رمان قلعه ی حیوانات نوعی ناتورالیست معنایی است

جورج اُرول Georyeorwell که نام اصیلش اریک بلیر Eric Blair می باشد در سال ۱۹۰۳ در کشور هندوستان چشم به روی جهان باز کرد و برای مدتی در برمه زندگی کرد

جورج اُرول Georyeorwell که نام اصیلش اریک بلیر Eric Blair می باشد در سال ۱۹۰۳ در کشور هندوستان چشم به روی جهان باز کرد و برای مدتی در برمه زندگی کرد. اُرول دو سال در پاریس زیست و سپس درانگلستان به معلمی و کتابفروشی اشتغال یافت. جورج اُرول در سال ۱۹۳۷ در جنگ های اسپانیا شرکت نمود و در این جنگ ها زخمی شد.

وی را باید از فعالان سیاسی چه از حیث اندیشه و چه از لحاظ اجتماعی در قرن بیستم برشمرد. اُرول با نگاشتن رمان قلعه ی حیوانات خود را در جرگه ی نویسندگان مطرح در سطح جهان معرفی نمود. این رمان برای همیشه تاریخ به عنوان هنری ماندگار با توجه به مؤلفه های فرارونده و شاخک های بدیعی که در درونمایه اش نهفته است؛ در اذهان عموم باقی خواهد ماند. از جمله کتب دیگر این نویسنده پرآوازه می توان به: «آس و پاس در پاریس و لندن» «روزهای برمه» جاده ای به سمت اسکله ی ویگن Wiyan و کتاب هزار و نهصد و هشتاد و چهار اشاره نمود که این کتاب بعد از قلعه ی حیوانات شهرت و محبوبیتی بی بدیل به خود گرفت. تا کنون از کتاب قلعه ی حیوانات میلیون ها نسخه به زیورچاپ آراسته شده و به فروش رسیده است. اولین چاپ کتاب قلعه ی حیوانات در ایران در سال ۱۳۴۸ صورت پذیرفت و چاپ های بعدی به ترتیب در سال ۱۳۵۲، ۱۳۵۵، ۱۳۵۶، ۱۳۵۹ و ۱۳۶۰ انجام گرفت و البته تا کنون نیز این کتاب تجدید چاپ می شود.

از این منظر رمان قلعه ی حیوانات نوعی ناتورالیسم معنایی است. رمان از بستری کاملاً رئالیسم شکل می گیرد ولی پیامد مفهومی آن نوعی ناتورالیسم معنایی را به تصویر می کشد. ناتورالیسم معنایی بدین خاطر که مفاهیم و مصادیقی که رمان را در جاده ی فهم و اندیشه هدایت می کنند، دو موالید از چهار نوع موالیدی است که دنیای طبیعی و خاکی را شکل می دهند. می توان گفت رمان از حیث ساختار و معنا از دو سبک واقع گرایی و فرا واقع گرایی با بهره گیری از طبیعت شکل و شمایل گرفته است.

این رمان باز گفتی از حکومت های دیکتاتوری ــ فاشیسم و قدرت طلب دراز منه ی تاریخ تا دنیای کنونی است. چربش رفتاری رمان که خود را با دیگر رمان های جهان مجزا ساخته است، همان فرم پذیری از خصایص و حالات بارز و البته فرا بخش طبیعت است. عدم عدالت دیگر عنصر مهم و حیاتی است که نویسنده در سطر به سطر رمان این مهم را متذکر می شود. به گونه ای که «با کسر» و دیگر حیوانات نشانگر این فرآیندند. علاوه براین موارد مهمترین نکته در دل رمان ساده گویی و به تعبیری سهل بودن قلم نویسنده می باشد که به خوبی توانسته بار معنایی ممتعنی را در زوایایی متفاوت ترسیم نماید.

رمان ابتدا با اقتدار و بنیش تصاحب گون انسان آغاز می شود. اقتدار و بینشی که بر تمام موجودات دیگرحکمفرمایی می کند. (آقای جونز مصداق بارز این مهم است) ولی آنسوی قضیه نیز با ائتلاف و متفق القول بودن حیوانات برخورد می کنیم که این حیوانات به دنبال آزاد اندیشی و دمکراسی اجتماعی و فردی خویش اند. جالب اینجاست که اگر چه نویسنده از ویژگی ها و خصایص حیوانات در جهت نیل به معنی و هدف های نهایی رمان بهره می جوید اما دراین رمان هر کدام ازاین حیوانات خود مصداقی از انسان هایی هستند که دریک جامعه جایگاهشان معین گردیده است.

به عنوان مثال: خوک هایی به مانند میجر، ناپلئون و سنوبال خود مصداقی از یک جامعه سیاسی اند و دقیقاً خوک ها در این رمان بیانگر نوعی قدرت طلبی اند که در حکومت های خودکامه و پیرامونی جهان سوم به سهولت دید می شود. پرندگان و سایر حیوانات به مانند «باکسر» و «بنجامین» نیز به نوبه خود به جوامعی تشبیه شده اند که همیشه باید زحمت بکشند و دست رنج این زحمات را هم دیگران به همانند (خوک ها) استفاده ببرند. به نحوی که در جای جای رمان نویسنده در پردازش و تشریح معنایی این مهم کوشیده اند.

رمان قلعه ی حیوانات علاوه بر مفاهیمی که ذکر آن رفت می تواند نوعی جنگ آسا از حیث جامعه شناسی سیاسی باشد. چه این که تمام شخصیت های داستان اعم از انسان و حیوانات در قالبی سیاسی ترسیم و تعریف شده اند. جامعه شناسی سیاسی بدین سان که وقتی داستان را سطر به سطر از چشم مطالعه می گذرانیم، نویسنده سعی بر آن داشته تا که اغلب از طریق موالید دو گانه (انسان و موجودات) جوامع سیاسی را تشریح نماید. دیگر مهم تقسیم بندی جوامع سیاسی است.

این تقسیم بندی از حیث طبقات سیاسی و اجتماعی است. به عنوان مثال در این رمان خوک ها به عنوان طبقه قدرت طلب و راحت طلب و حیواناتی چون باکسر و بنجامین و پرندگان و ... به عنوان طبقه ی کارگر و زحمت کش تصویر شده اند. مهمترین شاخک فرا روند پی داستان تشریح علم سیاست است. این که می گویند سیاست پدر و مادر ندارد دقیقاً درست گفته اند چه این که این بی اصل و نسب بودن را دقیقاً می توان در بطن رمان قلعه ی حیوانات به سهولت مشاهده کرد. نویسنده قلعه حیوانات با بهره گیری از سیاست کشور انگلستان ترسیم شده چرا که همان شعار «چهار پا خوب دو پا بد و فرمان هفت گانه ی حیوانات که نقطه ی مقابل انسان ها می باشند بیانگر این مهم است. جورج اُرول آنقدر به زیبایی رمان را به پیش می برد که خواننده هرگز به ذهنش خطور نمی کند که پایان رمان چه نیتجه ای را در بر خواهد داشت.

قالب بندی رمان با اندیشه ای بسیار ماهرانه بسته شده به گونه ای که این اندیشه کاملاً بر جامعه شناسی سیاسی و روانشناسی اجتماعی جوامع محاط دارد. این رمان نگارنده ی این مقوله را به یاد این گفته ی سیاسی از چرچیل می اندازد: که چند تا از ملازمانش از آن سوال می کنند که سیاست یعنی چه؟ در جواب گربه ی دوست داشتنی خود را که بسیار به آن اعتقاد معنوی و اجتماعی دارد را در شومینه می اندازد و در جوابشان می گوید سیاست یعنی این ...! آری سیاست نه اعتقاد معنوی را برمی تابد و نه اعتقاد اجتماعی و ... و تحت هر شرایطی همه چیز را فدای قدرت می کند.

در زاویای دیگر نیز به این رمان می توان نگریست. یکی از این زوایا در این رمان عدم توجه به گفتمان هومانیسم است. به تعبیری عدم انسان محوری و انسان دوستی دراین رمان کاملاً ترسیم شده است. در آنجا که سیرمعنایی رمان می خواهد ظلم و ستم را به جامعه ی مظلوم و بی گناه در زوایایی مختلف بنمایاند. جامعه ای که بیشتر کار می کند و کمترین نتیجه را از کار خود می بیند. جامعه ای که هرگز نمی داند برای چه کسی زحمت می کشد! جامعه ای که از آگاهی و بینش سیاسی و اجتماعی ای برخوردار نیست و آنچه هست نوعی فرمالیته ی بی حاصل. جامعه ای که همدیگر را به شکل وحشتناکی از پا در می آورند ولی هرگز نمی دانند که این جنگ و جدال ها از بهر چیست! دیگر عنصر در این رمان آشنا زدایی است.

رمان اگر چه دارای محتوایی سیاسی است ولی نویسنده رمان دقیقاً ساختار رمان را در قالبی ادبی طرح ریزی کرده است. آشنازدایی بدین معنا که هم ازنظر ساختار و هم محتوا برخلاف دیگر رمان ها در حرکت است. نویسنده این رمان به طوری بار معنایی رمان را در هم تنیده که شاید بتوان گفت نقد آن بسیار سخت است. چه این که اکثر گام هایی که نویسنده در رمان برمی دارد با نوعی رئالیسم جادویی عجین و کلافی عمیق خورده اند. قلعه ی حیوانات اگرچه از آزادی های مدنی و بازنگری حقوق عموم و بی بضاعت و در زوایایی آزادی بیان و اندیشه سخن می راند و قطار این متد نیز بر ریل آزادی خواهی و خودساختگی در جنب و جوش است ولی چیدمان سیاستی که در پشت این متدها نهفته دقیقاً نقطه ی مقابل آن چیزی است که در عالم واقع تصور می شود. مهارت و حرفه ای بودن جورج اُرول در پردازش شخصیت های رمان که تشبیه این شخصیت ها هم اغلب غیرانسانی اند، می توان گفت بی بدیل و فرآیندی بی نقص را تصویر می کند.

دیگر نکته گام به گام بودن نویسنده با مفاهیم و مصادیق داستان است چه این که نویسنده در پردازش و تشریح بار معنایی داستان به صورت پیوسته و نه متناوب، تصادم دارد. ساخت مندی تکنیک دیالوگ و مونولوگ از دیگر پتانسیل های این اثرند. به طوری که نویسنده ی اثر این دو صفت هنری را به نحو مطلوب و نتیجه بخشی در بین شخصیت های داستان که از زبان حیوانات عنوان می شود، پیاده می کند. به بیانی رمان از قاعده ای بنام مرگ مؤلف یا به بیانی ساده منهای مؤلف بهره می جوید. دیگر مهم در رمان قلعه ی حیوانات فرامین هفت گانه ای است که نویسنده رمان در اثر خود لحاظ نموده اند. این فرامین عبارتند از:

۱) هر چه دوپاست دشمن است

۲) هر چه چهار پاست یا بال دارد، دوست است.

۳) هیچ حیوانی لباس نمی پوشد.

۴) هیچ حیوانی بر تخت نمی خوابد.

۵) هیچ حیوانی الکل نمی نوشد.

۶) هیچ حیوانی حیوان کشی نمی کند.

۷) همه ی حیوانات برابرند. می توان گفت فرامین هفت گانه ای که جورج اُرول در اثر خود ترسیم کرده اند از عناصر اصلی اثر به شمار می آیند.

این فرامین اگرچه برای حیوانات اعمال شده اند ولی در بن مفهوم با انسان دیروزی و امروزی مرتبط می شوند. به بیانی جورج اُرول چیزی را تصویر نموده ولی هدفش از این ترسیم چیزهای دیگری است. چه این که در معنای حقیقی ویژگی هایی که در هفت فرامین مذکور آمده اند مصداقی از پتانسیل های رفتاری انسانهاست. و مهم تر این که وقتی رمان رو به جلو حرکت می کند، دقیقاً متوجه می شویم که هیچ کدام از این فرامین توسط خوک ها که رهبری حیوانات را بر عهده گرفته اند، رعایت نمی شوند و دقیقاً ما در سیر تکاملی رمان با عکس قضیه برخورد می کنیم. نکته دیگر این که اکثر شخصیت های رمان اعم از حیوانات و انسان ها همه هدفی واحد را دنبال می کنند و آن چیزی جز اغفال و سیاستی دوگانه در جهت تضییع حقوق دیگران نیست! به بیانی ساده کلیه ی سیاست هایی که خوک ها به مانند ناپلئون و سنوبال و انسان ها دنبال می کنند ظلم و ستمی است که بر زیر مجموعه ی خود اعم از پرندگان، اسب ها و دیگر موجودات وارد می سازند.

قلعه ی حیوانات نوعی باز تولید آگاهانه ای است که از سیاست ریشه دار کشور انگلستان اقتباس گردیده. چرا که انقلاب فکری و آگاهی اجتماعی دو عنصر فرارونده اند که میجر و ناپلئون برای حیوانات ترسیم می کنند و دقیقاً خود را در هفت فرمان با انسان ها مجزا می سازند و این طرح ریزی را نویسنده به طوری در هم تنیده که دقیقاً تصویری از سیاست کشور انگلستان را در اذهان تداعی می کند. این رمان به نوبه خود آکنده از حربه ها و نیرنگ های سیاسی است و مفیدترین کارکرد زبانی و کاربرد مفهومی آن در دنیای علم سیاست برای همیشه کارآمد و فرابخش است. بنابراین خواندن این کتاب برای آنانکه در دنیای سیاست سیر می کنند و یا در علم سیاست دستی دارند و حتی برای دانشجویان رشته ی علوم سیاسی بسیار پربار و جهت دهنده است.

عابدین پاپی