اگرچه وضعیت آموزشگاه های آزاد در کشور ما همچنان آشفته و غیرمنظم است و از نظام مشخص و منسجمی تبعیت نمی کند، اما حکایت آموزشگاه های آزاد موسیقی، حکایت دیگری است. چرا که بازار آشفته موسیقی و حتی نیمه رسمی آن بر مشکلات این صنف دامن هم زده و اعتراض هنرمندان و متخصصان با سابقه این رشته نیز برای ساماندهی وضعیت این مراکز آموزشی تاکنون راه به جایی نبرده است. هرچند تاکنون از سوی برخی نهادهای مسئول اقداماتی همچون: تهیه بانک اطلاعاتی و برگزاری جشنواره آموزشگاه های موسیقی، برای ساماندهی این مراکز صورت گرفته اما هنوز اقدام جامعی در این زمینه توسط هیچ مرکزی و نهاد مسئولی انجام نشده است.

هر ساله با آغاز فصل گرم و تعطیلی مدارس، بازار آموزشگاه های موسیقی نیز گرم می شود و بر تعداد هنرجویان و به دنبال آن مدرسان حاضر در این آموزشگاه ها نیز اضافه می شود غافل از آنکه این مراکز بدون وجود هدایت و نظارت تخصصی درحال گسترش و رشد شده اند.

براساس یک آمارگیری که در سال ۸۴ از تعداد آموزشگاه های رسمی موسیقی در ایران انجام شده است، ۳۶۴ آموزشگاه موسیقی در سراسر کشور مشغول فعالیت هستند که تهران با ۱۸۲آموزشگاه، مقام نخست را دارد.اگرچه ممکن است چنین به نظر برسد که رقم بالای آموزشگاه های آزاد موسیقی نشان توجه جامعه ایرانی به هنر موسیقی باشد، اما باید توجه داشت این آموزشگاه ها هم اکنون جای خالی موسیقی را در سیستم آموزشی ما پر می کنند و به این ترتیب نمی توانند به عنوان یک شاخص مناسب در این زمینه عمل کنند. درحالی که یکی از نکات قابل اهمیت این است که آیا آموزشگاه هایی که تعداد آنها رو به افزایش است و قرار است کمبودهای سیستم آموزشی را جبران کنند; از کیفیت لازم برخوردارند یا خیر؟

«عاصمه فندرسکی»، مدیر آموزشگاه موسیقی آوای مهربانی معتقد است که تعداد بالای آموزشگاه ها کیفیت تدریس را تحت تاثیر قرار داده است.

وی وضعیت صدور مجوز آموزشگاه های موسیقی کشور را رضایت بخش نمی داند و معتقد است که این اوضاع به شیوه ای است که به هر فردی مجوز تاسیس آموزشگاه موسیقی داده می شود.

فندرسکی می گوید: «نحوه صدور مجوز برای مراکز علمی و کاربردی در تهران به این ترتیب است که تا ظرفیت مراکز موجود تکمیل نشود، نمی توان مرکز یا موسسه جدیدی دایر کرد، درحالی که درمورد آموزشگاه های آزاد و ازجمله موسیقی; به چنین شیوه ای عمل نمی شود و افراد مختلف می توانند به راحتی مجوز تاسیس آموزشگاه موسیقی دریافت کنند. در اینجا بحث، انحصار در آموزش موسیقی مطرح نیست، بلکه موضوع کیفیت آموزشی است که تنزل پیدا می کند. زیرا به این ترتیب توازن میان عرضه و تقاضا که از مهمترین اصول اقتصادی هر فعالیتی است، از بین می رود و عرضه از تقاضا بیشتر می شود و این موضوع علاوه بر تاثیر منفی که بر کیفیت آموزش دارد، تبعات نامناسب دیگری نیز به همراه دارد.»

«سودابه سالم» مدیر آموزشگاه موسیقی ودا نیز تعداد آموزشگاه های موسیقی در ایران را در مقایسه با جهان پرشمار توصیف می کند: «علاقه به موسیقی، به خصوص در جوانان باعث می شود تا در نبود فضای آکادمیک مناسب; این اندازه آموزشگاه موسیقی در ایران شکل بگیرد برای آنکه جوابگوی این همه علاقمند باشند. خوشبختانه با تمام ضعفهایی که آموزشگاه های آزاد موسیقی در ایران دارند، باید بگویم که همین ها موسیقی را در ایران زنده نگه داشته اند.»

تمام دانشجویان و فارغ التحصیلان رشته موسیقی بعد از ۵ سال می توانند مجوز تاسیس آموزشگاه بگیرند و دیگر از آنها امتحانی گرفته نمی شود. اما افرادی که سابقه فعالیت در حوزه موسیقی را دارند، برای دریافت این مجوز باید آزمونی که به همین منظور تعیین شده را پشت سر بگذارند. اگرچه ممکن است چنین قوانینی در نگاه اول منطقی و حساب شده به نظر برسد، اما ارزیابی عنصر کیفیت در هیچ کجای این شیوه به درستی پیش بینی نشده است، ضمن آنکه پس از تاسیس آموزشگاه نظارت حرفه ای بر نحوه کار این مراکز وجود ندارد.

«سوشیانت عازمی خواه»، مدیر آموزشگاه فاخته کرج نیز رشد بی رویه آموزشگاه های موسیقی را یکی از عواملی می داند که بر کیفیت آموزش موسیقی در کشور تاثیرات نامناسبی بر جای گذاشته است: «تعداد آموزشگاه های موسیقی به خصوص در چند سال اخیر و به دنبال افزایش عمومی گرایش به هنر موسیقی; بالا رفته است و متاسفانه تا شکایتی از آموزشگاه ها نشود، آنها به فعالیت خود ادامه می دهند. البته به آموزشگاه ها، مراکز تدریس های خصوصی غیرحرفه ای را هم باید اضافه کرد. مجموع این عوامل باعث می شود که ارزش یک آموزش حرفه ای و بلندمدت زیر سوال برود و هر هنرجویی با گذراندن چند دوره در این آموزشگاه ها فکر کند که یک نوازنده کامل شده است.»

این نوازنده پیانو یکی از دلایل بروز چنین مشکلی را شناخت عمومی پایین از هنر موسیقی و سازها می داند: «متاسفانه در کشور ما شناخت از موسیقی به دلایل مختلف بالا نیست و بسیاری از والدین و هنرجویان فکر می کنند که موسیقی هم مثل ترم های آموزش زبان رده بندی دارد و انتظار دارند با گذشت یک یا دوره تبدیل به یک نوازنده شوند. درحالی که آموزش موسیقی یک فرایند نسبتا بلندمدت است و در معلمی هم شیوه خود را دارد.»

دکتر «فرید عمران» مسئول مرکز آموزشی آکادمیا نیز در این زمینه می گوید: «۴۲ سال است که کار تدریس موسیقی می کنم و تاکنون هیچ سرفصلی را در آموزش های خود به کار نبرده ام. سرفصل ها را کسانی می نویسند که متخصص تدریس نیستند. باید استاد را آزاد گذاشت تا بتواند با توجه به امکانات موجود به آموزش بپردازد.»

سالم در جای دیگری; با تاکید بر اینکه کیفیت آموزش در بسیاری از آموزشگاه ها پایین است، عنوان می کند: «ما بارها و بارها گفته ایم که باید رشته مربی گیری موسیقی در ایران داشته باشیم، اما متاسفانه مسئولان پاسخ می دهند که به دلیل محدودیت ها ما نمی توانیم این رشته را داشته باشیم. طبیعی است دانشجویی که در رشته آهنگسازی و نوازندگی مشغول است; وقتی فارغ التحصیل می شود نه آهنگساز است و نه نوازنده چطور می خواهد یک معلم خوب موسیقی باشد؟ به همین خاطر به تنها چیزی که در آموزش موسیقی می توان امیدوار بود، غریزه هنری یک فرد است.»

اصولا منطق حکم می کند که ورود به هر فعالیتی (از جمله فعالیت هنری) مزایای مادی و معنوی به همراه داشته باشد که فعالیت های موسیقایی نیز از این قاعده مستثنی نیست. اگر چه ممکن است علاقه به هنر یا هر دلیل غیرمادی دیگری یک عامل محرک، برای گام نهادن به حوزه موسیقی باشد، اما بدون داشتن یک توجیه اقتصادی ادامه حضور در این حوزه معنا پیدا نمی کند. همین عامل موجب شده است، بسیاری; از خیر تدریس و حضور در آموزشگاه های موسیقی گذشته و سراغ فعالیت دیگری غیر از هنر بروند.فندرسکی در این زمینه می گوید: «آموزشگاه های موسیقی، حتما باید فعالیت خود را یک ملک تجاری یا دربست انجام دهند و هزینه های چنین محل هایی نیز بسیار بالاست. بنابراین گاهی برای گردانندگان آموزشگاه ها; هزینه های آموزش خود به خود بالا می رود. البته همان نبود تعادل میان عرضه و تقاضای موسیقی میان آموزشگاه ها و هنرجویان نیز موجب می شود که شهریه های آموزش بالا برود. زیرا زمانی که تعداد تمام آموزشگاه ها زیاد شود، تعداد هنرجویان هریک از آنها کاهش پیدا می کند. بنابراین آنها برای تامین هزینه های خود ناگزیر به بالا بردن شهریه ها می شوند.»

«عازمی خواه» نیز یکی دیگر از مشکلات اساسی آموزشگاه های موسیقی را هزینه بالای اجازه بهای واحدهایی می داند که آموزشگاه ها در آنها دایر شود: «بناهایی که برای آموزشگاه موسیقی اختصاص پیدا می کند، باید آگوستیک باشد و از امکاناتی بهره مند باشد که شاید دیگر آموزشگاه ها به آن نیازی ندارند. بنابراین این هزینه های جنبی را نیز باید به هزینه بالای اجاره بهای واحد تجاری هم اضافه کرد.»

«کیوان ساکت»، مدیر آموزشگاه وزیری نیز در این زمینه می گوید: « برخی از آموزشگاه ها برای تامین هزینه های خود اقدام به راه اندازی ساز فروشی یا بخش تعمیر ساز در داخل آموزشگاه می کنند، اما آموزشگاه موسیقی یک محیط فرهنگی هنری است و بسیاری حاضر نیستد، به این ترتیب شان این محل را پایین بیاورند، بنابراین بیشتر از سایرین مشکلات مالی خواهند داشت.»ساکت پیشنهاد می کند: «دولت و نهادهایی که مرتبط با موسیقی عمل می کنند، باید کمک هایی را نیز به فعالان این حوزه اختصاص دهند، همان طور که چنین بودجه هایی در قانون هم برای کمک به فعالیت های فرهنگی پیش بینی شده است. درحالی که همین آموزشگاه ها یکی از مراکزی هستند که موجب گسترش و معرفی هنر والای ایرانی خواهند بود.»

«مرتضی مبکی» جانشین مدیریت آموزشگاه موسیقی پویش نیز از کمبود امکانات برای فعالیتهای موسیقایی گله می کند: «ما در بخش زیرساخت های مربوط به فعالیت های فرهنگی و هنری کمبود داریم. یکی از همین بسترها امکانات مناسب آموزشی است. شما فکر کنید علاوه بر اینکه بسیاری از آموزشگاه های موسیقی برای تدریس هنر مناسب نیستند، هنرجویانی که به تازگی نواختن یک ساز را آغاز کرده اند نیز، محل مناسبی برای ارائه آن ندارند. بسیاری از نهادها یا موسسات دولتی یا نیمه دولتی، از امکاناتی همچون سالن مناسب بهره می برند که سال هاست خاک می خورد که می توان آنها را با اجاره بهای کمتر در اختیار آموزشگاه ها وحتی گروه های موسیقی قرار داد، تا در آنجا تمرین کرده و کارهای خودشان را ارائه دهند.»

این فعال حوزه موسیقی همچنین یکی دیگر از کمبودهای این حوزه را نبود امکان رقابت میان آموزشگاه های موسیقی می داند: «فضای سالم رقابتی میان آموزشگاه های موسیقی یکی از عواملی است که منجر به افزایش کیفیت آموزش موسیقی در کشور می شود، اما منتاسفانه شرایط و امکانات مناسب برای چنین رقابتی وجود ندارد و اصولا معیارهای مشخص و مناسبی هم برای آن تعریف نشده است.»