تردیدی نیست که لب به سخن واکردن در باب شعر حافظ کاری است بس دشوار. افزون بر این که وارد شدن به جهان بینی شعری آن نیز نیاز به تخصص و مراقه ی فراوان را می طلبد. لذا هرچند در وصف و لطافت بی بدیل اندیشه های حافظ سخن فراوان گفته اند و البته آثار زیادی نیز قلمی نموده اند، اما بی گمان اندکی باشد از بیش. حافظ از شعرایی است که شعر آن را می توان در زوایای مختلفی دید، به طوری که هم می توان شعر آن را سهل دانست و هم ممتنع خواند. سهل بدین معنا که شاعر با کوشش فراوان سعی برآن داشته تا بار مفهومی شعر رادر سطح قرار دهدو تصویری را ارائه نماید که این تصویر براحتی با ذهن خواننده ارتباط برقرار سازد. ممتنع بدین سان که علاوه بر اینکه تصویر نمایی می کندو شعر آن برای عوام و خواص تفهیم شده است، اما درجای جای دیوان آن نیز با نوعی عرفان محض نیز برخورد می کنیم. عرفانی عارفانه که با تلاش و کوشش فراوان می توان به فهم آن دست یافت. یعنی به تعبیری می توان شعر حافظ را نیز بیت الغزل معرفت و آوای بی بدیل عموم نیز خواند و یا این که – می تواند دریایی باشد که برای شناخت لازم از آن باید به عمق آن رفت و به اصطلاح در عمق آن مروارید ادب را یافت. لذا همانطور که ذکر آن رفت اندیشه و تفقد در شعر حافظ دشوار به نظر می آید، اما با این تعا بیر شعرایی نامی به مانند صائب تبریزی و شهریار و علی اصغر هاشمی متخلص به جوان نیز جوابی بایسته ی توجه و معقول را نسبت به بیت معروف این شاعر پرآوازه داده اند که به ترتیب اشعار این شاعران نامی را آورده و در زوایای تشریح خواهیم نمود.

«اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را »

«به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را»

«حافظ»

اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را

به خال هندویش بخشم سر و دست و تن و پارا

هر آنکس چیز می بخشد زمال خویش می بخشد

نه چون حافظ که می بخشد سمرقند و بخارا را

«صائب»

«اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را»

به خال هندویش بخشم تمام روح و اجزا را

هر آنکس مال می بخشد بسان مرد می بخشد

«نه چون صائب که می بخشد سر و دست و تن و پارا»

سر و دست و تن و پا را به خاک گور می بخشند

نه بر آن ترک شیرازی که برده جمله دلها را

«شهریار»

اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل مارا

به خال هندویش بخشم هر آنچه در طبق دارا

هر آنکس چیز می بخشم ز رنج خویش می بخشد

نه همچون شهریار بخشد ، تمام روح و اجزا را

که روح از آن دادار است و اجزا مشتی از خاکند

ز خود چیزی نبخشیده کند دعوی بیجا را

«جوان»

با توجه اشعار مذکور از شعرای نامی ایران که هر کدام در زوایایی بدنبال وصل به عشق اند و البته هر کدام در جای خود نیز زیبا و نکوست، اما از این منظر می توان گفت که کاملترین و پرمفهوم ترین جواب نسبت به سا یر شعرا از آنِ شاعر محبوب و دوست داشتنی یعنی علی اصغر هاشمی متخلص به جوان باشد و این مهم به چند دلیل است. نخست اینکه می گوید : هر آنکس چیز می بخشد ز رنج خویش می بخشد و اصل هم همین است، چون آنچه که حافظ و صائب و شهریار می بخشند، رنج خویش نیست که یا مال خویش نیست و یا اعضای خویش است. بنابراین آنچه که «جوان» می بخشد نسبت به دیگر شعرا پررنگ تر است والبته می تواند ارجح تر و پرمفهوم تر نیز باشد. چون می گوید به (جوان) که روح از آن دادار است و اجزا مشتی از خاکند

ز خود چیزی نبخشیده کند دعوی بیجا را و اصل هم همین است، چرا که بخشش رنج خویش مهمتر از آنی است که شهریار می بخشد. در این جا می توان گفت که شعرای مذکور هرکدام بخشش را در جهت وصل به معشوق (ترک شیرازی) درنگاه و زاویه ی خود بررسی کرده اند و البته هر کدام به نوبه ی خود دارای مفاهیم و مصادیقی ویژه اند. اما این که کدام بخشش به ذهن و منطق مخاطب نزدیکتر و می تواند عجین شود، بی گمان شعر شاعر محبوب و پرآوازه ی لرستان (بالاگریوه) علی اصغر هاشمی متخلص به جوان است. ضمن این که اگر بخواهیم در کل این ابیات را تحلیل ادبی نمائیم، شاید گفت هیچ کدام از شعرای مذکور با این همه بخشش که داشته اند، ولی اشاره ای حتی بطور گذرا نیز به دل نکرده اند، کما اینکه دل بهترین گزینه ای است که می تواند به سهولت با خال هند و ارتباط برقرار نماید. به طوری که همه شعرا از کلمه «اگر» در جهت بدست آوردن دل برای «ترک شیرازی» استفاده کرده اند، اما آنچه که بخشیده اند، تناسبی با خال هندو ندارد. از بهتر اینکه بدست آوردن دل خود نوعی بخشش است که اهل نظر از این مهم غافل مانده اند و بیشتر به مال غیر خویش و یا اعضاء و جوارح و روح اشاره نموده اند. مضاف بر این که رنج خویش نیز بیشتر از آنکه مورد توجه معشوق باشد، شاید نیاز اولیه و اساسی خود فرد باشد که بخشش رنج خویش در صورتی میسر می افتد که از نیاز اولیه ی خویش خارج شود. به عنوان مثال می گوید «خیری که به خانه رواج است به مسجد بردن آن حرام است».

یعنی رنج خویش به خود خویش بیشتر واجب و کارآمد نشان می دهد تا به دیگران و همانطور که ذکر آن رفت. از این نگاه به دست آوردن دل می تواند خود نوعی بخشش باشد که در این جا اکثر شعرا نیز به آن به صورت شرطی در جهت بخشودن اشاره نموده اند.