«بینوایان» شاهکار ادبی کلاسیک ویکتور هوگو، فقط در دنیای ادبیات نیست که جایگاه ویژه ای دارد، دنیای سینما هم این داستان پر تنش تاریخی را بسیار دوست دارد و در تمام سال های حیات خود، بارها دست به تولید نسخه های سینمایی از آن زده است. نوول کلاسیک بینوایان را هوگو برای اولین بار در سال ۱۸۶۲ منتشر کرد.

اولین چاپ کتاب، بلافاصله تبدیل به یک توفان ادبی شد و میلیون ها خواننده در فرانسه و دیگر کشورهای جهان پیدا کرد. منتقدان ادبی خیلی زود از آن به عنوان یکی از بزرگ ترین و بهترین نوول های کل تاریخ ادبیات اسم بردند، اما در آن زمان هنوز خبری از فیلمسازی نبود. با این حال، بینوایان به صورت نمایش تئاتری درآمد و با استقبال بالای دوستداران آثار هنری روبه رو شد. مردم معمولی از ماجراجویی های ژان والژان فقیر و تلاش او برای فرار از دست بازرس ژاور سمج استقبال خوبی کردند و هنرمندان تئاتر با پی بردن به علاقه تماشاگران، نسخه های زیادی از نمایش را روی صحنه بردند. هوگو، تاریخ فرانسه را (در لحظات مهم تاریخی آن) در دل یک قصه گرم خانوادگی و اجتماعی به تصویر کشید و این نوع به تصویر کشیدن استادانه تاریخ، چیزی نبود که از چشم علاقه مند هنرمندان پنهان بماند.

با اختراع سینما و نفوذ آن در بین مردم عادی، توجه صنعت سینما خیلی زود به کتاب بینوایان جلب شد و نه تنها هنرمندان سینمای فرانسه، بلکه هنرمندان دیگر کشورهای جهان هم ـ که قصه هوگو را متعلق به خود می دانستند و برای آن ارزش و اهمیتی فراملیتی تصور می کردند ـ به فکر برگردان سینمایی و تصویری آن روی پرده بزرگ سینما افتادند. اولین نسخه سینمایی مهم از این قصه کلاسیک، مربوط به سال ۱۹۳۵ است. این فیلم را ریچارد بولسلاوسکی، کارگردان و دو بازیگر کلاسیک سینما فردریک مارچ و چارلز لافتون در آن در نقش دو شخصیت معروف و اصلی قصه ویکتور هوگو ـ ژان والژان و بازرس ژاور ـ بازی کردند. این فیلم با استقبال گسترده تماشاگران در کشورهای مختلف جهان روبه رو شد و تهیه کننده اش کمپانی فوکس قرن بیستم را تبدیل به یکی از کمپانی های موفق و پولساز سال تولید خود کرد. این فیلم سیاه و سفید که اینک لقب یکی از شاهکارهای کلاسیک سینما را گرفته، با طول زمانی ۱۰۸ دقیقه ای ساخته شد.

معروف ترین نسخه سینمایی صنعت سینمای فرانسه از داستان بینوایان مربوط به سال ۱۹۹۵ است. این در حالی است که سینمای این کشور اروپایی طی صد سال گذشته، حداقل پنج بار قصه ویکتور هوگو را تبدیل به فیلم سینمایی کرده است. نسخه سال ۱۹۹۵ بینوایان را کلود للوش فیلمساز کهنه کار و مطرح فرانسوی کارگردانی کرد و ژان پل بلموندو، بازیگر کلاسیک سینمای این کشور در آن در نقش ژان والژان ظاهر شد. آنی ژیراردو نقش خانم تناردیه را در آن گرفت و فیلیپ کورساند هم بازرس ژاور فیلم شد. این نسخه بینوایان با مشارکت مالی کشورهای آلمان و انگلستان تهیه شد. منتقدان فرانسوی و اروپایی، فیلم للوش را تحسین کردند. ولی نظر عمومی این بود که صنعت سینمای آمریکا و هنرمندان آن، توانایی بیشتری برای تعریف تصویری این قصه کلاسیک فرانسوی دارند.

بسیاری از منتقدان سینمایی در کشورهای مختلف جهان از نسخه سال ۱۹۹۸ صنعت سینما به عنوان بهترین و معروف ترین نسخه سینمایی بینوایان اسم می برند. این نسخه را بیل آگست، فیلمساز دانمارکی تبار سینما کارگردانی کرد. کلر دنس، نقش کوزت را بازی کرد و لیام نیسن (بازیگر ایرلندی تبار فیلم موفق «ربوده شده») در قالب ژان والژان ظاهر شد. نقش بازرس ژاور هم به دست جفری راش، بازیگر مستعد انگلیسی سپرده شد. شرکت سونی که تهیه کننده این نسخه بود، آن را به صورت محصول مشترک آمریکا، انگلستان و آلمان ارائه کرد.

نکته: با اختراع سینما و نفوذ آن در بین مردم عادی، توجه صنعت سینما خیلی زود به کتاب بینوایان جلب شد و نه تنها هنرمندان سینمای فرانسه، بلکه هنرمندان دیگر کشورهای جهان هم به فکر برگردان سینمایی و تصویری آن روی پرده بزرگ سینما افتادند

هزینه تولید فیلم حدود پنج میلیون دلار شد و در آمریکا به تنهایی ۱۴ میلیون دلار فروش کرد. منتقدان نقدهای مثبت زیادی بر فیلم نوشتند. نکته جالب این که تحلیلگران اقتصادی سینما و اهل فن پس از اکران عمومی فیلم اعلام کردند، بیل آگست با بینوایان خود بیشتر فیلمی منتقدپسند ساخته تا تماشاچی پسند! فیلم آگست، توجه اصلی و عمده خود را روی تضاد و درگیری والژان و ژاور گذاشته بود تا دوران جوانی کوزت و دلباختگی او به موریس و انقلاب کبیر فرانسه.

در کنار نسخه های سینمایی بینوایان، کتاب ویکتور هوگو تبدیل به کارهای رادیویی و تئاتری هم شده است. اورسن ولز، فیلمساز کلاسیک سینما ـ که فعالیت هنری خود را با رادیو شروع کرد ـ سال ۱۹۳۷ اقتباسی رادیویی از این اثر را ارائه کرد. او در آن دوران، قصه های معروف را به صورت نمایش یا داستان رادیویی اجرا می کرد و راوی این قصه ها در رسانه رادیو بود. روایت او از بینوایان، ازجمله کارهای موفق رسانه رادیو و او بود، هر چند نتوانست موفقیت کلان روایت رادیویی «جنگ دنیاها» او را تکرار کند.

جنگ دنیاها، قصه حمله موجودات بیگانه فضایی به کره زمین را تعریف می کرد و هیجان بالای ولز هنگام اجرای برنامه خود، آنچنان شنوندگان رادیویی را به وحشت انداخت که فکر کردند کره زمین واقعا مورد هجوم موجودات فضایی قرار گرفته و به همین دلیل به خیابان ها ریختند. البته اجرای ملودرام رادیویی بینوایان توسط ولز، شنوندگان را تحت تاثیر زیادی قرار داد و پس از پخش رادیویی، بسیاری از آنها با واحد رادیو تماس گرفته و گفتند برنامه اورسن ولز آنها را به گریه انداخته است. ولز همان زمان اعلام کرد دوست دارد نسخه سینمایی بینوایان را هم کارگردانی کند، ولی این اتفاق هیچ وقت رخ نداد.

اجرای تئاتری بینوایان هم طی سده گذشته با استقبال بالای تماشاگران رشته تئاتر روبه رو شده است. نمایش تئاتری بینوایان همیشه یکی از سرفصل های اصلی برنامه های تئاتری در سراسر جهان بوده است. در برادوی (مرکز تئاتری آمریکا) این نمایش با بیش از ۶۰۰۰ اجرا لقب دومین تئاتر پربیننده کل تاریخ برادوی را به خود اختصاص داده است. اما فیلم سینمایی تام هوپر، فیلمساز انگلیسی تبار و اسکارگرفته سینما از ماجراجویی های ژان والژان، نسخه دوباره سازی شده این نمایش موزیکال نیست. هوپر که از طرفداران پروپاقرص کتاب کلاسیک ویکتور هوگو است، می گوید همیشه آرزوی کارگردانی نسخه تازه ای از این قصه را داشته است. موفقیت بالای مالی و انتقادی درام شرح حال گونه «سخنرانی پادشاه» او، راه را برای برآورده کردن آرزوی قدیمی این فیلمساز هموار کرد.

تام هوپر، بینوایان خود را با هزینه ای ۶۱ میلیون دلاری و براساس فیلمنامه ای از خودش کارگردانی کرد. او گروهی از بهترین بازیگران سینما را برای بازی در نقش شخصیت های معروف قصه ویکتور هوگو، دور هم جمع کرد. هیو جکمن و راسل کرو (که هر دو استرالیایی تبار هستند) در نقش ژان والژان و بازرس ژاور ظاهر شدند. آن هاتاوی هم نقش فونتین تیره بخت را به عهده گرفت.

آماندا سیفیلد، نقش دوران جوانی کوزت را بازی کرد و ساشا بارون کوهن و هلنا بوهم کارتر هم نقش های آقا و خانم تناردیه را به عهده گرفتند. انتخاب این بازیگران طی یک روند طولانی صورت گرفت و آنها از بین فهرست بلندبالایی انتخاب شدند که نامزد بازی در این نقش های جذاب بودند. استقبال تماشاگران از نسخه جدید بینوایان خوب بوده و آن را تبدیل به یک فیلم پرفروش سینمایی کرده اند. در عین حال، منتقدان هم آن را پسندیده اند و نقدهای مثبت زیادی برایش نوشته اند.

به گفته منتقدان، جادوی بینوایان هنوز هم روی مردم عادی و تماشاگران سینما کارساز است و قدرت و قوت خود را از دست نداده است.

منبع: movies

مترجم: کیکاووس زیاری