مخالفانی كه نیم پاره از هزار پاره كمالات او را نداشتند و از اختلافات شدیدی كه بر سر او می رفت، پی بردم كه باید عظمتی در كار او باشد و بیهوده سخن بدین درازی نبود... سرنوشت چنان خواست كه در فرنگ شاهد مرگ او و از شویندگان جسد او باشم».در واقع سروش به همراه مجتهد شبستری بر جسد شریعتی حاضر شد و در شست وشوی جنازه او شركت كرد و بارها برای كسانی كه شریعتی را شهید خوانده اند این روایت را تكرار كرد كه كالبد شكافی شریعتی نه نشانی از شهادت داشت و نه نشانه ای از جنایت.یكی از كتابهای مهم عبدالكریم سروش كتاب «علم چیست؟ فلسفه چیست؟» اوست كه پیش از انقلاب نوشته است و در اوایل سال ۱۳۵۷ بارها تجدید چاپ شد و خود سروش در مقدمه این كتاب هدف از انتشار آن را توضیح معنای علم راستین در نظام اسلام معرفی می كند تا متفكران مسلمان فیلسوفانه در علوم مغرب زمین نظاره كنند و «غث و ثمین استنباطات آنان را بازشناسی كنند».«علم چیست؟ فلسفه چیست؟» از آن رو مهم است كه سروش برای نخستین بار در ایران فلسفه علم كارل پوپر را وارد متون آموزشی نه فقط دانشگاه ها كه بسیاری از محافل علمی نیروهای مذهبی می كند. دراین كتاب قاعده «ابطال پذیری » معیار معرفت می شود. گزاره ای علمی است كه دلیلی بر خلاف آن اقامه نشده باشد... در واقع این اتفاق كه سروش مجرای شناخت انقلابیان مسلمان از اندیشه های جدید غربی در سال های پس از ۱۳۵۷ شد می تواند گویای اهمیت وی از تحولات سیاسی آتی ایران باشد.(۶)سروش علاوه بر ترجمه متون بسیار مهم فلسفی كه ناشی از تسلط كافی و وافی اش به زبان انگلیسی بود و رهاورد آن ترجمه كتاب ارزنده در فلسفه علم بود، نقش مهمی در احیای »علوم انسانی» در سالهای انقلاب فرهنگی داشت و شرح تلاش هایش را در كتاب »تفرج صنع» آورده است. در واقع این كتاب گفتارهایی در اخلاق و صنعت و علوم انسانی است كه در سال ۱۳۶۶ منتشر شد و درآن سروش مجموعه دیدگاه هایش را در دفاع از علم جدید گردآورده است و درجایی از این كتاب می نویسد: «هفته ها و ماه هایی كه این مصاحبه ها در آن انجام می شد و تحریر می یافت ایامی توفانی و پر التهاب بود و نام علوم انسانی در مخاطب ناآشنا نفرت و وحشت را با هم بر می انگیخت».

یكی دیگر از كتابهای سروش «قبض و بسط تئوریك شریعت» نام دارد كه در واقع مجموعه مقالاتی است كه او از اردیبهشت ماه سال ۱۳۶۷ درماهنامه كیهان فرهنگی به صورت منظم به رشته تحریر درآورد كه گرچه نظریه ای فلسفی و كلامی بود اما به زودی فضای سیاسی و اجتماعی ایران را دگرگون كرد. «سروش در این مقالات كوشید با جداسازی مفهوم دین از معرفت دینی، بحث و بررسی اندیشه دینی را از حوزه تكفیر و تنسیق خارج و آزاد و رها سازد و با رابطه برقرار كردن میان معرفت دینی و معرفت بشری (علم و فلسفه) اثراث عقل در فهم وحی را مستقل از عقل دینی بررسی كند.» (۷)یكی از مهمترین كتاب های عبدالكریم سروش كتاب «بسط تجربه نبوی» اوست. »كتابی كه از نظر اهمیت فلسفی ۱۱ سال بعد از قبض و بسط مهمترین كتاب سروش به شمار می رود. مدعای سروش شگرف بود: «در قبض و بسط تئوریك شریعت سخن از بشری بودن و تاریخی بودن و زمینی بودن معرفت دینی می رفت واینك در بسط تجربه نبوی سخن از بشریت و تاریخیت خود دین و تجربه دینی می رود. به عبارت دیگر این كتاب رویه بشری و تاریخی و زمینی وحی و دیانت را بدون تعرض به رویه فرا تاریخی و فرا طبیعی آن بل با قبول و تصدیق آن می كاود و باز می نماید.» بدین ترتیب سروش گامی بلند به پیش می گذارد و با تقسیم دین به ذاتیات و غرضیات از فربهی آن می كاهد و با رجعت به مفاهیم عرفانی از نو كردن ایمان سخن می گوید. (۸)او در كتاب دیگر خود تحت عنوان «راز دانی، روشنفكری و دینداری » روشنفكران را قدرتمندان بی مسند خواند، با این همه او درباره روشنفكری دینی می گوید:«امروز ما در وضعیتی به سر می بریم كه شاید در كشاكش میان دو فكر ایمانی و یونانی قرار گرفته ایم. از یكسو كسانی ما را به ایمان می خوانند و از سوی دیگر كسانی ما را به خردورزی دعوت می كنند. برای كسانی چنین فكری پیش آمده كه شاید این دو با یكدیگر تعارض یا تناقض دارند». حال آنكه از نظر او این هر دو با هم امكان پذیر و منافاتی با یكدیگر ندارند.سروش در سالیان اخیر در آمریكا بوده و مانده و آنجا «نه درس دین و دموكراسی كه درس شمس و مولوی می دهد». (۹) با این همه این كه او با نفوذترین فیلسوف ایران امروز است سخنی به گزاف نیست و «در این زمانه بحران تئوری و عمل روشنفكران دینی» شاید نگاه دوباره و دیگر بار به استاد اعظم و مدرس اعلم اصلاح طلبان ۸ سال گذشته راه برون رفت را به آنان نشان دهد.و در این بازگشت دوباره شاید این نصیحت استاد بیش از پیش به كارشان بیاید «كه یونانیان درمقام حكمت چه كرده اند و چرا دوره ای می رسد كه اشخاص و شخصیت هایی در جهان اسلام دعوت به روگرداندن از حكمت یونانی می كنند و ما را به نوع دیگری از حكمت فرا می خوانند؟آن نوع دیگر از حكمت كدام است و حكمت یونانی چه نقصانی داشته است؟ پاسخ این سؤالات البته می تواند چراغ روشنفكری دینی و هژمونی آنان باشد و آنان را در این پیچ سرنوشت ساز تاریخی همچنان سرپا و زنده نگهدارد.

آثار منتشر شده :

برخی از آثار تألیفی او عبارتنداز: نهاد ناآرام جهان، قصه ارباب معرفت، قبض و بسط تئوریك شریعت، تفرج صنع، رازدانی ، روشنفكری و دینداری ، حدیث بندگی و دلبردگی و...

تصحیح مثنوی معنوی مولوی