«ترکه انار» ترکه انار است. ترکه انار، انار نیست. ترکه انار بوی انار می دهد. خبر از انار هم می دهد، اما خود انار نیست. ترکه اش هست.

چیزی نیست. فاصله اش فقط همان یک قدم است. خیلی فرق دارند با هم. درست است. از ترکه انار بوی کتک و فلک و باد کردن کف دست و کف پا می آید. خیلی فاصله است میان ترکه اش تا انارش. انارش میوه بهشتی است. ترکه انار اما خبر از عذاب الیم

می دهد. اما این که تقصیر ترکه نیست. تقصیر انار هم نیست.

همه اش زیر سر آدمیزاد است که استفاده های خشونت زا از ترکه انار کرده است. آن هم قدیم ها. آن زمان ها که عباس جهانگیریان بچه بوده است. امروزها دیگر کسی جرأت ندارد ترکه انار دست بگیرد، حتی برای ترساندن و نه به کار بردن آن. حالا همه اش در مدرسه ها به جای ترکه انار، خود انار را می دهند تا همه در کنار هم به خوبی و خوشی انار بخورند و درس بخوانند.

کجاها رفتم با این ترکه! خودش شد یک مسافرت. داشتم می نوشتم که ترکه انار، ترکه هست، اما «انار» نیست. یعنی «رمّان». عرب ها به انار می گویند «رمّان». تشدیدش را که برداری می شود «رمان». از شباهت باطنی و ظاهری این دو کلمه به هم خیلی خوشم می آید. رمّان و رمان. یعنی شباهت درونی و بیرونی انار به رمان.

آن دانه های به هم فشرده و تو در تو و درهم؛ درست مثل حلقه های ماجرا و شخصیت که به هم پیچیده اند در رمان. وقتی انار را باز می کنی، فقط از دیدن آن همه فشردگی و زیبایی سرخ و شفاف دهانت آب می افتد. حتی قبل از این که یکی از دانه ها را زیر دندان هایت بترکانی. در رمان هم، هر لحظه، هر حادثه، هر شخصیت و هر جمله می شود یک دانه انار.

عباس جهانگیریان می گوید نقداً ترکه انار را داشته باشید تا برسیم به خود انار. او می گوید ترکه انار فاصله زیادی با انار ندارد. راست هم می گوید. اصلاً اگر ترکه انار نباشد، اناری می تواند به وجود بیاید تا تو آن را با حرص و ولع گاز بزنی و ببلعی شان؟ جهانگیریان با ترکه انارش می گوید هرکس طاووس می خواهد جور هندوستان کشد. یعنی هر کس انار می خواهد باید کف دستش را بیاورد جلو تا اول ترکه اش را نوش جان کند تا از همه لحاظ ها، بدنی و ذهنی و زبانی، کاملاّ آماده دریافت انار یعنی رمّان و همان رمان باشد تا بتواند رمان را نوش جان کند. ترکه انار یک قدم بلند دیگر که بردارد می رسد به رمان. پس هر کسی طالب رمان، از نوع تشدیددار یا بی تشدیدش هست، کف دستش را برای دریافت ترکه انار بیاورد جلو.

من کف دو تا دستم را جلو بردم تا حسابی ترکه را نوش جان کند. راستش را بخواهید پشیمان هم نیستم. چون می دانم برای رسیدن به خودِ خود انار و رمان، باید اول ترکه اش را دریابیم.

حالا نوبت شماست. شما هم نترسید؛ ترکه انار اصلاً ترس ندارد کف دست تان را ندزدید. اگر دست تان را بدزدید از زیر ترکه انار، کفر نعمت کرد ه اید و کفر نعمت، نعمت رسیدن به انار را (بخوانید رمان را) از کف شما بیرون می کند. فلسفه نوشتن معرفی من هم از ترکه انار به همین بازمی گردد. می خواهم از داستانی بودن «ترکه انار» بنویسم، شاید در سال ۸۷ که سعدی هم دم در ورودی اش با شال و کلاه ایستاده، با شکر نعمت داستانی، یک عالمه داستان از سمت و سوی نویسندگان کودک و نوجوان ایرانی بریزد روی سرمان، آنقدر که به قول آن متفکر بزرگ بگوییم ای داد بیداد ما دعا کردیم باران بیاید سیل آمد و همه مان را برد. خدا کند دعای باران ما تبدیل به سیل داستانی شود. در جهان داستان اگر نویسندگان سیل داستانی هم راه بیندازند، جای هیچ گونه ترس و نگرانی نیست. این تنها سیلی است که نه تنها خرابی به بار نمی آورد که همه جا را آباد می کند و پر از رفاه و نعمت.

ترکه انار، چنان که از اسمش پیداست، ما را می برد به دیروز های داستانی. به دیروز رفتن اشکال داستان نیست، اگر نویسنده اش جوری این سفر داستانی را ساخت و پرداخت کند که خواننده اش امروز را فراموش کند و برود به دیروز، انگار که دارد در دیروز نفس می کشد. اما نمی شود از این عیب بزرگ نویسندگان ایرانی چشم پوشی کرد که نمی توانند از نوجوان امروز و زندگی او که پر از ماجراهای جمعی و فردی است، بنویسند؛ نمی توانند او را در شکل های مختلف شخصیت پردازی کنند. بیشتر آنها نوجوانی را خودشان روایت می کنند و بیگانه با شخصیت نوجوان امروز. رمان های هری پاتر، این بیگانگی را از بین برده است. با این که فضای داستان واقعی نیست و فانتزی است، اما شخصیت پردازی از نوجوان ها در شکل های گوناگون آن کاملاً واقعی است. برای همین نویسنده کودک و نوجوان ایران نیاز دارد که جزء به جزء آن را بخواند، نه برای تقلید، بلکه برای شناخت.

ترکه انار، به همراه اسماعیل و ابراهیم که دوقلو هستند و عین هم، و همه آنها را با هم اشتباه می گیرند، در کنار کمال و کمند، که از تهران به قم آمده اند و رابطه ویژه و شیرین دوقلوها با کمند و فضای ده «براسون»، ماجراهای جالبی را پدید می آورند که هیچ شباهتی به فضای خانوادگی آدم های روستا ندارد. برای خودش دنیای دیگری است که برخی لحظه های حساس و جالبی را هم پدید می آورد، مثل ماجرای حمله کردن این چهار نوجوان به لانه زنبورها و حمله زنبورها به آنها و چانه کمند که زنبور حسابی می گزدش. گفت وگوهای اسماعیل و کمال در بعضی صحنه ها خیلی خوب از کار درآمده اند.

اما معلوم نیست چرا نویسنده بدون دلیل و بی مقدمه می آید وسط داستان و روایت آن را دست کاری می کند. این داستان، از اول تا آخرش با همه عناصری که دارد، با این دخالت ها و ورود و خروج های نویسنده اصلاً هماهنگ نیست، به هم نمی خورند، مثل یک وصله ناجور شده، یا یک تکه زائد که از بدن داستان آویزان مانده است، که کاش نبود. انگار که نویسنده بخواهد به بعضی ها بگوید بفرما، ما هم از این خلاقیت های پست مدرن ادبی بلد هستیم؛ کاری که ندارد. اتفاقاً خیلی کار دارد. و کاملاً باید سر جای خودش باشد که اینجا نیست.

وقتی ترکه انار را برداشتید پند سعدی جان عزیز یادتان نرود. شکر نعمت، نعمت ات افزون کند. من با معرفی ترکه انار شکر نعمت داستان کردم، تا برسیم به رمّان، یعنی به انارهای داستانی. شما با خواندنش به پند سعدی جان گوش بدهید.

▪ ترکه انار

▪ نویسنده: عباس جهانگیریان

▪ ناشر: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی زری نعیمی

▪ چاپ اول: ۱۳۸۶

▪ صفحه ها: ۷۷ صفحه

▪ قیمت:۱۷۰۰ تومان