در برابر دزدی هویت به شمار می رود. نمونه آن پیام های ناخواسته اینترنتی در قالب نامه های الکترونیکی ناآشنا یا ناشناس است که می توان هیچ ترتیب اثری به آنها نداد. بنابراین برای کاربران اینترنتی مهم است که از میزان آسیب پذیری اطلاعات شخصی شان در خدمات اینترنتی آگاهی داشته باشند. این آسیب پذیری نتیجه عوامل خارجی است از جمله: نحوه اداره و کنترل اطلاعات شخصی افراد توسط شرکت های ارائه کننده خدمات اینترنتی و شناسایی داده ها و ویژگی های خاص اینترنت. بنابراین به منظور جلوگیری از دزدی هویت باید به این نکته توجه داشته باشیم که نقش شرکت های ارائه کننده خدمات اینترنتی و خود اینترنت به اندازه نقش دزدان هویت و هکرها اهمیت دارد.

راضیه ساروق فراهان