گاهی در بررسی تعامل میان مخاطب و شاعر به نتیجه گیری های دیگرگونه ای می رسیم که ناشی از درک و دریافت هایی متفاوت از جامعه شناسی ادبیات معاصر است.به طور مثال می توان اقبال شاعران هر سرزمین را با میزان علاقه مندی و حفظ یا اشاعه شعرهایشان سنجید یا از راهکارهایی در زمینه نقد بهره جست و میزان تاثیر و تاثر ادبیات روزگار ایشان را از هنر و شعر خلق شده توسط خودشان بررسی کرد. حتی می توان تاثیر تبلیغات دولتی و غیر دولتی را در اقبال مردم به ادبیات بررسی و تحلیل کرد که آیا ادبیات معاصر از این شگرد ها هم بهره می برد یا نه؟یا در صورت کلی ادبیات به تبلیغات نیاز دارد یا نه؟

در عرصه ادبیات معاصر، اما گاه اتفاق هایی مشاهده می شود که به هیچ عرف معمول علمی در نمی آید.

در سال های پس از انقلاب اسلامی ایران، اقبال به ادبیات و هنر آیینی و دینی بسرعت و گاه با حمایت نهاد های دولتی یا سازمان های فرهنگی مرتبط گسترش یافته است.

در یک نگاه کلی به زیر لایه ها و رویکرد های این فعالیت ها درمی یابیم هر گاه در حوزه فرهنگ و خاصه شعر و ادبیات، مدیریت و سلیقه اداری (با نگاه کمی و بدون توجه به کیفیت) جای خود را به حمایت از نگاه مردمی و متعهد داده است، شاهد اتفاقات شگرف و شگفتی شده ایم که تنها دلیل اثبات آن همراهی ادبیات و شعر معاصر با مردم و ارتباط و تاثیرپذیری نسل های مختلف فرهنگی از شعرمعاصر است که در این عرصه، شب های شعر میلاد آفتاب (خمینی شهر) و شب شعر عاشورا (شیراز) به عنوان نمونه های مصداقی ارزنده،قابل توجه و بررسی و تعمق بیشتر هستند.

شب های شعر عاشورا در حالی بیست و چهارمین سال برگزاری خود را پشت سر نهاده است که گروه عظیمی از شاعران مذهبی و متعهد این سرزمین حضور هنری خود را در آن ثبت و به یادگار گذاشته اند.

نگاه متفاوت دست اندرکاران این حرکت به مقوله شعر آیینی شاید مهم ترین دلیل این اقبال دوسویه، هم از سوی شاعران و هم از سمت مخاطب است که حضور پررنگ خود را در مراسم این شب شعر هرسال ثبت می کند.

هر سال دست اندرکاران علمی شب شعر با نگاهی متفاوت سوژه های جدیدی از ادبیات آیینی و بخصوص ادبیات عاشورایی را رصد و ارزیابی می کنند و سپس با تعیین موضوع شب شعر مهلتی مناسب برای ارائه اثر در نظر می گیرند. مجال بررسی این فرآیند نیست، اما به همین بسنده که در تاریخ ادبیات فارسی نیز نمونه های بسیاری از مطروحه های شاعرانه را می توان دید.

موضوع بیست و چهارمین شب شعر عاشورایی شیراز، ارتباط بانوی بزرگ اسلام حضرت زهرا(س) و فرزند دلبندش امام حسین (ع) بود که شاعران نیز با استعانت از روح این دو بزرگوار به سرایش شعر در گوشه های مختلف معنایی و محتوایی این رابطه پرداختند.جمع زیادی از این شاعران را شاعران جوان کشور تشکیل داده بودند که شاید بیش از دو سوم شعر های رسیده به دبیرخانه شب شعر عاشورا را در برداشت. بررسی این شعر ها نشان از تحولی شگرف در عرصه شعر آیینی این روزگار است. با نگاهی دقیق تر حتی می توان رویکرد جدی شاعران به منابع علمی، دینی و عقیدتی را مشاهده کرد؛ گوهر کمیابی که در شعر جوان امروز بشدت کمرنگ دیده می شود.

شاعر جوان، امروز بیشتر از منظر حس به شعر آیینی می نگرد و جای اندیشه را کمی تنگ تر از احساس فرض می کند،اما دیدن جلوه های اندیشمند شعر امروز عاشورا که با رویش های جوان همراه بوده است هرچند به صورت گذرا، خالی از لطف نیست:

صفین هم در کربلا تکرار خواهد کرد

تاریخ هم تغییر خواهد داد دنیا را

قرآن به روی نیزه در صفین حجت بود!

در کربلا اما کسی نشنید سرها را

آن روز مولا مهر را با آب معنا کرد

در کربلا اما چه باید گفت آنها را؟...

سید وحید سمنانی

نگاه شاعر جوان این شعر در کمال عاطفی بودن، حضور اندیشه را هم همراه دارد، هرچند نگاه و نظرگاه شاعر کمی تکراری است،اما پرداخت دقیق و هوشمندانه در این بیت ها ذهن مخاطب را به حرفی نو و کمالی مطلوب رهنمون می کند.

شاعران جوان با انتخاب دقیق کلمات می توانند شعر را به کمالی دیگر رهنمون سازند، کمالی که موید به نفس روح القدس شود و چه زیباست که شاعری در این عرصه گاه به فراموشی خود برسد و من شاعرانه خودش را فدای موسیقی مرطوب و معطر کلمات کند.

محمد مجتبی احمدی، دیگر شاعر جوان در شعر (پشت آن سطر های نا پیدا) که بخشی از آن را می خوانید نیم نگاهی به مقاتل دارد و در شعری بلند اینگونه می سراید:

«السلامُ علیک...» گفت اما در گلویش درود می لرزید

شاعرت خواست زائرت باشد، وقت اذن ورود می لرزید

در پی خیمه تو گشت آن روز، خط به خط، صفحه صفحه «مقتل» را

هرچه را می شنید، می بارید، هرچه را می سرود، می لرزید

چند خط خواند و شب، شبستان شد، نور پیچیده بود در خیمه...

تا ببینند صبح فردا را، اشک ها در شهود می لرزید

در همین صفحه تا خود خورشید، سطرها از خدا لبالب بود

شب، نشان از قیام فردا داشت، شانه ها در سجود می لرزید

صفحه بعد تشنه تر می شد، مردی از دوردست می آمد

پاره ای از فرات را می بُرد، مشک می مرد، رود می لرزید

خط بعدی به خاک می افتاد، ناگهان بوی یاس می پیچید

بین آن چند خطّ ناخوانا... نه، عمو نه! عمود می لرزید

عصر شد، خون گرفت کاغذ را، ماجرا عاشقانه تر می شد

تیغ می مُرد، دشنه می نالید، نیزه می سوخت، خُود می لرزید

آسمان، سطری از زمین می شد، صفحه بعد آتشین می شد/ چند خط، متن در به در می سوخت، خیمه ها بین دود می لرزید

...

ناگهان سایه زنی در دشت، چند فصلی به قبل برمی گشت

در بهشتی که زیر پایش بود، رد ّ زخمی کبود می لرزید

...

خواست شاعر که نقطه بگذارد، فصل ها یک به یک ورق می خورد

شعر، گم کرد دست و پایش را، قافیه مثل بید می لرزید

آه! آن زن به ماه می مانست؛ پشت آن سطرهای ناپیدا

او که در اشتیاق دیدارش، جان چندین شهید می لرزید

آفتاب ادامه داری بود؛ از مدینه کشیده شد تا شام...

دختری مثل مادرش غرّید؛ هفت پشت یزید می لرزید

...

دیشب اما جوانکی مدّاح، بر سر خود بلندگو می کوفت،

هی به جای «حسین»، «سن» می گفت، وَ به سبکی جدید می لرزید!