از زمان مطرح شدن موضوع اینترنت ملی این نگرانی پدید آمد که آیا قرار است آنچه ملی نام گذاشته شده جایگزینی برای اینترنت آشنای امروزی باشد؟ بارها نیز از سوی مسوولان نام های دیگری بر این اقدام گذاشته شده که مهم ترین آن «شبکه ملی اطلاعات» است. در این میان موضوع زیرساخت آن نیز مطرح شده که پروژه اتصال فیبرنوری به منازل با مسوولیت کنسرسیوم «ایرانیان نت» متشکل از سازمان های مختلف، در این راستا تعریف شده است. همچنین ایجاد کنسرسیوم محتوای ملی نیز در راستای تامین محتوای این شبکه ملی است. موتور جست وجوی ملی، ای میل ملی و باقی موارد دست به دست هم خواهند داد تا اینترنت پاک در ایران راه اندازی شود. در تازه ترین اظهارنظر وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز قرار است شبکه ملی اطلاعات در خردادماه سال ۹۱ فاز نخست آن به طور کامل زیر بار برود. هرچند به طور رسمی در بهمن ماه امسال عملیات اجرایی آن آغاز خواهد شد.

در این میان پرسش های گوناگونی مطرح شده از جمله اینکه آیا اینترنت ملی قرار است به این معنی باشد که دسترسی به هر سایتی که دولت صلاح بداند مجاز و غیرآن ممنوع باشد؟ شبکه ای که قرار است در فاز نخست برای ۱۰ میلیون کاربر ایرانی دسترسی به پهنای باند با سرعت ۲۰ مگابایت بر ثانیه را به ارمغان بیاورد. برخی ها نیز کندی سرعت اینترنت را به دلیل آغاز فاز عملیاتی اینترنت ملی در کشور می دانند. شبکه ملی اطلاعات یک شبکه کامل و جامع برای تامین پهنای باند مورد نیاز فعالیت های مختلف تعریف شده به همین دلیل و با توجه به همگرایی میان ارتباطات تصویر و دیتا در این شبکه ارایه پهنای باند بسیار زیاد به کاربران پیش بینی شده تا امکان استفاده از سرویس هایی چون ویدیو درخواستی (VOD) و تلویزیون اینترنتی (IPTV) و امکان آپلود این محتوا برای شهروندان ایرانی فراهم شود. با این وجود این نگرانی هنوز هم ادامه دارد و در گفته های مسوولان اثری از تلاش برای رفع این دغدغه کاربران دیده نمی شود.

● شبکه ای برای امنیت داده های داخلی

بنا بر اظهارات وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ورود اینترنت به کشور از همان ابتدا و ارایه آن اشتباه بوده است چرا که برخی از مشترکان هستند که نیازی به شبکه اینترنت بین الملل نداشته و تنها نیاز به دریافت خدمات از دولت دارند. از این رو در ابتدای ورود اینترنت به کشور، این دو شبکه شبکه اینترنت بین الملل و شبکه اطلاعات داخلی روی یک بستر ارایه که یک نوع اختلاط را به وجود آورد موجب یکسان پنداشتن این دو مقوله شد. تقی پور در گفت وگو با فارس درباره استفاده از واژه اینترنت ملی بیان می کند البته به نظر من اصطلاح «اینترنت ملی» هم ترکیب درست و متجانسی نیست چراکه اینترنت، یک شبکه جهانی است و با ملی بودن همخوانی ندارد. با این حال او مهم ترین اقدام ما، طراحی و اجرای شبکه ملی اطلاعات، را در این می داند که میان ارایه خدمات الکترونیکی در داخل کشور و پهنای باند بین الملل تفکیک صورت خواهد گرفت.

البته مسوولان کشور مهم ترین عامل راه اندازی اینترنت ملی را امنیت و حراست از داده های داخلی عنوان می کنند. به طوری که فرمانده نیروی انتظامی کشور نیز نتوانسته نسبت به این مساله بی تفاوت باشد و در این زمینه اعلام کرده اینترنت ملی محافظ خوبی برای حفظ اطلاعات مردم و امنیت کشور است. سردار احمدی مقدم این اقدام را در راستای منافع ملی کشور می داند. او با تعریفی دیگر از شبکه ملی اطلاعات گفته است اینترنت ملی یعنی اگر می خواهیم حساب بانکی خود را کنترل کنیم چه ضرورتی دارد که یک بار از طریق سرورها به خارج از کشور برویم و برگردیم و یک ردی از اطلاعات خودمان در موتورهای جست وجوگر که موتور جاسوسی هستند باقی گذاریم. با این وجود در این حال نیز نمی توان توجیه قابل قبولی برای فراهم کردن این اینترنت برای شهروندان در نظر گرفت. دغدغه ای که همچنان پابرجاست احتمال جایگزینی اینترنت ملی با آن چیزی است که امروز به نام اینترنت می شناسیم.

● هزینه های میلیاردی برای راه اندازی اینترنت ملی

از زمان اعلام طرح راه اندازی اینترنت ملی با هزینه یک میلیارد دلار توسط وزارت فناوری اطلاعات و ارتباطات، تاکنون اظهار نظرهای مختلفی از سوی کارشناسان و مسوولان فعال در حوزه آی تی درخصوص این طرح عنوان شده است. البته پیشتر وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در گزارشی به دولت هزینه راه اندازی شبکه ملی اینترنت را ۱۵ هزار میلیارد ریال و مدت زمان اجرای آن را سه سال اعلام کرده که ۶۰۰ میلیارد ریال برای توسعه هسته پرسرعت در شبکه ملی اینترنت، ۶۰۰ میلیارد ریال برای تکمیل خریدهای طرح توسعه Core _ هسته_ و Edge شرکت فناوری اطلاعات، ۱۸۰۰ میلیارد ریال برای بستر فیبر نوری برای ارتباطات سراسر کشور به میزان ۳۰ هزار کیلومتر و ۶۰۰ میلیارد ریال نیز برای توسعه شبکه های شهری در ۳۰ مرکز استان اختصاص خواهد یافت. وزارت ارتباطات برای توسعه شبکه های شهری در ۳۳۶ مرکز شهرستان و ۶۸۰ شهر توسط شرکت های مخابرات استان ها ۲۹۴۰ میلیارد ریال بودجه پیشنهاد داده است.

همچنین، ۳۰۰ میلیارد ریال اعتبار برای توسعه شبکه های دسترسی شهرستان ها و مراکز استان ها، ۶۰۰ میلیارد ریال برای تقویت ارتباطات بین الملل، ۱۰۵۰ میلیارد ریال برای راه اندازی سه مرکز داده در سطح ملی در تهران و دو شهر دیگر، ۱۲۰۰ میلیارد ریال برای راه اندازی هشت مرکز داده سطح منطقه ای و ۱۵۰۰ میلیارد ریال برای راه اندازی ۳۰ مرکز محاسباتی استانی پیشنهاد شده است. تمامی این هزینه ها در کنار نگرانی مردم درخصوص از دست دادن شبکه اینترنت بین الملل دغدغه های عموم را نسبت به استفاده از شبکه ملی اطلاعات بیشتر کرده است. کند شدن سرعت دسترسی به اینترنت به دنبال قطع شدن پورت های وی پی آن و همچنین آزمایش شبکه برای فیلترینگ موجب شده تا اذهان عمومی نسبت به اینکه شبکه ملی اطلاعات جایگزین اینترنت بین الملل می شود، دچار تردید شوند. هر چند وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات اعلام کرده که بستر انتقال شبکه بانکی کشور بر شبکه داخلی و جداسازی آن از شبکه اینترنت بین الملل فراهم شده تا دیگر نیازی به وی پی آن نباشد.