موسیقی دانان ایرانی حسین علیزاده را نسل ما چگونه می شناسد

حسین علیزاده ای که نسل من می شناسد, در تمام این سال ها نه تنها هیچ گاه از کارش نکاسته و نکاهیده و پیوسته موسیقی آفریده است بلکه همیشه به عشقش به موسیقی و نیز به آنچه به عنوان نقش هنرمند موسیقیدان در جامعه می شناخته, پایبند بوده و در کنارش هرچه می توانسته برای آموزش و پرورش جوان ترها کرده است اما به گمان من مهم تر از هر چیز, حسین علیزاده موسیقیدانی است که دنیایی دیگر ساخت چنان که یک هنرمند می سازد

حسین علیزاده را نسل ما چگونه می شناسد؟ نسلی که در کودکی، آثار او را از کانون پرورش فکری و بعد با مرکز حفظ و اشاعه و باز بعد از آن در چاووش می شنید، می آموخت، می خواند، شاید می نواخت و حتما می زیست. نسلی که نوجوانی اش را با ترکمن، شورانگیز، راز و نیاز، نینوا، سرودهای آذربایجان و هجرانی شکل می داد و در جوانی، دنیایش را با تنوع بی نظیری از محتوای موسیقی علیزاده می ساخت و می پرورد که در تک نوازی هایش روی صحنه، گروه نوازی ها و ترکیب ها و رنگ آمیزی های تا آن روز شنیده نشده اش از آواز و سازهای ایرانی و موسیقی هایش برای فیلم آفریده و شنیده می شد. مجموعه آثار او که این دنیا را برایمان هم می ساخت و هم پیوسته از مرزهایش به بیرون می گسترد، زیادتر از آن است که حتی فهرست گونه هایش را بتوان سریع در ذهن آورد؛ زیاد و آن قدر متنوع که پشت سر هم گوش دادنشان از شگفتی ترس آور می شود. چطور می شود یک نفر همه این صداها و نغمه ها و در واقع این همه دنیای متفاوت و رنگ به رنگ را در درون خود زیسته باشد؟ می گویم زیسته باشد، چون یقین دارم تک تک آنها حاصل درهم آمیزیِ میراث آموخته اش با عشق جبلی درونش، یافته هایش و یک تجربه زیسته واقعی اوست؛ مانند حالی از شیدایی، تب و هذیان که به نقل از خودش در قطعه ترکمن به آفرینش رسید.

اما مگر کار هنر و هنرمند چیست؟ شاید پاسخ این سؤال به تعداد و تنوع آفرینشگران و مخاطبان هنر باشد؛ اما برای من تعریفش ساده است: کار اصلی هنرمند کشف است و ثبت و بازآفریدن آن کشف؛ کشفِ یک آن، یک فکر، یک احساس، یک موقعیت، یک فضا، یک ساختار، یک خیال، یک کُنجِ نامکشوف، یک موجودِ فعلا ناموجودِ تخیلی، یک جهان ذهنی. البته هنرمند برای اینکه بتواند آنِ کشف شده اش را با دیگران شریک شود، به چیزی که قدیم تر صنعت می گفتند، نیاز دارد: ابزارها و مهارت هایی که برای ثبت و بازگویی آن کشف یا چنان که بعضی ها نامش می دهند؛ آن الهام، در دست دارد و هرچه دستش از آنها پرتر، بازآفرینی اش به آنچه می خواسته نزدیک تر. آنکه صنعتِ کار را خوب می داند و اهل کشف هم هست، اگر عاشق هم باشد، دیگر ناگزیر است. ناگزیر است از بازآفریدنِ درونش در بیرون. ناگزیر از شریک کردن دیگران در دنیایی که بر او گذشته یا او از آن گذشته است و ناگزیر است از گسترش مرزهایش به فراخور آن دنیاها که بعید است ناموجود را موجود کردن در محدوده مرزهای پیشین.

شاید همین نکته باشد که به سهو بعضی را با واژه نوآوری به گمراهی برده؛ غافل که نوآوری هدف نیست؛ اتفاقِ ناچار است برای بازآفریدنِ آن یافته، آن کشف، آن الهام؛ وقتی چیزی دیده ای که پیش از این نامی نداشته که پیش از تو کسی آن را به نامی نخوانده است. اما هر بازآفرینی هم حتما با اندوخته های قبلی ممکن می شود. هیچ کاشفی بی هیچ پیشینه و اندوخته ای نمی تواند بود و کشفی نمی تواند کرد.

کار هنرمند کشف آنهاست در درون و خلقشان در بیرون برای دیگرانی که با آثار او آن دنیاها را آرام آرام و شاید خیلی با تأخیر تجربه می کنند و حتی شاید سال هایی بسیار دیرتر فقط بخشی از آن را فهمیده و زیسته باشند. اما این دیگران، کم یا بیش، دیر یا زود دنیایشان را با آثار او به شکلی دیگر ساخته اند و در مرزهای گسترش یافته او که در ابتدا غریب می نمود، به واقع زندگی می کنند؛ زندگیِ ذهنی و احساسی و درونی. هنرمندِ این گونه، معمار یا خالق بخشی از دنیای دیگران شده است؛ دنیایی که بزرگی اش به تناسب گستردگی مرزهای اوست. شاید هم به همین سبب است که جدیدترین و پیگیرترین طرفدارانِ خلاق ترینِ هنرمندان، همیشه تند و تیزترین منتقدان اویند. زندگی در دنیایی که هنرمند برای آن دیگران ساخته، یک واقعیت است؛ یک واقعیت کاملا جدی. کیست که از زندگی در یک دنیا و ناخوشایند یافتن گوشه هایی از آن، پیش خالقش شکایتی نبرده باشد؟

حسین علیزاده ای که نسل من می شناسد، در تمام این سال ها نه تنها هیچ گاه از کارش نکاسته و نکاهیده و پیوسته موسیقی آفریده است؛ بلکه همیشه به عشقش به موسیقی و نیز به آنچه به عنوان نقش هنرمند موسیقیدان در جامعه می شناخته، پایبند بوده و در کنارش هرچه می توانسته برای آموزش و پرورش جوان ترها کرده است. اما به گمان من مهم تر از هر چیز، حسین علیزاده موسیقیدانی است که دنیایی دیگر ساخت؛ چنان که یک هنرمند می سازد. دنیایی که دوستدارانش اغلب از آن با مثال راز نو یاد می کنند. اما قطعا به هیچ وجه به آن منحصر نیست. دنیایی که از کودکی تا اکنون که دیگر میان سال شده ایم، با ماست و مرزهای گسترده اش اکنون سرزمین زندگی شخصی و موسیقایی مان شده است. سرش سبز و دلش خوش باد!*

*به یاد این مصراع حافظ: سرت سبز و دلت خوش باد جاوید

نگار بوبان