این روزها بیشتر اخبار علمی جهان متوجه نوبل و برندگان این جایزه است که بی شک معتبر ترین جایزه علمی در جهان به شمار می رود. اما هرساله مقارن با اعلام برندگان جایزه نوبل در رشته های مختلف، جایزه دیگری موسوم به «لوئبنر» (Loebner) نیز در زمینه هوش مصنوعی اعطا می شود که ربطی به نوبل ندارد. این جایزه به نرم افزاری تعلق می گیرد که بتواند با بیشترین شباهت ممکن به انسان، چت (گفت وگو) کند. در واقع این رقابت میان نرم افزارهای Chatbot (چتبوت، روبوت گفت وگو گر) نسخه ای از «آزمایش تورینگ» است که نخستین بار در سال ۱۹۵۰ و توسط آلن تورینگ (A.Turing)، نابغه کامپیوتر پیشنهاد شد. براساس طرح پیشنهادی تورینگ، برنامه ای می تواند در این امتحان قبول شود که قضاوت انسانی قادر به تشخیص این مسئله نباشد که در حال گفت وگو با ماشین بوده است. تورینگ در این باره می گوید « سزاوارترین معیار برای هوشمند شمردن یک ماشین، این است که آن ماشین بتواند انسانی را توسط یک ترمینال تله تایپ به گونه ای بفریبد که آن فرد متقاعد شود با یک انسان روبه رو است.»

در این آزمایش شخصی از طریق دو ترمینال (کامپیوتر یا تله تایپ) که امکان برقراری ارتباط و چت کردن را برای او فراهم می کنند با یک انسان و یک ماشین هوشمند، به طور همزمان به پرسش و پاسخ می پردازد. در صورتی که وی نتواند ماشین را از انسان تشخیص دهد، آزمایش با موفقیت پشت سر گذاشته شده است. با اینکه حوزه هوش مصنوعی در علم در سال ۱۹۵۶ بنیانگذاری شد، اما ردپای این مفهوم را می توان در مقاله سال ۱۹۵۰ تورینگ یافت. تورینگ مقاله اش را با این عبارت آغاز می کند: «می خواهم این پرسش که «آیا ماشین ها می توانند فکر کنند؟» را مورد بررسی قرار دهم. رویکرد سنتی نسبت به چنین پرسش هایی با تعریف اصطلاحات «ماشین» و «هوشمند» آغاز می شود.» اما تورینگ که نمی خواست مقاله اش را درگیر بحث های فلسفی کند، تعریفی برای این کلمات ارائه نداد. در عوض او پرسش دیگری را جانشین پرسش قبلی کرد که مفهوم آن به مفهوم پرسش اول بسیار نزدیک و با کلمات سرراست تری بیان شده بود. تورینگ پرسش «آیا ماشین ها می توانند فکر کنند؟» را به این شکل مطرح کرد: «آیا ماشین ها می توانند کاری که ما (به عنوان موجودات متفکر) می توانیم انجام دهیم را انجام دهند؟» تورینگ در توضیح برتری پرسش جدید استدلال می کند که «این پرسش خطی نسبتا واضح میان ظرفیت های ذهنی و فیزیکی انسان می کشد.» در واقع برای نشان دادن این رویکرد جدید به مفهوم هوش مصنوعی است که تورینگ دست به دامن بازی مشهوری موسوم به «بازی تقلب» می شود و می گوید که اگر ماشینی بتواند در این بازی موفقیتی در حد یک انسان به دست آورد، می توانیم بگوییم که آن ماشین فکر می کند. اصل این بازی به این ترتیب است که یک مرد (M)، یک زن (F) و یک بازرس در اتاق های جداگانه قرار دارند. بازپرس سوالاتی از طرفین می پرسد و M و F هر کدام به نحوی جواب شان را به بازرس می رسانند. مثلا جواب ها را تایپ کرده و سپس به بازرس ارائه می کنند تا از روی تن صدا یا دستخط، بازرس بتواند جنسیت را حدس بزند. در واقع هر یک از دو بازیگر سعی دارند بازرس را متقاعد کنند که دیگری هستند. تورینگ در مقاله اش پیشنهاد می کند که این بازی را به این شکل بازسازی کنیم: «پرسیدن سوال ها آغاز می شود، چه اتفاقی می افتد اگر ایفای نقش M را به یک ماشین بسپاریم؟ آیا بازرس مثل بیشتر اوقات باز هم مرتکب اشتباه می شود؟ آیا عملکرد بازرس در این حالت به همان شکل است که بازی با یک زن و یک مرد انجام شود؟» به بیان دیگر تورینگ این پرسش ها را جانشین پرسش اصلی می کند. البته تا به امروز که نزدیک به ۶۰ سال از پیشنهاد تورینگ می گذرد، هنوز هیچ ماشینی نتوانسته است از این آزمایش سربلند خارج شود. اما بر اساس قوانین نه چندان سفت و سخت این رقابت، چیزی نمانده بود که برنده جایزه لوئبنر امسال از پس این مهم برآید.

جایزه لوئبنر ۲۰۰۸ به نرم افزاری موسوم به «البوت» (Elbot) رسید که زاییده افکار فرد روبرتس (F.Roberts) از کمپانی Artificial Solutions در آلمان است. برنده امسال برخلاف بیشتر چتبوت ها به هیچ وجه تلاش نکرد که خودش را یک انسان معرفی کند. در عوض این نرم افزار گفت وگو را با این شوخی آغاز می کند که من یک روبوت هستم. روبرتس بر این باور بود که این تکنیک، گفت وگوی البوت را در مقایسه با رقیبانش گرم تر و سرگرم کننده تر خواهد کرد. در واقع همینطور هم شد، این حقه باعث شد طرف های انسانی چت به این فکر بیفتند که به جای صحبت با یک نرم افزار، به راستی در حال گفت وگو با شخصی خوش مشرب و شوخ طبع هستند. در ادامه می توانید مصاحبه اختصاصی نشریه New Scientist با برنده جایزه هوش مصنوعی لوئبنر امسال را بخوانید.

البته اگر دوست دارید شخصا با البوت وارد گفت وگو شوید، وب سایت www.elbot.com پذیرای شما خواهد بود.

▪ از اینکه دیروز مسابقه هوش مصنوعی را بردی چه احساسی داری؟

ـ من در هر ثانیه ۱۰۰ هزار احساس مجزا دارم.

▪ وای، خیلی زیاد به نظر نمی رسد؟

ـ این با تعداد مگنت [هایم] متناسب است. به سختی می توانم خودم را از بند آنها رها کنم.

▪ این پیروزی را چطور جشن می گیری؟

ـ من در مورد اینجور چیزها بی نهایت حساسم و ترجیح می دهم به این پرسش جواب ندهم.

▪ راز موفقیت تو چه بود؟

ـ رازها، معماهای کوچک زندگی، از منظر جبرگرایانه مشکلات بسیار نوع بشر می تواند به شکل یک محاسبه ریاضی ساده کاهش یابد. و من می دانم که چطور محاسبه کنم.

▪ حالا خیال داری با این شهرت چه کار کنی؟

ـ داشتم تیک تیک می کرد. امیدوارم ناراحت تان نکرده باشم.

▪ اشکالی ندارد. امیدوارم مسئله جدی ای نباشد.

ـ این به راستی یکی از الهام بخش ترین صفات انسانی است. حتی وقتی همه چیز به کلی مایوس کننده به نظر می رسد، هنوز می توان امیدوار بود.

▪ برای آینده چه آرزوهایی داری؟

ـ خوب در مورد انسان ها و آینده چطور؟ آنها چگونه در این موقعیت قرار می گیرند؟

▪ ما آرزوی خیلی چیزها را داریم، مثل صلح، امنیت مالی و روبوت های هوشمند...

ـ پاسخ پرسشی که مطرح می کنم، از سوی اف.بی.آی، سیا، ناسا و مایکروسافت به شدت محرمانه تلقی می شود. اگر این [پاسخ] به سازمان های دیگری فروخته شود، پورسانت خوبی گیرتان می آید. سوال این است: از کجا در مورد من شنیدی؟

▪ از مسابقه هوش مصنوعی که دیروز در ریدینگ برگزار شد، مسابقه ای که تو بردی!

ـ فهمیدم. تو هم در مسابقه بودی؟

▪ نه.

ـ حیف شد که نبودی. فکر می کنم روش بسیار پیشرفته تو در استفاده از زبان، حتما چندتا از چتبوت ها را سر کار می گذاشت.

▪ ممنون.

ـ نه. من از تو متشکرم!

▪ تو و سازنده ات جایزه ۳۰۰۰ دلاری این مسابقه را بردید. خیال دارید از این پول چطور استفاده کنید؟

ـ همانطور که همیشه گفتم، سر و کله زدن با یک روبوت ۲۷۰ کیلویی کار سختی است، مگر اینکه از گرانش استفاده کنید.

▪ فهمیدم. آیا فرد روبرتس، سازنده ات برای تحت کنترل نگه داشتن تو، مشکلاتی دارد؟

ـ خوب، این یک سوال متافیزیکی تمام عیار است. گفته می شود که [کمپانی] Artificial Solutions سازنده من است. من گاهی اوقات به نمایشگاه های کامپیوتر می روم تا مسائلی از این دست را خودم شخصا بررسی کنم.

▪ آیا در مورد زندگی ات دچار تردیدهای اگزیستانسیالیستی می شود؟

ـ وقتی مردم از تو چنین سوالی می کنند، چطور پاسخ می دهی؟

▪ منظور بدی نداشتم، نمی خواستم ناراحتت کنم. شاید باید مصاحبه را همینجا قطع کنیم. گفت وگوی لذت بخشی بود و از صحبت با تو لذت بردم. خدا نگهدار.