▪ متولد ۱۳۲۹ تهران

▪ دیپلم نقاشی: هنرستان هنرهای زیبا تهران ۱۳۵۰

▪ لیسانس معماری داخلی: دانشكده هنرهای تزیینی تهران (دانشگاه هنر) ۱۳۵۵

▪ بورس سه ساله استفاده از آتلیه دولتی ۱۹۹۶ ۱۹۹۳ Haven Kunsthaus آلمان

پدربزرگ واحد خاكدان از اهالی آذربایجان بود كه در جوانی به یكی از شهرهای روسیه مهاجرت می كند، آن جا ماندگار می شود و با زنی روسی ازدواج كرده كه «ولی الله خاكدان» پدر واحد، از ثمره ی این ازدواج است. ولی الله در سال های بعد از انقلاب اكتبر به ایران برمی گردد و در تبریز زندگی می كند. در سن دوازده سالگی نزد زن و شوهری روسی كه طراح صحنه بودند و برای راه اندازی تئاتر تبریز به آن جا آمده بودند, مدتی كار می كند. روش كار را از آن ها فرا می گیرد و بعد از آن خودش ادامه می دهد و مدتی بعد نیز به تهران می آید.

وی از پیشكسوتان طراحی صحنه تئاتر و سینمای ایران است كه به طور حرفه ای سال ها این كار را انجام می داد. ساخت شهرك سینمایی غزالی به اتفاق مرحوم علی حاتمی و برای فیلم هزار دستان، از جمله كارهای او است. وی مهارت خوبی در نشان دادن سطوح زمان د ار و كهنه داشت و به خوبی فضاهای معماری گذشته را در طراحی های صحنه ای كه انجام می داد، تجسم می بخشید.

«در بچگی دوران پُر هیجانی داشتم. چون اكثراً در تئاتر و صحنه های فیلم برداری بزرگ شدم، دنیای مجازی و كاغذی. در صحنه های تئاتر و فیلم همه چی بود. تمام وسایل زندگی و طبیعت كه همه ی این ها با پاپیه ماشه درست شده بودند، خیلی جذاب بود. صخره ها، كوه ها، درختان، مبلمان، قفسه كتاب و ... همه از جنس كاغذ بودند. كسی كه طراح صحنه است باید حتماً نقاشی هم بلد باشد، و پدرم خیلی خوب این كار را انجام می داد و بنابراین همیشه رنگ، بوم، كاغذ و آن هم به شكل حرفه ایش كاملاً در دسترسم بوده است. از عواملی كه از بچگی شروع به نقاشی كردم، شاید همین بوده است.»

واحد، كتابخانه ی پدر را هم در اختیار داشت. گنجینه ای از كتاب های ادبیات و نقاشی. پس از همان كودكی چشمش به نقاشی آشنا بود. پدرش نیز معلم و راهنمایش می شود. وقتی اشتیاق پسرش را می بیند، از هیچ چیزی برای او دریغ نمی كند؛ با حوصله كنارش می نشست و كتاب ها را با هم ورق می زدند، رفته رفته او را با دنیای هنر آشنا كرد، چشم و گوشش را با نام ها و سبك ها و نقاشی ها الفت داد و تكنیك های نقاشی و نحوه ی استفاده از ابزارها را به او یاد داد. با هم به جاهای مختلف می رفتند، به محله های قدیمی و به دیدار ساختمان های دوره ی قاجار. آن جا می دید كه پدر چگونه ساختمان، گوشه و یا بازمانده ای از یك گچبری را مدت ها با حوصله و دقت نگاه می كرد و باز شاهد بود كه پدر چگونه آن چه را دیده، خیلی دقیق در صحنه آرایی فیلمی بازسازی می كند. «ردّپای كار صحنه آرایی پدرم هنوز در كارهای امروزی من كاملاً مشهود است. مخصوصاً در تابلوهایی كه نمای داخلی ساختمان های رها شده را نقاشی می كنم، و كلاً نوعی تركیب بندی تئاتری در كارهایم همیشه نمایان است.»(۱)

مشوق دیگر واحد، مادرش است. زنی صبور كه همه ی وجودش را وقف فرزندانش می كرد. خانه را همیشه مثل دسته گًل تمیز و مرتب می كرد. به مجسمه های كوچك چینی و برنجی علاقه ی فراوانی داشت و با دقت از اشیا قدیمی نگه داری می كرد. «همیشه یك اتاق در خانه ی ما به اشیا كهنه و قدیمی از جمله چمدان های كهنه اختصاص داشت: آن طور كه مادرم می گوید از دو سالگی مداد در دستم می گرفتم، یادم هست وقتی كه به كودكستان می رفتم، همیشه یك دیوار، فقط پر از نقاشی های من بود.

در دبستان این قضیه ادامه پیدا كرد. بسیار نقاشی می كردم، و همه ی بچه ها دوستم شده بودند. كاغذ می آوردند تا برای شان نقاشی كنم. تابستان ها كه خانه بودم، صبح اول وقت، بچه های محل به در خانه ی ما می آمدند، گچ و ذغال می آوردند تا كف كوچه را برایشان نقاشی كنم. اژدها، كاروان شتر، اسب سواران و ... هنوز آن كوچه هست، در خیابان جمهوری. هر از گاهی كه به تهران می آیم سری هم به آن جا می زنم.»

تحصیلات دوران متوسطه را در دبیرستان هدف دنبال می كند. مدیر مدرسه متوجه توانایی اش می شود، برای مسابقات كشوری دانش آموزان او را معرفی می كند. در رشته ی آبرنگ اول می شود و به اردوی رامسر می رود. از جمله داوران آن سال غلامحسین نامی است كه با واحد آشنا می شود و بعدها هم اوست كه مشوق وی است تا در «هنرستان هنرهای زیبا» ثبت نام كند. سال ۱۳۴۷ وارد هنرستان می شود.

مرحوم مقیمی، محمود فرشچیان، علی قهاری، محمدابراهیم جعفری و بهرام عالیوندی از جمله اساتید سال های تحصیل او در هنرستان هستند. او كه تا قبل از این به خوبی طبیعت سازی می كرد، با ورود به هنرستان دوران تازه و پرباری برای او شروع می شود و نقاشی را به شكل آگاهانه تری دنبال می كند. بسیار زیاد كار می كرد و مورد تشویق قرار می گرفت. هر سه سال را در مسابقات كشوری شركت می كند و برای هنرستان مدال می آورد. ابراهیم جعفری از جمله معلم های موثر او هست و در این فضاست كه با برخی جریان های مدرن در نقاشی آشنا می شود.(۲) آثاری متاثر از كارهای كوبیستی براك، از جمله تجربه های وی در این دوره است.

در سال ۱۳۵۰ وارد دانشكده هنرهای تزیینی (سابق دانشكده هنر فعلی) می شود. دو سال اول عمومی را كه گذراند،رشته معماری داخلی را انتخاب می كند و خودش نقاشی را كماكان و به طور جدی دنبال می كند. از جمله اساتید او در این سال ها «شید دل» و «بیژن بصیری» است، و هم كلاسی های او هادی جمالی، علی رضا اسپهبد، اردشیر تاكستانی، مصطفی اسدالهی و دادگر هستند. «در دوران دانشكده آقایان استاد غلامحسین نامی و شید دل در بارور شدن توانایی من در نقاشی و طراحی نقش بسیار موثری داشتند. از طریق كارهای غلامحسین نامی با هنر پیشرو آشنا شدم و نگرش های اجتماعی و واقع گرایانه در كارهای شید دل دریچه ای بود برای آشنایی با هنر سوسیال رئالیسم آمریكای جنوبی (...) در كنار این اساتید باید بگویم كه قسمت عمده ای از زندگی هنری من مدیون همكاری با گالری سیحون است و بدون راهنمای های سیحون به طور یقین چنین شكلی نمی گرفت.»_(۳)

سال ۱۳۵۲ اولین نمایشگاه انفرادی خود را در گالری سیحون برگزار می كند. این دسته از آثار كه شروع فعالیت حرفه ای او شمرده می شوند، مجموعه كارهایی با گرایش های آبستره و یا نیمه آبستره هستند كه در آن ها از موتیف های ایرانی، به خصوص موتیف های دوران پیش از تاریخ در اِلمان های كوبیستی بهره برده است. «اولین نمایشگاه رسمی من در سال ۱۳۵۲ در گالری سیحون بود. كارهایی كه در این نمایشگاه به معرض تماشا گذاشته بودم به طور قطع ابتدا و انتهای دوره ی نقاشی آبستره من بود.

نقاشی انتزاعی و تحلیلی برای من آن زمان كلید همه ی معماها در نقاشی بود .... ولی یك سال بعد از برگزاری آن نمایشگاه دیدگاهم نسبت به نقاشی تجریدی و انتزاعی تغییر كرد و اندكی بعد یك موج درون گرایانه در كارم ظاهر شد. شاید یك نوع سفر به لایه های درونی تر ذهنم مرا به طرف نوعی سوررئالیسم كشاند كه تا بازگشت كامل به نقاشی واقع گرایانه در سال ۱۳۵۴ ادامه پیدا كرد. البته باید اقرار كنم برخی از ترفندهای این دوره تا سال ۱۳۵۶ نیز در كارهایم ظاهر می شدند كه بعدها بر اثر تجربیات خاص در زندگی ام، اشیا و فیگورهای دیگر جای آن ها را گرفتند. ولی هنوز هم وقتی كارهای آبستره را می بینم، حس می كنم باید چنین دوره ای را می گذراندم.»(۴)

دومین نمایش آثار را سال بعد در گالری قندریز برپا می كند كه شروع كارهای سوررئالیستی او می باشد. عناصر نامتجانس مثل پیچ، استخوان، سیب، اسفنج های دریایی، ابر، گل و ... یعنی اشیایی طبیعی و بومی، همجوار اشیایی از تمدن مدرن، اجزای آثار او در این دوره است. این عناصر پویا و در حال پرواز، در كنار سطوح تخت و ایستا، تباین های مورد علاقه ی او هستند كه بعدها نیز در كارش تكرار می شوند.

روش كار او در این دوره واقع نمایی با استفاده از فضای رنگی نقاشی كلاسیك اروپا است. «دو نكته باعث شكل گیری این دوره از كار من شده اند: یكی این كه من واقعاً دوست داشتم اشیا را آن گونه كه می دیدم بكشم. نكته ی دیگر این بود كه به هر حال از این عناصر می بایست تركیبی به وجود بیاورم. نتیجه فضایی شد كه آن را سوررئالیستی نامیدند.»

سال ۱۳۵۵ از دانشكده فارغ التحصیل می شود و به سربازی می رود، دو سالی كه برای او بسیار تعیین كننده هستند.

دوران خدمت او در مناطق بسیار محرومی سپری می شود و او در آن جا از نزدیك شاهد زندگی فلاكت بار و بسیار فقیرانه ی مردمی می شود كه از حداقل امكانات زندگی بی بهره بودند. واحد كه به واسطه ی توانایی هایی كه داشت، در تهران مورد توجه قشر مرفه ای قرار گرفته بود كه از او كار می خریدند و وی را به نوعی وارد جرگه ی خود كرده بودند، در برخورد با محیط تازه، در همه ی باورهای خود نسبت به نقاشی تردید می كند.

«برخورد با آن دنیا مرا كاملاً منقلب كرد. فكر كردم به عنوان یك هنرمند، آیا این مردم هم سهمی از هنر من خواهند داشت؟ آیا اصلاً هنر مدرن به درد این مملكت می خورد؟ چنین تردیدی باعث شد كه یك سال اصلاً نقاشی نكنم. واقعاً طول كشید تا مجدداً قادر شوم كه قلم در دست بگیرم. دوره ی سختی بود. اگر چه طرز فكرم ایده آل گرا بود، ولی خوشحالم كه این دوره را گذراندم.»

دو سال سربازی واحد سال های اوج گیری بحران ها و شدت گیری فعالیت های سیاسی و جنبش های مردمی در ایران بود. مردم فقیر موضوع محور و بهانه ی انقلاب بودند، و تحصیل كرده ها و روشنفكران نیز خود را متعهد در برابر آنان می دانستند. آثار نقاشان ایرانی در این زمان، گواه این ادعاست.