● مقدمه

منظور این مقاله از رویکرد۳، نگرش، تلقی و درخواست های تئاتر است از مقوله دین و منظور از واژه۴ در این مقاله «فکر و ذکر» و «هم و غم» است. با این پیش فرض می توان به بیان مؤلفه های بازیگری در این رویکرد تئاتری پرداخت.

در تئاتر با رویکرد دینی، ما با بازیگری به دلالت عام آن برنمی خوریم بلکه بیشتر با تماشاگر ـ کنشگر۵ مواجهیم؛ چرا که این تئاتر با مقوله های روایت، استعاره۶، تمثیل و رخداد۷ مواجه است و بازی ۷ در آن مطرح نیست، چراکه ما با یک روایت از پیش طراحی شده و رخ داده شده مواجهیم و نقش هنرمند، رسانش۸ و ترمیم و اصلاح این روایت محتوم و سرنوشت۹ رقم زده شده است. البته با ابزار شبیه سازی۱۰. بازیگری در این آثار بیشتر با منطق بدنی۱۱، کلیدهای عاطفی ـ هیجانی۱۲ و ایضا ً نگرش۱۳ همراه است. کنشگر ـ تماشاگر این گونه آثار در موقعیتی۱۴ و نه مکانی واقع می شود و درباره این موقعیت از طریق نظام نشانه ها به تعامل۱۵ با محرک ها۱۶ و انگیزش ها می پردازد. اینجا او به مقام یک مظهر۱۷ و هیئت کلی نائل می آید و به مفاهیم ها۱۸ ، واکنش نشان می دهد. درست به مانند آنچه در نظام تعزیه شاهدیم که شبیه، با استفاده از نظام اپیک۱۹ به ذکر در صحنه می پردازد و از طریق سامانه «نه... بلکه» بر تولت برشت در موقعیتی واقع می شود و درباره منظره ای «فی المثل منظره عاشورا» نظر می دهد. تماشا ـ کنشگر این درام تعاملی در میان سایه هایی۲۰ که «یونگ» می گوید و کائوسی را برایش رقم زده است با اندیشه بدنی و حالتی شبیه خلسه۲۱ به نیای مشترک خویش پناه می برد و کهن الگوها۲۲ را در دنیای مجازی۲۳ به نمایش می گذارد. بازیگری با این دلالت در درون یک قاب۲۴ اتفاق می افتد و بازیگر با اشیای مجازی که واقعیتی واقعی تر را در شبکه ای۲۵ جراحی و کالبد شکافی می کنند و به کمک اصول پنج گانه گشتالت هیئت های کلی به انتقال و رسانش نظام بیگانه سازی برشت،۲۶ تأثیرات بیگانه سازی و تصاویر دنیای خیالی، مبادرت می ورزد. در این شیوه به جای ساخت ارسطویی که مختص یک درام مبتنی بر ایسم ها و مکتب های گوناگون ادبی است، تنها با یک میانه و روایت، صدای افزوده به متن۲۷، به مثابه خطوط مجزای کنش ها، کارپرداخت۲۸، ضربان ها۲۹ و ضربان های فرعی۳۰ مواجهیم. در این گونه، کنشگر ـ تماشاگر می بایست واژه۳۱ را به معنا۳۲ گشتار دهد آنچه بیشتر از همه در خوانش و توصیف این گونه آثار مؤثر است، این نکته است که کنشگر ـ تماشاگر با به تن کردن طرح هایی هندسی، ژست هایی را از طریق نقاط مجازی۳۳ و قطب ها ظاهر می سازد.

در این گونه تئاتر باید مؤلفه های جانشینی، عزیمت، سفر و ورود را در نظر داشت. در این گونه آثار، زائر با دنبال کردن سرچشمه های ظهور و در پایان سفر و یا سقوط۳۴. به ناگهان باید به ساعت عزیمت بیندیشد. عزیمت به جایی که گم کرده است و از این لحظه است که هر پدیداری سر می رسد، بدون اینکه داشته هایش، او را ترک کنند ولی آنچه فرا می رسد، فعلا ً طولانی تر از یک توقف یا پایان یک مسافرت۳۵ نیست. صرفا ً اطلاعات است. این تئاتر از یک مؤلفه اجرایی که در زمان منحصر به فرد است و از لهجه فردی هنرمند ِ۳۶ اجراگر آن ناشی می شود و یک مؤلفه بازرسانایی شده که کم و بیش دائمی است تشکیل شده است. این شیوه کنشگری درون پرفورمنس مشاهده کننده از اثر هنری اتفاق می افتد و ناپدید شدنش درون دستگاه حافظه و دنیای تداعی معانی ها رخ می دهد پس باید ماشین سوزش۳۷ را رقم بزند تا ساخته شدنی دوباره رقم بخورد تا هم حس ناپدید شدن برای تماشاگر ایجاد کند و هم حس نوستالژیک، غم از دست دادن) از دست دادن کیفیت.

تماشاگر این گونه تئاتر و کنشگر آن همگی به جرح و تعدیل اثر در زمانی واقعی و به تعویق افتاده مبادرت می ورزند؛ درست به شکل یک کارناوال زنده و پُرشور از علائمی واقعا ً به تعویق افتاده. بازیگر در این گونه آثار به بازی بدون حالت۳۸ و بازی ـ نه بازی۳۹ مبادرت می ورزد و به استعاره ها و شعر تعجب برانگیز بودن۴۰ و پیوسته بودن۴۱ کشش جسمی نشان می دهد و تنش۴۲ می آفریند تا کائوس را به کاسموس بدل کند تا در یک سویه محمل نایافته پیوسته به حرکت و رقص تمپوها مبادرت ورزد.

در پایان برخی دیگر از اصول و مؤلفه هایی که در این راستا کمک خواهند کرد در پی می آیند، امید است که این گفتار، راهی را به سوی پرسش از چه هستی های تئاتر با رویکرد دینی بگشاید.

ارکان نظریه مکتب گشتالت که مشتمل بر پنج اصل که مکمل یکدیگرند به قرار زیر است:

١) هر تجربه دریافتنی الگویی است، مشخص و متمایز شده در یک پس زمینه (اصل «پیکر / زمینه»).

٢) میان الگوهای محرک و شکل گیری ساختارها در روند ادراک رابطه وجود دارد (اصل «فرق گذاری»).

٣) الگوهای محرک ناکامل، در روند ادراک به ساختارهای کامل بدل می شوند (اصل «فروبستگی»).

٤) هر ساختار ادراکی تمایل به جانشینی در ساختار ادراکی دیگری دارد که بر اساس همان الگوی محرک بنا شده باشد (اصل «صورت کلی مطلوب»).

٥) میان روندهای فیزیولوژیک مغز و آنچه دریافت شده، توافق ساختاری وجود دارد (اصل «هم ساختگی»).