تئاتر عرصه ابتکارات فردی است، این "ابتکار فردی" اصطلاحی کلی برای یک سری قانونمندی های جزیی و استقرایی دقیق است که به ترتیب به یک ساختار منسجم می انجامد که آن هم برآیند طرح یا پیرنگی حساب شده و دقیق است؛ چنین ساختاری در بطن خود با شکل دهی یک یا چند حادثه محوری و نیز شخصیت پردازی پرسوناژها و ارائه یک تم و حتی یک ژانر معین، تبدیل به یک نمایشنامه می شود و به راحتی هم می توان "روساخت" و "ژرف ساخت" نمایشنامه را از هم جدا و تحلیل نمود.

اما گاهی موضوعی سبب دل مشغولی نویسنده می شود و او به طرح یا پیرنگ که روابط علت و معلولی و به عبارتی سیر "چرا"یی حوادث و پرسوناژها را معین می نماید، توجه نمی کند. در نتیجه، موضوع یا تم تبدیل به عنصر اساسی متن می شود و محوریت از سایر عوامل ساختاری دیگر زایل می گردد؛ تا جایی که اثری "بی ساختار" شکل می گیرد که فقط بیانگر سلیقه ذهنی خود نویسنده است.

معمولاً چنین آثاری حوزه خلاقیت و مانور ذهنی کارگردان را هم محدود می کنند و کارگردان با هر ترفندی باز نمی تواند نقص های متن را جبران نماید.

نمایش "سه گانه میتراس" به نویسندگی "سیمین امیریان" و کارگردانی "امیر دژاکام" که در سالن چهارسوی مجموعه تئاترشهر اجرا می شود، نمونه ای از این نوع رویکرد به متن و اجراست.

متن نمایش "سه گانه میتراس" به قلم "سیمین امیریان" در حقیقت نمایشنامه نیست، بلکه سه "صحنه نوشتار" است که در هیچ کدام سیر "چرا"یی حوادث و علت های حضور پرسوناژها و حتی ادله قانع کننده و باورپذیری برای نوع تفکر آنها ارائه نشده است. وقتی در یک متن رویکردی تحلیل نشده غالب باشد، متن ساختگی و ناقص است.

در "صحنه نوشتار" اول اشاره شده که طبق اراده و سلیقه یک نفر همه نادان ها باید نابود شوند و فقط خردورزان و اندیشمندان بمانند.

این قضاوت و قیاس نظری به معنای آن است که بی خردی یک گناه فردی و خودبه خودی محسوب می شود و در آن زمینه های اجتماعی طبق خواسته های یک مرد "رومی مآب" نادیده گرفته شده که دال بر بی خردی خود همین آقای ظاهراً خردمند است؛ یعنی همه چیز به "تابع و قرارداد ذهنی" نویسنده برمی گردد و موضوع بر پایه یک شرایط واقعی اجتماعی به تحلیل درنیامده است؛ "سیمین امیریان" در پردازش موضوع ساده نمایش آن را در پرده ای از ابهام قرار داده است: او به تأویل ها ، تعابیر نجومی و کیهان شناسی روی می آورد و می کوشد یک فرمول ذهنی ابداعی بیافریند تا همه چیز باورپذیر گردد، اما فراموش می کند که تأویل هایش پایه و اساس علمی و مستدل ندارند و خودشان هم تابع ها و قراردادهای ذهنی دیگری هستند که او بنا به میل شخصی اش وارد متن می کند.

این "خودابداعی" که بدون پس زمینه شناخت ساختار نمایشنامه رخ داده نمایش را تا حد یک "غرابت نمایی" صرف تنزل داده است. در "صحنه نوشتار" دوم باز با تابع ذهنی دیگری روبه رو هستیم؛ مردی که تا حدی دلخور از همه چیز است همانند مرد "رومی مآب" صحنه نوشتار اول می خواهد با یک انفجار عده زیادی را نابود کند. او در دیالوگ هایش علت این کار را به اسیر شدن انسان در چرخه تکنولوژی و ابزارهای صنعتی نسبت می دهد، اما آیا این می تواند برای چنین اقدام هولناکی دلیل واقع شود؟ یعنی هر کس دلخور شد باید دنیا را نابود نماید؟

در دنیای نمایش علت ها و انگیزه ها معمولاً مهم تر از حادثه ای هستند که اتفاق می افتد و در حقیقت بخش تحلیلی و بسیار مهمی که باید روی صحنه نشان داده شود تا تماشاگر اقدام نهایی را باورپذیر و مرتبط بداند، شکل گیری این علت هاست؛ مثلاً در ورسیون های نمایش "مده آ" اثر "اوریپید" و "ژان آنوی" کشته شدن فرزندان به دست "مده آ" تماماً حاصل اتفاقات قبل از آن است که مادری را به هیولایی تبدیل می کند تا به همه غرائز غیرانسانی و وحشیانه اش میدان دهد.

در دو بخش بعدی نمایش "سه گانه میتراس" که در اصل هر دو، یک بخش محسوب می شود، "سیمین امیریان" خواسته است یک "مده آ"ی جدید بیافریند که خط کلی داستانی آن را از نمایشنامه های فوق گرفته، اما نتوانسته آن را تحلیل پذیر نماید. پرسوناژاش اصلاً شخصیت پردازی نشده است. ضمناً "امیریان" در نهایت با قائل شدن به یک وجه افتراق در پایان بندی نمایش تا حدی از نحوه پایان بندی نمایشنامه های "ژان آنوی" و "اوریپید" فاصله می گیرد تا وجاهت تازه ای به چنین زنی بدهد، ولی واقعیت آن است که پرسوناژ زن بخش های دوم و سوم نمایش "سه گانه میتراس" یک "مده آ"ی بدلی است.

نمایش "دوگانه میتراس" که به غلط سه گانه معرف شده، از لحاظ متن عاری از هر گونه غایت مندی، روشنگری و جذابیت متون نمایشی است .

امیر دژاکام که کارگردانی نمایش "سه گانه میتراس" را به عهده دارد سعی کرده در اجرا برخی از نقص ها را به کمک میزانسن و بازی خوب بازیگرانش جبران نماید؛ بازی "مرتضی رستمی" و "بهرام ابراهیمی" به طور نسبی و به رغم تحلیل نشدن پرسوناژها در متن، تا حدی قابل تأمل است.

"نسیم ادبی" نیز در بخش آخر خوب بازی می کند، اما در بخش اول متأسفانه به علت طراحی لباس نامناسب و پوشیده بودن بدون دلیل بخشی از صورتش از ارائه نسبی نقش بازمی ماند. به طور کلی طراحی لباس ها به جز لباس "ایکار" زیاد جالب نیست. طراحی نور در حد یک آراستگی ساده و در مواردی نیز با اغراق همراه شده است.

استفاده از ویدئوپروجکشن هیچ کمکی به نمایش نکرده و مخصوصاً نمایی که تصویر زن را نشان می دهد کاملاً مزاحم و اضافی است، زیرا خود زن در صحنه حضور دارد، حرف می زند و حرکت می کند. معلوم نیست "امیر دژاکام" چرا اصرار داشته که از ویدیوپروجکشن استفاده نماید.

به علت رویکرد صرفاً قیاسی و کلی نویسنده و کارگردان به پیش شرط های موضوعی و قراردادی نمایش، اجرای اثر در هر سه صحنه با عدم سنخیت ساختاری فرم روبه روست. گر چه کارگردان سعی کرده بخش اول و بخش پایانی را تا اندازه ای از طریق لباس پرسوناژها به هم نزدیک کند، اما چون این دو بخش در ارتباط تنگاتنگ با صحنه میانی نمایش که با لباس و شاکله امروزین اجرا می شود نیستند، ترفند "تشابه ظاهری لباس" در بخش اول و پایانی نمایش به هماهنگی کلیت اجرا کمک نکرده و آن را متناقض تر نشان می دهد.

میزانسن ها در کل معمولی و در مواردی تا حدی زیبا و شاخص هستند. طراحی صحنه هیچ ما به ازایی از مکان خاص نمایش به تماشاگر نمی دهد. ضمناً متأسفانه نویسنده متن هم به زمان و مکان نمایش دقیقاً اشاره نکرده است.

امیر دژاکام در هدایت بازیگران و ارائه برخی میزانسن ها موفق است، اما بعضی واقعیت های ارائه نشده متن حاکی از آنند که نمایش "سه گانه میتراس" به علت ضعف ساختاری متن و حتی عدم پردازش درست و کامل موضوع، عاری از ظرفیت و دلالت گری های نمایشی لازم برای ارتباط با تماشاگر است و اجرا هم در کل نتوانسته وجاهتی ثانویه به متن بدهد.