● رمان تاریخی

▪ گئورک لوکاچ

▪ ترجمه شاپور بهیان

▪ نشر اختران

▪ ۱۳۸۸

رمان تولیدی فرهنگی است که حالا همگان با آن آشنایند. از زنان خانه دار که دلبسته مطالعه داستان فانتزی خوشبختی دخترکان کام یافته در بامداد خمارند تا پیرمردهای نشسته در پارک ها در رویای جبروت نادرشاه و البته جوانان پرشور که با لباس های اسپورت خاطرات آنهایی را مرور می کنند که می گفتند؛ نه، آن هم در قالب رمان.

گئورگ لوکاچ در کتاب «رمان تاریخی» سرگرمی های عامه پسندی را که در سطح یادبود خانوادگی نوعی فریب پسندی رازآمیز یا ماجراجویی پوچ را دنبال می کنند کم عمر می داند که پس از کلی هیاهو دالان فراموشی را در پیش خواهند گرفت و به انبوه گورهای پیشین خواهند پیوست.

اما آنچه از نگاه لوکاچ پاینده است، رمانی است که نسبتی معنادار با حقیقت پیدا می کند و راه به آگاهی می برد.لوکاچ با بررسی نوع خاص «رمان تاریخی» بر این باور است که رمان حماسه جهان مدرن است که در آن انسان می آ موزد نه همچون «دن کیشوت» از واقعیت بگریزد و شکست بخورد و نه مانند «فدریک مونرو» در رمان «تربیت احساسات فلوبر به انفعال و خیال پردازی روی آورد، بلکه شقاق میان خود و جهان را بپذیرد، وظیفه خود را دریابد، عمل کند و خود را بیان کند تا معنا را دریابد، چرا که از نگاه لوکاچ «قهرمان دست کم درگیر جست وجوی کلیت پنهان زندگی است؛ کلیتی که در آن آدمی و جهان از هم بیگانه نیستند.»لوکاچ از رمانی می گوید که «این احساس را باید سخت تقویت کند که نخست چیزی مانند تاریخ وجود دارد و دوم این تاریخ فرآیندی پیاپی از دگرگونی هاست و سرانجام اینکه تاثیر مستقیمی بر زندگی تک تک آدم ها دارد.»

انقلاب فرانسه این فرصت را به رمان نویسان می دهد که در این تجربه توده یی تاریخ، مضامین بلندی چون نبرد تاریخی بین عقل انسان گرا و عقل فئودالی استبدادگرا را درک کند و توان یابد تا تحرکات بزرگ تاریخی چون برآمدن جامعه بورژوایی مدرن را از دل نبرد بورژوازی ترقی خواه با اشرافیت مرتجع و پوسیده که کل دوران «صفاآمیز قرون وسطی» را درنوردید و انقلاب فرانسه را به مرحله قطعی رساند، به تصویر کشد.

لوکاچ معتقد است از دل انسان گرایی بورژوازی رهاورد انقلاب فرانسه و بر این مبنای تاریخی رمان تاریخی «سر والتر اسکات» شکل گرفت که قصه محافظه کاران جوان انگلیسی است. از نظر لوکاچ رمان تاریخی اسکات ادامه مستقیم رمان اجتماعی رئالیستی بزرگ قرن هجدهم است که از ذات محافظه کار و میانه حال انگلیسی خبر می دهد که بیشتر عرضه کننده تیپ است تا ژرفای شخصیتی واقعاً موجود. با این همه اسکات به تاریخ پایبند است و همین وی را در صحنه دفاع تاریخی از پیشرفت قرار می دهد. لوکاچ با ستایش از تولستوی وی را جایگاهی رفیع در رمان کلاسیک می بخشد چرا که در مقایسه با موپاسان یا فلوبر، این تولستوی است که در رمان بزرگ «جنگ و صلح» با چیره دستی هنرمندانه زندگی فرد را به حیات شخصی محدود نمی کند و به تاریخ و کنش تاریخی پیوند می زند. «جنگ و صلح» حماسه مدرن زندگی عمومی است که نشان می دهد کسانی که با وجود رویدادهای بزرگ در صف مقدم تاریخ به زندگی معمولی خود مشغولند، در تحول واقعی به راستی نقش دارند و در این راستاست که تولستوی قهرمان واقعی مردمی چون «کوتوزوف» را خلق می کند.

لوکاچ سطر به سطر رمان های بزرگ تاریخی را در کارهای نویسندگان بزرگی چون سر والتر اسکات، الکساندر پوشکین، لئوتولستوی، سروانتس، بالزاک، فلوبر، کنراد، فردیناند مایر و بسیاری دیگر نشان می دهد.ستایش ویژه لوکاچ شامل حال «رومن رولان» و زیبایی جاودانه آثار اوست که هیچ جا از قهرمان خود ایده آل نمی سازد و فضایل و رذایل قهرمانان مردمی را صمیمی و صادقانه بیان می کند. به اعتقاد لوکاچ، رومن رولان و توماس مان از افق تعصب های بورژوازی لیبرال گذشتند و با انسان گرایی قاطع خویش، روح دموکراسی انقلابی را دریافتند و به جبهه ضدفاشیسم پیوستند. آنها با زنده کردن شوق مردم به آزادی در چهره شخصیت های مثبت، عمق بیشتری به مبارزه حق طلبانه مردم بخشیدند.لوکاچ از رمانی می گوید که با محتوای جدید، عالی تر، پیشرفته تر، عام تر، دموکراتیک تر و اجتماعی تر می تواند آرمان های انسان گرایی دموکراتیک رزمنده را بیان کند و کاملاً نشان دهد «چگونه وجود رژیم هیتلر در آلمان ممکن شد؟»

لوکاچ با مطالعه و بررسی «کولابرونیون» به عنوان اوج رمان نویسی «رومن رولان»، این رمان را اثری شادمانه و آری گوی به زندگی می داند که با وجود رویدادهای اندوهبارش از پیروزی انسان و زندگی و فرهنگ و مسالمت می گوید در نبرد با توحش و عقب ماندگی و خشونت.

کولابرونیون اعتراضی انسان گرا علیه شرایطی نابرابر در جامعه یی است که شادی را به نسبت تقسیم نکرده و آغازگر یک تغییر در رمان تاریخی با پدید آمدن فرم های نوآورانه در بیان چشم اندازی مثبت از آینده است.

در اندیشه لوکاچ این تصویر احساسات و عواطف پاک انسان زمینی در آثار «رومن رولان» و «توماس مان»، به عنوان انسان گرایان بورژوا، جنبش های مردمی ضدفاشیسم هیتلری را سرزنده و امیدوار به آینده ساخت و همچنین نویدبخش رمان هایی برای بیان حقایقی بزرگ چون برابری در آینده شد.«رمان تاریخی» نوشته «گئورگ لوکاچ» ترجمه «شاپور بهیان» در ۵۳۵ صفحه با قیمت ۹۵۰۰ تومان رهسپار بازار کتاب شده است؛ کتابی در نفی چشم پوشی از انسان حی و حاضر و در ستایش چشم اندازهای روشن آینده زندگی بشر.