شعبه ها و گوشه های این دستگاه در طول تاریخ فرقهای زیادی نموده است و امروزه ۸ شعبه و گوشه است :

برداشت، مایهٔ ماهور، مشتاق، حسینی، ولایتی، شكستهٔ فارسی، عراق و قرایی.

ماهور جدای از موسیقی آذری در موسیقی كلاسیك ایران نیز تشكل وسیعی دارد و یكی از هفت دستگاه اصلی موسیقی ایران است كه درجات و پایه (تونیك ) دستگاه منطبق با گام دو ماژور Domajor در موسیقی كلاسیك اروپا است ، ماهور در تركیب واریانت آوازی ٢۰ گوشه دارد و در واریانت سازی شامل ۵۸ گوشه است .

ـ ماهور میانی :

دلیل اینكه به آن ماهور میانی می گویند این است كه این دستگاه در منطقه میانی گستره صوتیتار و خواننده اجرا می شود .

تونیك ( درجه میانی كه گام از آن شروع می شود ) ماهور میانی Fa است . یعنی از ماهور هندی كه تونیك اش Do است چهار درجه بالاتر .

برداشت , مایه ماهور , عشاق , حسینی , ولایتی , شكسته فارس , مبرقعه و عشیران .

فونكسیون گذر در این دستگاه " شكسته فارس " است كه این شعبه ( شكسته فارس ) نوعی رابط است .

ـ بیات قاجار :

از دیگر دستگاههای همخانواده موقام راست , بیات قاجار قاجار است ، لاد این موقام با راست یكی است با این تفاوت كه بیات قاجار در مایه سی بمل Sib می باشد .

حس این دستگاه حسی غمگین است . این دستگاه شامل ۸ گوشه است : بیات قاجار , بیات ترك , قطار , بیاتی , چوپان بیاتی یا بیات چوپان ( كه چوپانان هنگام بردن گوسفندان به چرا می خوانند ), حجاز , گبری و شكسته فارس .

ـ دوگاه :

این دستگاه همخانواده راست است و با مایه سی بمل Sib آغاز می شود .گوشه های دوگاه : دوگاه , روح الارواح , زمین خارا , ناله زنبوری , پهلوی , معنوی , ماورا النهر , حجاز , بغدادی , گبری , شاه خقایی , شیرین , شكر و دوگاه .

۲) شور

در هیچ یك از موسیقی های شفاهی – حرفه ای آسیای میانه , عرب و ترك , به این موقام بر نمی خوریم و این دستگاه حجیم ترین و پیچیده ترین دستگاه در موسیقی ایرانی و آذری است. این دستگاه حجیم ترین و پیچیده ترین دستگاه در موسیقی ایرانی و آذری است .

گوشه های این دستگاه عبارتند از : مایه , در آمد , شور , مویه , بوسیلك , سلمك , زیر كش , مگریز , سیاروح , جدایی , شهر آشوب , نشیب و فراز , خجسته , شكسته فارسی , سمایی , حجاز , بغدادی , حجاز , عربی , راز مجنونی , گبری , گوهری , سارنگ ابو عطا , غم انگیز , مهدی ضرابی , شك شهناز , كردشهناز , شور شهناز , شهناز خارا , دلكش , جوهری و شور .

۳) سه گاه

سه گاه یكی از موقامهای بسیار رایج موسیقی آذری چه در ایران و چه در آذربایجان است و روح الله خالقی – موسیقی دان برجسته ایران – نیز در كتاب نظری به موسیقی خود این امر را گوشزد كرده است . سه گاه در موسیقی آذری – به دلیل علاقه زیاد به خوانندگان و نوازندكان در كوكهای متنوعی اجرا می شود . پرفسور م . ص . اسماعیل اف سه گاه را به ۵ ثنالیته تقسیم می كند .

▪ مایه سی Si در اكتاو كوچك ( سه گاه خارج )

▪ مایه می Mi در اكتاو اول ( سه گاه میانی ) و مایه می در اكتاو كوچك ( سه گاه زابل )

▪ مایه لا La در اكتاو اول ( سه گاه میرزا حسین )

▪ مایه ر Re در اكتاو اول ( سه گاهخ یالخین )

▪ مایه سل Sol در اكتاو اول ( سه گاه هاشم ) .

۴) سه گاه زابل

قفدیمی ترین و رایج ترین نوع سخ گاه " سه گاه زابل " است كه سه گاه میانی نیز نامیده می شود . و تونیك آن می Mi است .

گوشه ها : مایه زابل , زابل , مانند مخالف , مخالف , سه گاه , جوهری , سه گاه زابل , مویه , حصارمخالف , منصوریه , روح الارواح , زمین خارا , ناله زنبوری , پهلوی , حجاز , شاه خقایی , نهاوند , سارنج , زابل , سه گاه میرزا حسین .

۵) چهار گاه

چهار گاه جدای از موسیقی آذری , شاخص موسیقی ایران است . ساختمان این دستگاه بسیار كامل است و جالب توجه این كه چهار گاه دارای دو محسوس است یعنی گام در حالت بالا رونده از محسوس به هنگام سه ربع پرده است و هنگام برگشت از رو تینك به تونیك , یعنی هم یك گام بالا رونده است و هم یك گام پایین رونده ! تونیك چهارگاه نت دو Do است .

گوشه ها: چهارگاه , بسته نگار , فیروز , مانند مخالف , موالف , جوهری , مخالف ( یا كریم آبادی ) , حصار , مگریز , زیر كش , روبند , غره , مخالف , مغلوب , منصوریه , عزال , چهار گاه .

۶) شوشتر

این موقام كه از موقامهای اصلی آذری است در شنونده احساس غم و اندوه ایجاد می كند . بسیاری از ترانه ها ؤ رقص ها , رنگ ها و تصنیف های آذری مربوط به این موقام است .

گوشه های شوشتر , در اواخر قرن ١۹ : امیری , شوشتر , شوشترك , شوشتر , سارنج , مثنوی , معنوی , افشاری , حیدری , عثمان , گرایی , قاراكرد , مانی و كشیش اوغلو .

بیات شیراز.

حاجی بیگ اف موسیقیدان آذربایجانی درباره این موقام می نویسد : " از نظر تاثیر هنری و روانی … بیات شیراز در شنونده احساس غم بوجود می آورد " . اما امروزه به عقیده ك . احمد اف , موسیقیدانان و نوازندگان برجسته تار " بیات شیراز " را به عنوان یك موقام غم انگیز نمی گویند . اجرای امروز این موقام , ساختار متنوع و رنگا رنگ ملودی , مخصوصا حالتهای رنگارنگ " برداشت " و " مایه بیات شیراز " و اجرای با شكوه آنها , دوری آن را از غم و غصه نشان می دهد .

گوشه ها : در آمد , بیات اصفهان , بیات شیراز , ابوالجب , جعفریه , بورشتی , آذربایجان , بیات كرد , حاجیونی , گیلی ( به معنای گلایه ) , دشتی , مهدی ضرابی , قطار , بیاتی , عاشق كش , نیریز – داوودی و عزال .

۷) همایون

همایون هفتمین دستگاه موقامی اصلی در موسیقی آذری است . همایون یكی از ٢۴ شعبه موسیقی ملل قدیم خاور نزدیك است .

▪ گوشه ها :

نوا – نیشابور , همایون , بیاتی فیلی , سوز و گداز , تركیب , بیداد , بختیاری , عزال , نوروزی , گونش (یعنی خورشید ) , راوندی , مثنوی , پهلوی , مولوی , مؤالف , عزال و همایون .

موقامهای كم حجم

موقامهایی هستند كه نسبت به موقامهای دیگر حجم آنها ( از نظر تعداد گوشه ها ) كمتر باشد ، معمولا در این موقامها سه تا پنج گوشه یا شعبه اجرا می شود ، این موقامها نخست به صورت مستقل نبوده اند , بلكه قبلا شعبه ای از یك دستگاه موقامی دیگر بوده اند .

این موقامها عبارتند از : ١. قطار , ٢. رهاب , ٣. شهناز , ۴. بیات كرد , ۵. دشتی .

▪ قطار :

این موقام به دستگاه ماهور هندی نزدیك است چون كه قطار قبلا از شعبه های ماهور هندی بوده است .

ـ شعبه های قطار : ١. قطار , ٢. مایه قطار , ٣. قطار

▪ رهاب :

از " رهاوی " یكی از ١٢ موقام كلاسیك ملل خاور نزدیك نشأت گرفته است ، رهاب از خانواده شور است .

ـ شعبه های رهاب :

١. برداشت , ٢. شكسته فارسی , ٣. عراق , ۴. قرایی , ۵. مسیحی , ٦. آیاق رهاب .

▪ شهناز :

شهناز موقامی كم حجم ولی با طیف وسیع است و در خیلی از دستگاهها هم به صورت شعبه در آمده است .

ـ شعبه های شهناز :

١. شهناز , ٢. دلكش ,٣. زیر شهناز یا شهناز ریز ،

▪ بیات كرد :

از موقامهای كم حجم خانواده شور با مایه Re .

شعبه های بیات كرد : ١ – بیات كرد , ٢ – بیات عجم , ٣ – " آیاق " بیات كرد ( فرود )

▪ دشتی :

دشتی نیز از زیر مجموعه های شور است . این موقام در موسیقی آذری خیلی مورد توجه قرار نگرفته است ،

ـ گوشه ها :

دوبیتی , گیلی , گبری , بیات كرد , نهیب , قرایی , مثنوی نور و شاه ختایی .

● موقامهای ضربی

موقامهای ضربی از گونه بسیار رایج در موسیقی شفاهی – حرفه ای آذر بایجان هستند . موقامهای ضربی دارای ویژگیهای خاص خویش هستند .

دستگاههای این موقامها مشخصأ آثاری آوازی – سازی چند قسمتی كه بی شباهت به سوئیت نیست می باشند . ریتم و متد این موقامها با شعر آذری رابطه ای تنگاتنگ دارد .

۱) حیراتی یك موقام ضربی از خانواده راست می باشد و بر اساس مایه Do لاد – مقام راست استوار است .

موقام ضربی حیراتی دارای بداهه پردازی مشتمل بر برگشتهای ملودی دستگاه موقامی ماهور هندی است و متد آن ۴/٢ است .

۲) آراز بارمی :

این موقام ضربی از خانواده شور است و براساس یكی از ۷ لاد شور استوار است .

متد آن ۴/٣ و تمپوی آن سنگین است . حالت شاعرانه ای دارد و گاهی نیز با گروه كر خوانده می شود .

۳) منصوریه :

موقامی ضربی بر اساس كوك Do مقام – لاد چهار گاه است .

منصوریه مقامی با خصوصیات حماسی و قهرمانی است .

۴) سمایی شمس :

این موقام بر اساس كوك شور استوار است ، این موقام با اینكه موقام مشكلی به حساب می آید , شعبه اوج شور نیز به شمار می رود .

به طور كلی اجرای سمایی شمس در شنونده , خوشی و شوق می آفریند .

از خصوصیات این موقام این است كه بر خلاف موقامهای دیگر با یك تصنیف ملایم خاتمه می یابد .

۵) مانی :

این موقام نیز مبتنی بر كوك و لاد شور است ، موسیقیدانان ملی – حرفه ای این موقام را " عثمانی " نیز می نامند . متد آن ۴/٢ و حالت ریتم مارش وار آن تا آخر موقام ادامه دارد.

۶) اوشاری ( افشاری ) :

بر اساس لاد – مقام شوشتر استوار است و متد آن ۴/٢ آست . این موقام در موسیقی عاشیقی نیز به صورت یك آهنگ سنتی , مشهور است .

ملودی این موقام منعكس كننده شكوه و عظمت است .

۷) حیدری :

این موقام نیز بر مقام – لاد شوشتر استوار است . همچنین متد آن ۴/٢ است . حجم حیدری نسبت به دیگر موقامهای ضربی كمتر است .

در این مموقام موسیقی سازی فعال تر است چونكه پایان آن بوسیله ساز انجام می شود نه با ساز – آواز .

۸) " قارا باغ شكسته سی " و " كسمه شكسته " :

در موسیقی آذری این دو نوع شكسته جایگاه بالایی دارند . این دو شعبه در قرن ١۹ به صورت موقام ضربی تغییر شكل یافتند .

گونه شكسته نخستین بار در موسیقی عاشیقی شكل یافت . قارا باغ شكسته سی اصولا توسط مردان وكسمه شكسته توسط زنان اجرا می شود .