تاریخ, حماسه, شکوه و آزادی در سرودهای ملی جهان

سرود ملی عموما قطعه موسیقی وطن پرستانه ای است که به تداعی, ستایش و پاسداشت تاریخ, سنت ها, آرمان ها و مبارزات مردم یک ملت می پردازد و از سوی دولت آن ملت به عنوان آهنگ رسمی ملی به رسمیت شناخته شده یا طی توافقی مردمی از آن استفاده می شود

سرود ملی عموما قطعه موسیقی وطن‌پرستانه‌ای است که به تداعی، ستایش و پاسداشت تاریخ، سنت‌ها، آرمان‌ها و مبارزات مردم یک ملت می‌پردازد و از سوی دولت آن ملت به عنوان آهنگ رسمی ملی به رسمیت شناخته شده یا طی توافقی مردمی از آن استفاده می‌شود.

بیشتر سرودهای ملی دارای سبک مارش نظامی یا سرودهای مذهبی اند. با وجود این، سرودهای ملی کشورهای آمریکای لاتین بیشتر به قطعات اپرایی تمایل دارند. برخی کشورها نیز از قطعات فانفار که بیشتر با سازهای بادی برنجی و سازهای کوبه ای نواخته می شود، استفاده می کنند.

از سوی دیگر، برخی کشورهایی که دارای نظام پادشاهی هستند، در کنار سرود ملی سرود دیگری دارند با عنوان سرود سلطنتی که با مضامین میهن پرستانه به پاسداشت پادشاه و خاندان سلطنتی می پردازد. این سرود بیشتر در مراسم سلطنتی و حضور عمومی پادشاه اجرا می شود. البته برخی کشورها مانند اردن از سرود سلطنتی به عنوان سرود ملی استفاده می کنند. این سرود با این ابیات آغاز می شود: «زنده باد پادشاه، آن بلندجایگاه که بیرق هایش در بلندی افراشته اند.»

کشورهای زیادی ادعا می کنند سرود ملی کشورشان نخستین سرود ملی در جهان به شمار می آید. با این همه، در میان سرودهای ملی کشورهای مختلف، می توان از سرود ملی هلند با عنوان ویلهلموس (Wilhelmus) که بین ۱۵۶۸ و ۱۵۷۲ نوشته شده، نام برد. البته سرود ملی ژاپن که کیمیگایو (Kimigayo) نام دارد، سروده ای را از اوایل قرن دهم میلادی به کار گرفته که به نظر می رسد قدیم ترین متن سروده در میان سرودهای ملی باشد. البته این سروده تا سال ۱۸۷۰ رسمیت نیافت و موسیقی آن سال ۱۸۸۰ تنظیم شده است. با وجود این، نخستین سرودی که به طور رسمی به تصویب رسید، سرود ملی اسپانیا با نام مارچا رئال (Marcha Real) (سرود سلطنتی) عنوان شده است که به سال ۱۷۷۰ برمی گردد. ریشه های سروده آن که با «اسپانیا جاوید باد! بیا با هم بسراییم! با صداهای مختلف، اما قلبی واحد» آغاز می شود، نامشخص است.

به هر ترتیب، این سروده ها در اروپای قرن ۱۸ محبوبیت یافت. سرود ملی بریتانیا با نام «خداوند ملکه را حفظ کند»، ابتدا سال ۱۷۴۵ با عنوان «خدا پادشاه را حفظ کند» معمول شد. سرود ملی فرانسه، مارسیز (Marseillaise) نیم قرن بعد سال ۱۷۹۲ نوشته شد و سال ۱۷۹۵ به تصویب رسید.

اشعار سرود ملی کشورها، معمولا به زبان رایج، رسمی یا قراردادی در هر کشور سروده شده است. برای مثال، سرود ملی هند، جانا گانا مانا (Jana Gana Mana) ترجمه سانسکریت از نسخه بنگالی آن است، در حالی که سانسکریت و بنگالی هر دو زبان رسمی هند محسوب می شوند. از سوی دیگر، کشور سوئیس که دارای چهار زبان رسمی است، دارای نسخه هایی به چهار زبان آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی و رومانش است.

کاربرد سرود ملی

سرودهای ملی در هر کشور جایگاه و کاربرد متفاوتی دارد. برخی از آنها در مراسم رسمی با آداب خاصی اجرا می شود. برای نمونه گروه موسیقی نظامی آن را می نوازد و گروه کر نظامی آن را می خواند. در بیشتر کشورها هنگام پخش سرود ملی، همه به پا می خیزند یا کلاه از سر برمی دارند. یکی دیگر از کاربردهای سرود ملی در مراسم دولتی و موقعیت های دیپلماتیک است. همچنین در تعطیلات رسمی و فستیوال ها و بویژه در مراسم ورزشی جایگاه ویژه ای دارد. در رقابت های ورزشی نظیر بازی های المپیک، سرود ملی کشور قهرمان (برنده مدال طلا) در مراسم اهدای طلا پخش می شود. همچنین پیش از برگزاری بازی های برخی لیگ های ورزشی، سرود ملی پخش می شود؛ رسمی که سابقه آن به بازی های بیسبال در جنگ جهانی دوم برمی گردد.

در برخی کشورها، سرود ملی هر روز برای دانش آموزان در مراسم صبحگاهی پخش می شود تا تمرینی برای میهن پرستی آنان باشد. در کشورهای دیگر، پیش از شروع نمایش یا فیلم در سالن های تئاتر یا سینما، سرود ملی برای مخاطبان پخش می شود، اما آنچه بیشتر مرسوم است، پخش سرود ملی از تلویزیون یا رادیوست. بیشتر شبکه های تلویزیونی و رادیویی در ساعاتی سرود ملی کشورشان را پخش می کنند. برای نمونه، سرود ملی جمهوری خلق چین، در ابتدای اخبار از برخی شبکه ها پخش می شود. در کلمبیا، قانونی وضع شده که بر مبنای آن، سرود ملی این کشور ساعت ۶ صبح و ۶ بعدازظهر از تمام شبکه های تلویزیونی و رادیویی پخش شود. در تایلند نیز سرود ملی این کشور ساعت ۸ صبح و ۶ بعدازظهر به طور سراسری پخش می شود.

تقلید از سرود دیگر کشورها

به نظر می رسد موسیقی سرودهای ملی شباهت تقریبی به یکدیگر داشته باشند، اما در طول تاریخ، مواردی به چشم می خورد که برخی کشورها از تم یا ملودی سرود ملی کشورهای دیگر برای سرود ملی خود سود جسته اند. سرود ملی لیختن اشتاین، بر اساس موسیقی سرود ملی بریتانیا (خدا ملکه را حفظ کند) تنظیم شده است. همچنین سرود ملی غیررسمی امپراتوری آلمان در اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ از ملودی سرود ملی بریتانیا سود جسته بود. سرود مهین پرستانه آمریکا با عنوان (My Country, ۰۳۹;Tis of Thee) که ساموئل فرانسیس اسمیت سال ۱۸۳۱ آن را سرود و توماس آرنه تنظیم آن را به عهده داشت از ملودی سرود ملی بریتانیا الهام گرفته بود. این سرود تا سال ۱۹۳۱ ـ که سرود فعلی ایالات متحده جایگزین آن شد ـ به عنوان سرود ملی غیررسمی این کشور در نظر گرفته می شد. سرود ملی کشور سوئیس نیز تا سال ۱۹۶۱ سرودی بود که آهنگی شبیه سرود ملی بریتانیا داشت. «ستایش کنندگان روس ها» که پس از شکست دادن ناپلئون بناپارت، از سوی تزار الکساندر اول، به عنوان سرود ملی روسیه انتخاب شده بود و بین سال های ۱۸۱۶ تا ۱۸۳۳ کاربرد داشت، از موسیقی سرود ملی بریتانیا بهره می برد. همچنین موسیقی سرود ملی فنلاند که سال ۱۸۴۸ ساخته شده در سرود ملی استونی به کار رفته است. موسیقی سرود ملی امروزی آلمان برگرفته از سرود ملی امپراتوری اتریش ـ مجارستان در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم میلادی است.

سرود ملی و موسیقی بی کلام

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، فدراسیون روسیه یک موسیقی غیرمتعارف بی کلام را سال ۱۹۹۳ به عنوان سرود ملی معرفی کرده بود. سال ۲۰۰۰ میلادی سروده تازه ای که موسیقی سرود ملی شوروی سابق را بر خود داشت، جایگزین آن شد.

سروده ها از کجا می آیند

تاریخ سرودهای ملی پر است از حکایت های شنیدنی و خواندن برخی از آنها خالی از لطف نیست. سرود ملی ایالات متحده یکی از آنهاست که سال ۱۸۱۴ نوشته شد. در آن سال ها ایالات متحده در برابر امپراتوری بریتانیا در جنگ بود. یک وکیل آمریکایی به نام فرانسیس اسکات کی که شاهد حمله سنگین ناوگان انگلیسی به بندر مک هنری بود، ناباورانه در سحرگاه مشاهده کرد پرچم آمریکا هنوز بر بالای قلعه در اهتزاز است و غرق احساسات وطن پرستانه خود شد. در همان لحظه خطی روی کاغذ نوشت که بعدها قسمتی از سرود ملی آمریکا شد. این سرود چهار بند دارد، اما فقط بند اول آن را (به دلیل طولانی شدن سرود) امروزه می خوانند.

«در این ساعات فجر صبحگاهان، به من بگو چه می بینی

آیا آن پرچمی که دوش بر آن سلام دادیم، اکنون در نور سحرگاهان می بینی؟

پرچمی که خطوط راه راه پهن آن و ستارگان درخشان آن در این نبرد پرخطر

پرچمی که روی استحکامات ما دلاورانه در اهتزاز بود.»

سرود ملی فرانسه که پیشتر به نام آن ـ مارسیز ـ اشاره کردیم، برگرفته از داوطلبان بندر مارسی در انقلاب کبیر فرانسه است. روژه دو لیل (Rouget de Lisle) افسر ارتش فرانسه و یکی از انقلابیون، این سرود تاریخی و مهیج را سال ۱۷۹۲ سروده که پس از آن، سرود رسمی انقلاب فرانسه و سال ۱۷۹۵ سرود ملی کشور فرانسه شد.

ویژگی سرود های ملی جهان

سرود های ملی اغلب ویژگی های مشترکی دارند. در بیشتر سروده ها نام کشور به چشم می خورد. برای نمونه، «روسیه، ای دژ مقدسمان/ روسیه، ای میهن عزیزمان»، «برای سرزمین پدری، آلمان»، «زنده باش، ای وطن/ تاجیکستان آزاد من» و... «آزادی»، «میهن آزاد» از مضامینی است که در بیشتر سروده ها وجود دارد تا به استقلال و تمامیت ارضی کشور اشاره کند. ستایش و پاسداشت وطن و گفتن از شکوه میهن در همه سروده ها بوضوح احساس می شود. مام میهن یا پنداشتن میهن چون مادری که به ملت زندگی داده، زینت بخش اغلب این سروده هاست. سرود ملی تاجیکستان و ترجیع بند سرود ملی روسیه «پرشکوه باش ای مام میهن/ که فرزندانت از عهد باستان با هم پیمان برادری داشته اند» نمونه ای از آن است. در سرود ملی آلمان، تأکید بر «اتحاد و قانون و آزادی/ دلیل خوشبختی ما هستند» نشانگر پررنگ بودن این امور و اهمیت آنها در این گونه سروده هاست. اشاره به طبیعت سرزمین و تکریم آن در این بخش از سرود ملی عراق «میهن من، میهن من!/ درخشش و زیبایی/ سرافرازی و نیکی/ در کوه و دشت توست!» کاملا مشهود است. برخی سروده ها، وجهه انقلابی و حماسی پررنگ تری دارند. سرود ملی فرانسه نمایانگر این امر است: «فرزندان میهن به پاخیزید،/ روز شکوه و سرفرازی فرا رسید/ ستم، در برابر ما/ بیرق خونینش را افراشته/ .../ سلاح برگیرید! شهروندان!/ گُردان های رزم را تشکیل دهید!/ ... /عشقِ مقدسِ میهن/ سپاه دادگیر ما را رهبر خواهد بود./ آزادی، آزادی گرانقدر/ پایدار همراه پشتیبانانت بمان/ در لوای درفش ما، بگذار پیروزی»

سرودهای ملی

قدیمی ترین سرود ملی جهان

هیچ مدرک معتبری دال بر این که سرودهای ملی چه زمانی و چگونه ساخته شده اند، وجود ندارد. اسناد موجود نشانگر این است که برای اولین بار در جهان «کیم گائو» که اکنون سرود ملی امپراتوری ژاپن تلقی می شود در سال ۹۰۵ میلادی سروده شده است. البته برخی هم سرود هت ویلهلموس هلند را که طی سال های ۱۵۶۸ تا ۱۵۷۲ در خلال جنگ های هشتاد ساله به رشته تحریر درآمده، قدیمی ترین سرود ملی جهان دانسته اند.

طولانی ترین سرود ملی جهان

طولانی ترین سرود ملی یک کشور متعلق به یونان است که از چهار قطعه از شعر سلوموس تشکیل شده و ۱۵۸ بند دارد. این سرود سال ۱۸۶۵ از سوی نیکلاس مانتزاروس تبدیل به موسیقی شد. البته سرود ملی ایالات متحده آمریکا هم تقریبا جزو سرودهای ملی بلند جهان است که چهار بند دارد، اما اغلب موارد تنها به خواندن بند نخست آن بسنده می شود.

کوتاه ترین سرود ملی جهان

ژاپن و اردن کوتاه ترین سرودهای ملی جهان را دارند که هر کدام شامل چهار خط است. سرود السلام الملکی الاردنی، سرود ملی کشور اردن است. این سرود پس از استقلال کشور اردن در سال ۱۹۴۶ به تصویب رسید. متن سرود را عبدالمنعم الرفاعی سروده و آهنگ آن را عبدالقادر التنیر، آهنگساز شناخته شده جهان عرب تهیه کرده است. نسخه اول این سرود بسیار کوتاه بود، اما بعدها کامل تر شد.

سرود ملی ژاپن (کیمیگایو) از سال ۱۸۶۸ در ژاپن رسمیت یافته است. خطاب این سرود به امپراتوران ژاپن است و منظور از «صخره ساختن ریگ ها»، روند به هم چسبیدن و فشرده شدن سنگریزه ها به صورت صخره است که در طبیعت روی می دهد.

باشد تا فرمانروایی شما

هزار سال، هشت هزار نسل، بپاید

تا ریگ ها

صخره سازند

و بر آنها خزه بروید

سرودهای چند زبانه

سرودهای ملی به صورت های مختلف و اغلب به زبان رسمی کشورها اجرا می شود. در برخی کشورها که دارای بیش از یک زبان رسمی هستند، اغلب سرود ملی به زبان های رسمی کشور نیز وجود دارد. به عنوان نمونه در کشور سوئیس، سرود ملی به چهار زبان رسمی فرانسه، آلمانی، ایتالیایی و رومانش وجود دارد.

نمونه دیگر آفریقای جنوبی است که دارای ۱۱ زبان رسمی است. در سرود ملی این کشور عباراتی از پنج زبان از ۱۱ زبان رسمی این کشور وجود دارد. موارد استفاده از سرودهای ملی نیز متعدد است.

تغییرات سرود ملی

یکی از نمونه های متاخر تغییر سرود ملی در جهان، تغییر سرود ملی ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تغییر سرود ملی اسپانیا در زمان ژنرال فرانکو در اسپانیا بود.

با روی کار آمدن ژنرال فرانکو سرود ملی کشور تغییر کرد و با سقوط او عبارات و اشعار سرود ملی که فاشیستی پنداشته می شد، از سرود ملی حذف شد. هم اکنون سرود ملی اسپانیا فاقد شعر است.

کمیل انتظاری