«در» یا «درب»

مسئله تفاوت «در» با «درب» یكی از آن مسائلی است كه در ابتدا ساده و كم اهمیت به نظر می رسد اما بسته به نوع نگاه ما به زبان, حكم های متفاوتی درباره آن می توان صادر كرد

من تا كنون ندیده‌ام كه در جایی از واژه «درب» دفاع كرده باشند و هر چه شنیده‌ام و خوانده‌ام، حكم به نادرست بودن واژه «درب»، یا توصیه به عدم كاربرد آن بوده‌است. آنچه خود نیز در سه یادداشت قبلی درباره واژه‌های «در» و «درب» بیان كرده‌ام، تاحدودی می‌تواند حمایت از واژه «در» و نفی واژه «درب» تلقی شود.

اما امروزه هر دو واژه «در» و «درب» در زبان فارسی رایج است و در نظر عموم فارسی‌زبانان معنای آنها چندان تفاوتی ندارد. به‌همین علت افرادی كه نسبت به كاربرد واژه صحیح و حفظ سلامت زبان فارسی حساس هستند، ممكن است كه در انتخاب واژه صحیح یا مناسب دچار تردید شوند.به‌علاوه، بر اساس معیار «كاربرد در زبان فارسی امروز» كه به‌نظر من قوی‌ترین و علمی‌ترین معیار درست بودن واژه‌های زبان فارسی از دید علم زبان است، نمی‌توان واژه‌ای را كه در زبان رایج است، به‌سادگی «نادرست» قلمداد كرد.

می‌توان اعلام كرد كه هر دو واژه درست هستند و كاربرد آنها مجاز است. اما این حكم نهایی نیست، زیرا چنین نیست كه این دو واژه ارزش كاملاً یكسانی داشته باشند و بتوان آنها را به‌جای یكدیگر به‌كار برد. در اینجا علاوه بر اعلام درست بودن هر دو واژه «در» و «درب»، می‌توانیم اعلام كنیم كه استفاده از واژه «در» به‌دلیل سابقه بیشتر و حضور گسترده‌تر در زبان فارسی، و رواج در زبان فارسی گفتاری، و یا حتی داشتن تبار فارسی، توصیه می‌شود.

اما این هم حكم نهایی نیست! راستی، هنوز كسی نیست كه از واژه «درب» دفاع كند؟!

چرا هر دو واژه استفاده می‌شود؟

حال بپردازیم به اینكه اصولاً چرا هر دو واژه در زبان فارسی رایج است و كاربرد دارد. به‌عبارت بهتر، می‌خواهیم بررسی كنیم كه چرا واژه «درب» با همان معنای «در» در فارسی رایج شده‌است و حتی به‌نظر می‌رسد كه كاربرد آن در حال گسترش است.

بررسی منابع زبان فارسی نشان می‌دهد كه معنی «درب» تفاوت چندانی با معنی «در» ندارد و تفاوت جزئی موجود كه چندان هم در فارسی معتبر نیست، موجب نمی‌شود كه در بعضی از موارد به‌جای واژه «در» از «درب» استفاده كنیم.

اما رواج واژه «درب» بی‌علت نیست. در اینجا یادآوری می‌كنم كه هدف از كاربرد زبان، برقراری ارتباط و انتقال پیام است، و در انتقال پیام آنچه اهمیت دارد این است كه پیام ارسالی فرستنده با حداكثر سرعت و حداقل خطا در گیرنده دریافت شود. افزایش خطا سبب بروز ابهام و عدم دریافت پیام، یا تأخیر در دریافت پیام، و یا حتی دریافت پیام اشتباه می‌شود.در زبان نیز دقیقاً همین مسئله اتفاق می‌افتد، و در نتیجه لازم است كه جملات زبان به‌شكل صحیح و استاندارد و خالی از ابهام بیان شوند تا معنی موردنظر گوینده به‌درستی و به‌سرعت به مخاطب منتقل شود. اما جالب است كه گاهی رفع ابهام از پیام زبانی، پیش از ارسال آن با پیش‌بینی ابهام احتمالی توسط خود فرستنده انجام می‌شود.

یك مثال از چنین رفع‌ابهامی، نوشتن عدد ۱۰۰ به‌صورت «صد» است. این واژه در اصل باید به‌صورت «سد» نوشته شود ولی برای جلوگیری از اشتباه شدن با واژه «سد» به‌معنی «مانع» یا «بند»، با حرف «ص» نوشته شده‌است (وجود واژه «سده» به‌معنی «صد سال» نیز این ادعا را تأیید می‌كند).

به‌طور كلی در زبان نوشتاری به‌دلیل اینكه امكان استفاده از نشانه‌های زبان گفتاری كه خودبه‌خود ابهام را از بین می‌برند وجود ندارد، ناچار هستیم كه از امكاناتی نظیر تغییر اندازه یا رنگ یا وزن قلم، یا افزودن كلمات كمكی، یا خط كشیدن زیر متن، استفاده كنیم. از دیگر راه‌های جلوگیری از بروز ابهام یا اشتباه در خواندن، استفاده از علامت‌های نگارشی نظیر گیومه است كه در این چند یادداشت نیز بسیار استفاده شده‌است تا اسم «در» با حرف اضافه «در» اشتباه گرفته نشود.

براساس توضیحاتی كه ارائه شد، رواج واژه «درب» هم كاملاً قابل دفاع است و كاربرد آن (بیشتر در نوشتار) نه‌تنها ناشی از كم‌سوادی یا بی‌مسئولیتی نیست، بلكه نشانه آگاهی نویسنده از احتمال بروز ابهام و اقدام برای پیش‌گیری از وقوع آن است.

در اینجا چند عبارت را ذكر می‌كنم كه در آنها واقعاً معلوم نیست كه «در» اسم است یا حرف اضافه: در منزل، در مدرسه، در اتاق، در بطری، در قوطی، در زدن، در بردن، در آوردن. استفاده از واژه «درب» در مواردی كه «در» اسم است، این ابهام را بین می‌برد.

بهرام اشرفزاده

برگرفته از: وبلاگ بهرام اشرفزاده


شما در حال مطالعه صفحه 2 از یک مقاله 2 صفحه ای هستید. لطفا صفحات دیگر این مقاله را نیز مطالعه فرمایید.