«شاید مرا دوباره به خاطر بیاوری» مجموعه غزل هایی است که مژگان عباسلو منتشر کرده است. در این نوشتار سعی کرده ایم تلاش های شاعر را برای رسیدن به تشخص زبانی و نوآوری در بیان به نقد بکشیم، البته نمی توان منکر ویژگی های زیبایی شناختی شعر وی شد که شاید در این مطلب کمتر به آنها اشاره شده باشد.

مژگان عباسلو از شاعرانی است که هنوز به شکلی مدام و پیگیر غزل می سراید و هویت ادبی او با جریان غزل فرم که در دهه ۷۰ ظهور کرد، گره خورده است. او غزلسرایی است که نگرش سنتی به غزل را تا حدود بسیار زیادی در شعرش حفظ کرده است. این دیدگاه که غزل، قالبی برای تغزل است در اغلب شعرهای او حضور دارد و گاهی اگر به یاد حقوق زنان یا روایت های دیگر می افتد استثنائاتی است که قاعده کلی را تحت تاثیر قرار نمی دهد.

ذهن و زبان شاعر در سروده هایش از جمله غزل های مجموعه «شاید مرا دوباره به خاطر بیاوری» بر معیارهای رمانتیسم بنیان شده و شاعر نیز با آگاهی از این موضوع سعی کرده است به جای فرار از رمانتیسیسم جاری در شعر خود با میدان دادن به آن، پتانسیل حسی و عاطفی سروده هایش را بالا ببرد و از این لحاظ سروده های مژگان عباسلو احتمالا اغلب کسانی را که به دنبال شعری «دلی» و «حسی» می گردند راضی می کند:

تو قصه قدیمی هر عشقی

نفرین و آه و ناله فراوونه

پایان قصه ها همه یک جورن

فهمیدنش همیشه چه آسونه

... اینقدر از تو می گم و با این حال

قدر تو رو هنوز نمی دونم

می خوام بهت بگم که چقدر دوست ـ

دارم ولی نمی گم و داغونم...

البته احتمالا خود شاعر نیز می داند که فقط جوانان در آستانه رسیدن به سن ازدواج، شعر او را برای ثبت در نامه نگاری ها و دفاتر خاطراتشان نمی خوانند و به همین دلیل باید سر و شکلی به سروده هایش بدهد. به عبارت دیگر شاعر ـ خود آگاهانه یا ناخوآگاهانه ـ برای این که دایره مخاطبان شعر خود را گسترش دهد به جای رویارویی صادقانه با ذات شعرش، نقاب بر چهره می زند و در نقش های مختلف ظاهر می شود و همین جاست که سروده هایش ضربه می خورند.

یکی از شگردهایی که شاعر تحت تاثیر جریان غزل فرم برای سر و شکل دادن به سروده های خود به کار می گیرد شکستن فرم نوشتاری و هنجارگریزی در شیوه های استفاده از ردیف است. برای مثال در اولین غزل مجموعه ردیف «می گذشت» در بیت آخر به «بگذریم» تبدیل شده، در غزل بعدی ردیف «شروع شد»، «تمام شد» شده ، غزل بعدی در آخرین بیت به جای کلمه ردیف یعنی «نیست» از سه نقطه استفاده شده و باز دو غزل بعد ردیف به جای «باشم» در آخرین بیت «هستم» شده است.

به عبارت دیگر با مجموعه ای از پیش اندیشیده از شگردها و دخالت های شاعر در شکل متعارف غزلسرایی روبه رو هستیم تا به این ترتیب شاعر و شعرش در پیش چشم ما کاملا متفاوت جلوه کنند.نکته در اینجاست که تمامی این شگردها، پیش از به کارگیری توسط عباسلو، بارها و بارها در شعر شاعران غزل فرم و بعد از آنان تکرار شده و حتی اگر غرابت آن موجد لذت می شد، این لذت در حال حاضر حاصل نمی شود. شاعر کافی است بر مجموعه ها و سروده های شاعرانی که در آن دوره غزل می گفتند مروری کند تا ذوق زدگی اش از این کشف ها و دخالت ها فروکش کند.

مشکل شعر مژگان عباسلو همین تزریق بیرونی نوآوری و اصرار او در متفاوت نمایی غزلی است که ذاتا در اقلیم غزل با تعریف سنتی خود مقیم است و نمی توان با عمودنویسی و تکه پاره کردن آن را آوانگارد جلوه داد.

اگر عباسلو با ویژگی های شعر خود کنار بیاید و بدون دغدغه های نونمایانه حرف خود را در شعر بزند، اتفاقا براحتی می تواند در وجود مخاطب خود تصرف کند؛ شعر خوبی که برای امام رضاع گفته و یا بیت هایی مثل:

گله از من نکن اگر شب ها سر کشیدم به خواب های خوشت

بهترین مردها نمی فهمند زن عاشق چقدر کم صبر است

نشان می دهند قوت و قدرت شاعری عباسلو درست در جایی است که از تزریق عناصر بیرونی و تکنیک ورزی و فرم شکنی دست برمی دارد و با اتکا به ذات خود و شعرش، غزل می گوید.

او نشان داده است جسارت محتوایی اسطوره شکنی و بیان خاص خود را دارد چنان که در شعرش جسارتی به یونس و دفاعی از زلیخای خون جگر می کند، اما این جسارت ها پشت انبوهی از بیت های معمولی و آسان گیرانه گم شده است.

او شاعری است که گاه از ظرفیت های پنهان واژه ها استفاده های خلاقانه می کند؛ مانند استفاده ای که از اصطلاح «تور شدن» در این بیت کرده است:

به شوق آن که بیفتم به خاک، می جنگم

اسیر تور شدن، سرنوشت ماهی هاست

یا بهره مندی از ظرفیت زبان عامیانه در اصطلاحی مانند «پیله کردن»:

به دلش گفته عاشقی درد است، با غم و اشک و آه باید ساخت

کار پروانه پیله کردن نیست، شمع باش و بسوز! می آید!

اما همین شاعر با همین ظرفیت های شعری گاه چنان آسان گیرانه با کلمات روبه رو می شود که حاصل آن شعر «غزلنامه» است که شاعر چندین بیت می سراید و می سراید تا به آنجا برسد که بگوید:

آقا اجازه! ما دلمان تنگ می شود

یک تکه ابر سر به هوا:

جوجه دکترت!

از شاعر باید پرسید چه ظرفیت زبانی ناگفته ای در «جوجه دکتر» بوده است که باید مخاطب را بیت ها به دنبال خود می کشید. تازه سوال اینجاست که آیا این چنین شعرهای آسان گیر و عوام زده ای چقدر در مجموع به تشخص مجموعه کارهای شاعر کمک می کند و اصولا با این چنین بیت ها و شعرهایی او چه چیزی به مجموعه شخصیت شاعرانه اش اضافه کرده است؟

شاعری که می تواند رعد را رد چاقویی ببیند که بر پیشانی آسمان افتاده است یا داستان دلتنگی کلاغی را روایت کند که دوست دارد کبوتر حرم باشد چگونه به اصطلاحات عامیانه ای چون «جوجه دکتر» بدون استفاده زیباشناختی از ظرفیت های زبان بسنده می کند؟ این سوالی است که مخاطب همیشه در برابر شعرهای مژگان عباسلو با خود دارد.