۴ ـ توصیه چهارم: ایجاد فرم ها و لینك های قابل دسترس

فرم های صفحات وب باید برای همه استفاده كنندگان آن قابل دسترس باشند (خصوصا آن دسته از مردم كه صفحه وب را با استفاده از تلفن همراه یا صفحه خوان مشاهده می كنند). كاركردن با فرم ها باید منطقی و آسان باشد و كاربران وب سایت بتوانند بدون استفاده از ماوس و فقط با استفاده از كلید TAB در فرم حركت نمایند. برای ارسال فرم باید از استفاده از ارسال خودكار یا جاوااسكریپت خودداری نماییم و از SUBMIT استفاده كنیم. چرا كه ممكن است مرورگری كه كاربر استفاده می كند از این امكانات پشتیبانی نكند. اضافه بر این باید از تگ table برای نشان دادن منظور هر فیلد در فرم ها استفاده كنیم. استفاده از تگ fieldset و legend كه می توانند فرم را گروه بندی كنند نیز به استانداردبودن فرم ها كمك خواهد كرد.

هایپرلینك ها یكی از ابتدایی ترین اجزای صفحات وب هستند و استفاده كنندگان باید به راحتی بتوانند تنها با استفاده از صفحه كلید این لینك ها را انتخاب كنند و به صفحات مربوطه دسترسی داشته باشند. اگر دسترسی به لینك ها تنها از طریق ماوس انجام شود، دسترسی برای افرادی كه نمی توانند به دلیلی از ماوس استفاده كنند محدود خواهدشد. در اغلب سایت ها لینك هایی مثل "اینجا را كلیك كنید" را مشاهده می كنیم كه به هیچ وجه اطلاعاتی به استفاده كننده سایت نمی دهد كه این لینك چه كاری انجام می دهد. پیشنهاد می شود كه از استفاده از این لینك ها خودداری شود. همچنین برای افزایش دسترسی كاربران به لینك هایی كه در پایین صفحه قرارداده شده اند، پیشنهاد می شود از لینك های ارتباطی كه كاربر را به پایین صفحه هدایت می كنند)، استفاده شود.

۵ ـ توصیه پنجم: ایجاد جداول قابل دسترسی

اگر در یك صفحه وب جدولی وجود داشته باشد، وقتی كاربری كه از صفحه خوان استفاده می كند به محتویات صفحه گوش می دهد با این جمله مواجه می شود: جدولی با ۲ ستون و ۳ ردیف. نام ، علی ، امین ، سن، ۲۶، ۲۸.

این اطلاعات بسیار گیج كننده است و كاربر نمی تواند بفهمد كه سن امین یا علی چند سال است! فكر می كنید مشكل از كجاست؟ وقتی در صفحه وب از Table استفاده می كنیم، باید از attributeهای CAPTION و SUMMARY استفاده نماییم. CAPTION مانند (TITLE) هدف جدول مورد نظر را مشخص می كند و با استفاده از SUMMARY می توانیم اطلاعاتی درباره جدول بدهیم.

با استفاده از تگ TH هم می توانیم عنوان ستون ها ( نام و سن) را مشخص كنیم و در آخر برای مشخص كردن این كه موضوع مربوطه در ستون قرار دارد یا در ردیف، می توانیم در درون تگ TH از مشخصه Scope استفاده كنیم و با اختصاص دادن مقادیر col برای ستون و row برای ردیف مشخص كنیم كه موضوع در ستون قرار دارد یا در ردیف. پس از اصلاح جدول جدولی استانداردتر و با قابلیت دسترسی بالاتری خواهیم داشت.

۶ ـ توصیه ششم: استفاده از XHTML به جای HTML

بدون شك HTML یكی از مشهورترین و شاید بتوان گفت بهترین زبان در تهیه صفحات وب در دنیا است. ولی وقتیExtensible Markup Language) XML) به وجود آمد، نیاز به زبان دیگری كه با XML همخوانی داشته باشد، تحت بررسی قرار گرفت و مشخص شد كه باید یك زبان دیگر به وجود آید كه براساس XML باشد و بتواند با برنامه هایی كه از XML استفاده می كنند، ارتباط برقراركند.

نام این زبان را Extensible HyperText Markup Language) XHTML) گذاشتند كه می توان آن را نسخه استانداردHTML دانست. امروزه ابزارهایXML روز به روز بیشتر می شوند و نرم افزارهای بیشتری از این تكنیك (جهت ارتباط با نرم افزارهای دیگر و ذخیره اطلاعات) استفاده می كنند. مثلا EXtensible Stylesheet Language) XSLT) كه برای تبدیل (تغییر شكل) متون به كار می رود و یا Xformها كه به برنامه نویسان اجازه تغییر متن كد صفحه وب را می دهد و از XML برای ایجاد ورودی فرم ها در وب استفاده می كنند را می توان دو ابزار بسیار قدرتمند XML دانست.

با استفاده از XHTML می توانیم از تمامی ابزارهای XML استفاده كنیم. ولی HTML این امكانات را در اختیار ما قرار نخواهد داد. ساختار HTML استاندارد نیست و حتی اگر شما فراموش كنید یك تگ مثل p را كه باز كرده ایم ببندید، برنامه هیچ اشكالی از شما نخواهد گرفت. ولی در XHTML هر تگی كه باز می شود، باید بسته شود (از آن جایی كه XHTML به XML تبدیل خواهد شد و در XML تمام تگ ها باید بسته می باشد).

به علا وه، از آن جهت كه كدهای XHTML از استاندارد بهتری برخوردارند و فرمت كلی كد موقع خواندن به شكل XML خوانده می شود، می توان گفت كه با سرعت بیشتری اجرا خواهد شد و با مرورگرهای بیشتری كار خواهد كرد و كدهای نوشته شده با XHTML صفحات وب بهتری تولید می كنند كه در نهایت درصد بیشتری از كاربران می توانند از سایت استفاده كنند و به طور كلی سایت از قابلیت دسترسی بیشتری برخوردار خواهدشد.

شاید این سوال در ذهن شما به وجود آمده باشد كه حتما XHTML با HTML فرق های زیادی دارد و باید یك زبان جدید یاد بگیرید. ولی این گونه نیست. با یادگیری چند نكته ساده می توانید كدهای HTML خود را به آسانی تبدیل به XHTML كنید .

حتی نرم افزارهای رایگانی در اینترنت وجود دارند كه می توانید با استفاده از آن ها كدهای HTML خود را به راحتی به XHTML تبدیل كنید. مثل HTML Tidy و Amaya. در آخر نیز می توانید با استفاده از نرم افزارهای مثل validator كدهای XHTML خود را كنترل كنید و ببینید اشتباهی در كدهای شما وجود دارد یا نه. این سایت نیز اطلاعات خوبی در مورد زبان XHTML را در اختیار شما قرار خواهد داد.

۷ ـ توصیه هفتم: ارزیابی قابلیت دسترسی

آیا می خواهید مطمئن شوید سایت شما برای همه مردم قابل دسترسی است؟ اگر شما یك سایت تجاری دارید، بدیهی است كه نمی خواهید حتی یك مشتری را هم از دست بدهید. پس باید مطمئن شوید سایت شما قابل استفاده است. روش های مختلفی برای ارزیابی این كار هستند و نرم افزارهای گوناگونی وجود دارد كه تشخیص می دهند صفحه وب شما استاندارد و قابل دسترسی است یا نه. دو روش اصلی برای ارزیابی وب سایت وجود دارد كه عبارتند از: ارزیابی مقدماتی و ارزیابی پیشرفته.

در ارزیابی مقدماتی، شخصی كه سایت را ارزیابی می كند، نیازی ندارد كه برنامه نویس باشد. ولی باید با سایت آشنا باشد و بتواند از ابزارهای اشكال یاب استفاده كند. اگرچه در این روش تمام اشكالات فنی برنامه مشخص نمی شوند، اما برای ارزیابی قابلیت دسترسی آسان سایت، روشی سریع است. در این روش اولین قدم، انتخاب یكی از صفحات وب سایت است. مثلا صفحه اصلی سایت (Homepage) كه كاربران بیشتری به آن مراجعه می كنند.

این صفحه را با چند مرورگر گرافیكی مثل فایرفاكس و اپرا امتحان می كنیم تا ببینیم كار می كند یا خیر. قدم بعدی امتحان سایت با مرورگرهای ویژه است. مانند Voice Browser یا Text Browser و در قدم آخر صفحه وب را با استفاده از ابزارهای اشكال یابی مثل Accessibility Toolbar یا اشكال یاب W۳C امتحان می كنیم.

یكی از ابزارهای بسیار مفید كه می توانید آن را روی اینترنت اكسپلورر خود نصب كنید، Accessibility Toolbar است. این ابزار با دربرداشتن بیش از بیست ابزار ارزیابی صفحات وب در درون خود امروزه به عنوان یكی از بهترین اشكال یاب هایی وب سایت ها مطرح است. این نرم افزار را می توانید به صورت رایگان دریافت كنید و وب سایت خود را ارزیابی نمایید.

در روش ارزیابی پیشرفته تمامی عملیات مرحله مقدماتی انجام می شود. ولی شخصی كه در مرحله پیشرفته، ارزیابی سایت را به عهده دارد، باید به كدهای XHTML و CSS آشنا باشد و بتواند با استفاده از ابزارهای خودكار، نیمه خودكار و دستی، سایت را ارزیابی كند.

پس از این كه سایت خود را امتحان كردید، اشكالات سایت را یادداشت برداری كنید، و صفحاتی را كه به علت وجود اشكال از قابلیت دسترسی كمی برخوردارند اصلاح نمایید و دوباره این صفحات را ارزیابی كنید تا مطمئن شوید هیچ اشكالی ندارد. راه دیگر برای مطمئن شدن از این كه وب سایت شما قابل دسترسی است، استفاده از ابزارهای تولید صفحات وب مانند FrontPage است. FrontPage ۲۰۰۳

این امكان را به شما می دهد كه در زمانی كه صفحه خود را طراحی می كنید، قابلیت دسترسی آن را نیز امتحان نمایید. برای این كار در FrontPage كلید F۸ را بزنید و روی Check كلیك كنید. FrontPage پس از این كارها، فهرست اشكالات موجود در صفحه را به شما نشان می دهد. در تصویر، صفحه بدون تگ Alt است و فیلد موجود فاقد label می باشد. این ابزار ارزیابی توانسته است آن را تشخیص دهد و حتی به شما خط اشكال را نیز نشان دهد.

شاید از خود بپرسید این روش فقط برای تولید صفحات HTML مناسب است و با این كار نمی توان صفحات پویایی مثلPHP یا ASP را امتحان كرد. برای حل این مشكل نیز راه حلی وجود دارد.

ابتدا كد های خود را با استفاده از هر زبانی كه می خواهید، بنویسید و آن را در مرورگر اجرا كنید.سپس سورس كد آن را مشاهده كنید و این كدها را كپی نمایید و مستقیما در این سایت ارزیابی كنید.

پس از مطمئن شدن از این كه سایت شما استاندارد است، می توانید درجه استاندارد بودن آن را نیز با استفاده از validator مشخص كنید و برای این كه به استفاده كنندگان سایت خود نشان دهید كه سایتی استاندارد دارید، علامت استاندارد را در سایت خود قرار دهید. وقتی كاربر روی این نشان ها كلیك می كند، وب سایت شما سریعا چك خواهد شد و درجه استاندارد سایت شما نشان داده می شود. در نتیجه نمی توانید با داشتن سایت غیراستاندارد، از این علایم استفاده كنید.

در این مقاله دلایل نیاز به وب سایت های قابل دسترسی برای همه مورد بررسی قرار گرفت و روش های افزایش دسترسی كاربران با استفاده از ابزارهایی مثلCSS ،XHTML و نكاتی مانند افزایش كارایی صفحات وب، شرح دادن تمامی اجزای صفحه ، ایجاد فرم ها و لینك ها و جداول قابل دسترس مورد بررسی قرار گرفت.

در آخر نیز روش های مختلف ارزیابی قابلیت دسترسی آسان به صفحات وب شرح داده شد. شاید به خود بگویید یادگیری و طراحی وب سایتی با قابلیت دسترسی بالا كار دشواری نیست.

ولی باور داشته باشید كه حدود چهل تا شصت درصد وب سایت هایی كه می شناسید قابل دسترسی نیستند. جای بسی تاسف است كه با آمار و ارقامی این چنین برمی خوریم. ولی امروزه با توجه به قوانین و آموزش هایی كه برای طراحان وب در كشورهای پیشرفته وجود دارد، این آمار در این كشورها روز به روز كمتر می شود. مثلا در كشور انگلیس یا فرانسه از سال ۲۰۰۰ تا سال ۲۰۰۶ این آمار از حدود شصت درصد به حدود سی درصد رسیده است. در برخی از كشورها طبق قانون، كاربران اینترنتی می توانند از سایت هایی كه خدمات عمومی می دهند و از قابلیت دسترسی كمی برخوردارند، شكایت كنند.

بحث در مورد نیاز و افزایش دسترسی آسان به صفحات وب را نمی توان در یك مقاله خلاصه كرد. اما امید است طراحان وب به این نكته توجه كنند كه تنها طراحی زیبا نمی تواند دلیل استاندارد بودن آن باشد و یك طراح وب یا صاحبان سایت های تجاری باید این نكته را به خاطر داشته باشد كه قابل دسترس بودن آسان یك سایت می تواند بینندگان بیشتری را جلب كند و با فناوری روز نیز هماهنگ باشد. ضمن آن كه برای نمونه می توانید مشاهد كنید كه سایتی بزرگ مثل Yahoo نیز وقتی با validator ارزیابی می شود، حدود ۲۶۵ اشكال دارد!