نوع جدیدی از موسیقی الکترونیکی در حال شکل گیری و جدی شدن است. یک جور موسیقی که خوراک عشق کامپیوترهاست.

شاید فقط چند دهه گذشته است از زمانی که نوازندگان و اهالی موسیقی در اجرای برنامه هایشان، فقط و فقط از سازهایی استفاده می کردند که از مواد اولیه طبیعی ساخته شده بودند؛ به طوری که هم ساختن آنها و هم تسلط برای درآوردن صدایی متناسب از آنها، مدت ها زمان می برد.

اما پیشرفت و رشد تصاعدی علوم الکترونیک و به خصوص کامپیوتر در این چند سال، کار را به جایی کشاند که بسیاری از صداها را می شود با کامپیوتر شبیه سازی کرد و سازهای موسیقی هم با وجود تمام تمایلات سنتی اهل موسیقی، نتواستند از دست کامپیوتریزه شدن فرار کنند.

به همین خاطر در این چند ساله، سینتی سایزرها و سازهای الکترونیک، به جایگاهی جدی برای تولید و کار خلاقه اهل موسیقی تبدیل شدند. اما اتفاقی که چند وقت پیش افتاد، شاید غریب ترین اتفاق در این زمینه بود؛ ۵۰عضو گروه یک ارکستر در کنار یکدیگر، بزرگ ترین ارکستر لپ تاپی دنیا را تشکیل دادند و به اجرای برنامه پرداختند.

اینجا دیگر حتی از شکل آشنا و متعارف سازها هم خبری نبود و در برنامه ای زنده، لپ تاپ ها ساز شدند و نوازندگان با فشردن دکمه های لپ تاپ هایشان، در این همراهی موسیقایی شرکت کردند.

یکی از تنظیم کنندگان ارکستر لپ تاپی می گوید: «آینده موسیقی اینجاست، قهرمانی گیتار را فراموش کنید». در این چند دهه، ابزارهای الکترونیک همیشه نقشی اساسی در تولید موسیقی داشته اند؛ به طوری که صدای موسیقی کامپیوتری برای بسیاری از شنوندگان صدایی آشناست.

ساز و کار این موسیقی هم چیز زیاد پیچیده ای نیست و برای همه روشن است که با نوعی از موسیقی سر و کار داریم که کامپیوتر ابزار ساخت و تنظیم آن است.

اولین بار موسیقی کامپیوتری در استرالیا توسط یک برنامه نویس کامپیوتر طراحی و ساخته شد و بعدها یک مهندس کامپیوتر، برنامه ای که توسط موزیسین های مبتدی نواخته شده بود را طراحی و تنظیم کرد.

در سال۱۹۸۰ بود که این امکان به کامپیوترهای شخصی داده شد تا با استفاده از سینتی سایزر ها و برنامه های نوشته شده، از تکنولوژی کامپیوتری بهره مند شوند.

اما در موسیقی لپ تاپی قدم ها جلوتر گذاشته شده اند و در آن اثری از ابزارهای متنوع نیست و همه چیز را با صدای لپ تاپ می شنویم.

● لپ تاپ ساز می شود

گروه موسیقی Plork یکی از اولین گروه های موسیقی لپ تاپی بودند که توسط ۲ نفر از متخصصین این رشته و همکاری و حمایت برخی دانشکده های دانشگاه پرینستون و سازمان های وابسته به آن، در اوایل آوریل۲۰۰۶ به اجرای برنامه پرداختند.

ترومن و کوک، ۲ استاد دانشگاه پرینستون بودند که علم کامپیوتری شان و درکی که از موسیقی داشتند را کنار هم گذاشتند تا این نوع جدید از موسیقی را اجرا کنند.

در کار آنها سنسورهایی روی لپ تاپ ها نصب و اسپیکرها به هریک از لپ تاپ ها وصل شده بود و هر نوازنده قرار بود صدای ساز از پیش تعیین شده اش را از اسپیکرها خارج کند. در این اجرا، ۱۵جایگاه برای اعضا وجود داشت و هر جایگاه شامل یک لپ تاپ، اسپیکرهای نیم دایره ای و نرم افزار لپ تاپ از نوع اپل ۱۲اینچی می شد و آمپلی فایرهای هر اسپیکر از یک بلندگوی ۶کاناله نیم دایره ای تشکیل شده بود.

آنها معتقد بوند با ترکیب ها و اجراهای تازه شان نوع جدیدی از صدا و موسیقی را به وجود آورده اند که باعث تحول در دریافت سنتی مخاطبان از احساسات موسیقایی شان می شود و انگار آنها را در قرن۲۲ بیدار می کند. کنترل صداها، ترکیب آنها، هدایت اعضای گروه، تنظیم و ترکیب صداها و نظم دادن به نوازندگان و هماهنگی آنها با رهبر ارکستر از دشواری های این ژانر تازه بود؛ هرچند خود اعضای این گروه در به ثمر نشستن ایده ها و موفق بودن کارشان مردد بودند و معتقد بودند ژانر ارکستر لپ تاپی هنوز محدودیت هایی دارد و شکل واقعی و کامل آن تحقق نیافته است.

در اجراهای این ارکستر لپ تاپی، بئرلین الیورس آکاردئونیست مشهور و ذاکر حسین از نوازندگان طبلا و برندگان جایزه گرمی گروه را همراهی می کردند. دان ترومن و کوک ۲ عضو بنیانگذار این گروه سال ها برای رسیدن به این تجربه تازه تلاش کرده بودند.

ترومن، آهنگساز، سازنده و طراح نرم افزار است، ویولن می نوازد و در رشته فیزیک در دانشگاه مینه سوتا تحصیل کرده و جالب است که تا به حال در فستیوال های موسیقی مدرن و همچنین در جشنواره موسیقی فولکلور قطعاتش را اجرا کرده است.

● چاک وارد می شود

کوک عضو دیگر گروه پلورک هم استاد علوم کامپیوتر و پژوهشگر موسیقی کامپیوتری در دانشگاه پرینستون است. کوک به شکلی پیشرفته، کارهایی در زمینه صداهای تلفیقی، اصول طراحی و شبیه سازی موسیقی کامپیوتری و همچنین فعالیت هایی در زمینه طراحی نرم افزارها و مدل های موسیقی کامپیوتری انجام داد.

مهم ترین کار این عضو شاخص گروه پرینستونی ها، نوشتن برنامه کامپیوتری «چاک» بود. چاک می توانست به شکل طبیعی صدای همزمان و چندزمانه را کنترل کند؛ سایر کلیدهای ترکیبی هم توانایی اضافه کردن، حذف کردن و اصلاح همزمان برنامه در حال اجرا را داشتند.

● اُف های لپ تاپ به دست

یکی دیگر از ارکستر لپ تاپ های جهان، ارکستر لپ تاپ «سایبورک» است. در ارکستر لپ تاپ سایبورک، رهبر و تنظیم کننده ای وجود نداشت و هر نوازنده، اسپیکر اصلی خودش را داشت و هر صدایی با میکروفون استریو ضبط می شد.

این ارکستر لپ تاپ، توسط موزیسین ها و هنرمندانی مثل آندری اسمیرنوف، لوبوف، پیچلیکنا، ویکتور، چرنینیکو اجرا شده که هر کدام از هنرمندان شناخته شده موزیک کامپیوتر هستند. این ارکستر در ماه می سال۲۰۰۶، در مرکز موسیقی الکترونیک مسکو آغاز به کار کرد.

● رکورد شکسته شد

اما در آخرین ارکستر لپ تاپی که چند وقت پیش در دانشگاه یورک انگلستان برگزار شد، مهم ترین نکته تعداد نوازندگان بود. آمبروس فیلد تنظیم کننده و استاد دانشگاه سرپرستی این گروه را به عهده داشت؛ کسی که تحقیقات زیادی در زمینه مهندسی صدا و برنامه ریزی کامپیوتری در کارنامه اش دارد.

۵۰ نفر در این ارکستر شرکت داشتند و در یک هماهنگی و همراهی دیجیتال به اجرای برنامه پرداختند. در این اجرا هم مانند سایر اجراها، شرایط جوری بود که هر کدام از نوازندگان علاوه بر صدای خود، صدای دیگران را هم از طریق کامپیوترش می شنید و بعضی از این دانشجویان، می بایست ماوس را برای تولید آهنگ های مورد نیاز خود حرکت می دادند یا روی آن کلیک می کردند و دیگر اعضای ارکستر دست ها را حرکت می دادند.

حرکت دست آنها از طریق دوربینی که به رایانه های قابل حمل متصل بود، بازتولید و تبدیل به آهنگ می شد.

● به قرن ۲۲نزدیک می شویم؟

در این چند سال، ارکستر لپ تاپ های گوناگونی در سراسر دنیا شکل گرفته اند و تعداد افرادی هم که به موسیقی زنده کامپیوتری رو آورده اند، زیاد شده است. در کار آنها مؤلفه های موسیقایی و فرهنگی کنار اصول زیباشناسی قرار می گیرند.

موزیسین های این ارکسترها می گویند استفاده اعضای گروه از لپ تاپ، یک تفنن یا پیشرفت تکنیکی صرف نیست؛ آنها دست به یک حرکت جمعی خلاقه می زنند و لپ تاپ ها شبیه یک ابزار موسیقایی جدید عمل می کنند.

علاوه بر این با استفاده از کامپیوتر، گستره تازه ای از صداها را می توان به این ارکسترها اضافه کرد؛ صداهایی که ورودی آنها صداهای طبیعی روزمره هستند و خروجی آنها صداهایی بسیار متفاوت و تازه. با این حال، هنوز راه زیادی مانده است تا این نوع ارکستر بتواند خاطره سازها را از ذهن علاقه مندان موسیقی پاک کند؛ شاید به این خاطر که هنوز تا قرن۲۲، سال ها باقی مانده است.