در یکی دو سال گذشته، چند کتاب جدید از جی دی سلینجر به زبان فارسی منتشر شد: «جنگل واژگون» «شانزدهم هَپ وُرث، ۱۹۲۴» و «یادداشت های شخصی یک سرباز.» همه اینها در حالی است که سلینجر پیر، هنوز زنده است و سال ها است از او کتابی به بازار کتاب جهان نیامده است، هر چند که می گویند می نویسد و نوشته هایش را در گاو صندوقی نگه می دارد. کتاب های جدیدا منتشر شده این نابغه آمریکایی، همه از داستان های غیرقانونی در اینترنت منتشر شده او از کتاب «۲۱ داستان» هستند.

● توفان

پسر جوانی که مبهوت از آنچه در جنگ با چشم های خودش دیده بود، حاضر در یکی از خون بار ترین صحنه های نبرد در جنگ دوم جهانی، نبردی که هنوز هم جزو اسرار طبقه بندی شده است و چندان حرف واضحی از آن به گوش نرسیده است؛ در بازگشت اش به خانه، با خود دو سوغاتی شوم به همراه آورد؛ انزوا و جنون نوشتن.

در اولی، بیشتر در سال های بعدی بود که شهره شد، وقتی در اوج موفقیت، زندگی در نیویورک را رها کرد و به ویلای دور افتاده اش پناه برد، نزدیک، خیلی نزدیک به خانه همسر سابق اش. طوری که پسر و دختر ش را بزرگ کند و آخر هفته ها، بچه ها را به زن گذشته ها بدهد تا بی مادر نباشند. در عین حال دور باشد، دور از همه چیز، حتی از تصویری که خود، از خود ساخته است.

تصویر جی. دی. سلینجر که حالا تنها در ویلایش روزگار می گذارند، هنوز دور از دست، هنوز در انزوای مطلق، آن موج قدر موفقیتی هنوز همراهش است که به راه انداخت و هنوز خاموش نشده است؛ قدرت نوشتن. سلینجر، کارش را در اوج توانایی ها و با حداکثر قدرت خویش آغاز کرده بود. نوشتن در روزنامه ها و مجلات، که خیلی هم خوب در آن پیش رفته بود. کار روی داستان های کوتاه. چاپ نوشته هایی که خوشحالش می کرد.

تا وقتی که اولین بار، جهان را متوجه وجود داشتن خودش کرد: «۹ داستان» و به دنبال اش شاهکاری که در قرن خود، بی همتا ماند: «ناتوردشت» و او را به جایگاهی خدا گونه کشاند. کار روی زندگی خانواده گی یک خانواده عجیب و غریب را شروع کرده بود، «فرنی و زویی» در آمد و هم چنین «سقف ها را بالا ببرید، نجاران.» حالا هاله ای از خلا، دور نام سلینجر را پر کرده بود.

به ویلایش پناه برد و دیگر خبری از او نبود. اگر کسی جرات نزدیک شدن به او را داشت، به خشن ترین شکل ممکن او را از خود می راند؛ با گلوله تفنگ. نامی از او نبود جز کتاب هایش و نام وکیل های قدرتمند اش که هر کاری او می خواست، را قانونی می کردند. بار ها علیه کتاب های گوناگون، اقامه دعوا کردند و حتی چند بار توانستند کتاب هایی را کامل از بازار جمع کنند. یکی از مشهور ترین کتاب های جمع شده، داستان های اولیه خود سلینجر بودند، داستان هایی که از مجلات گوناگون جمع آوری و تحت نام «۲۱ داستان» منتشر شده بودند.

سلینجر گذشته اش را قبول نمی کرد. کتاب را از بازار جمع کردند. تنها سال ها، سال هایی طولانی بعد بود که به لطف اینترنت، که دست وکلای سلینجر به همه جایش نمی رسید، نسخه دیجیتال داستان ها و در حقیقت نسخه اینترنتی به زبان انگلیسی تمام آثار سلینجر، در اختیار تمام دوست های او قرار گرفت.

قلمرو دیکتاتوری

هنرمندان در زندگی واقعی خودشان چه جوری هستند؟ در یافتن پاسخی برای این سوال – که کنجکاوی همه دوستداران ادبیات را تحریک می کند – به تولید یکی از مهم ترین ژانر های زنده دنیا می رسیم؛ «بیوگرافی» و «اتوبیوگرافی». آدم ها دوست دارند در مورد زندگی آدم های مشهور بدانند. آدم ها دوست دارند مشهور باشند. و جی دی سلینجر، از هر چه که خوش اش بیاید، از فضول هایی که به زندگی اش سرک می کشند، متنفر است. تا حالا چند باری، وکیل هایش را سراغ کسانی فرستاده که به زندگی او سرک کشیده اند (حتی در اتوبیوگرافی های خود شان). سلینجر نماد بارزی است از آن چه که بیشتر هنرمندان، در زندگی شخصی شان هستند: واقعا بد اخلاق، بدعنق، بی حوصله و عصبی. آدم های دیگر، اغلب، این را پشت ماسک های شان مخفی می کنند، ولی سلینجر اصلا دوست ندارد این موضوع را مخفی کند که در قلمرو خودش، یک دیکتاتور پیر خسته و بد اخلاق است.

این اخلاق هنرمندان، از واقعیت درونی کار آنها ریشه می گیرد. آنها هنر را خلق می کنند. بچه ای از دل روح شان بیرون می کشند و بر خلاف یک تولد معمولی، آنها می توانند دست به تمام تصویر و چارچوب بچه شان بکشند. هر گوشه ای را که خواستند تغییر بدهند. هر وقت خواستند، دوباره سراغش بروند و هر کاری خواستند بکنند و به لطف قانون جهانی کپی رایت، نویسندگانی مثل سلینجر، مشکلی در دادن چنین تغییراتی ندارند. و او از این قدرت، واقعا دارد استفاده می کند.

اگر هر هنرمند، در حیطه کاری اش، دارای یک قلمرو مشخص و به نام خود باشد، در این قلمرو، هنرمند، خود، هر کسی که باشد، دیکتاتوری تمام عیار است و سلینجر، یکی از پیرترین دیکتاتور های زنده و مشهور سرزمین هنر است که دارد با تمام قوایش از سرزمین اش دفاع می کند.

و این دفاع اشتباه نیست: او نگران بچه هایش است. از قول کسی می گویند که سلینجر یک بار گریان به او زده و گفته جلوی «چاپ ناتوردشت» را بگیرند، ناشر می گوید هولدن دیوانه است (نقل به مضمون.) سلینجر از تصویری که از او ساخته اند، وحشت زده شده است، پسر جوانی که آن روز تلخ از جنگ بازگشت و آشفتگی اش را در جملات ویران کننده اش بیرون ریخت، حالا سال ها است که در سکوت اش جلوی نشان داده شدن تصویر هایی تازه از خود را می گیرد. یا در حقیقت، شاید اگر بچه هایش را این قدر دوست نمی داشت، جلوی انتشار کامل نوشته هایش را می گرفت تا خیالش راحت باشد جای بچه هایش امن است: در همان گاو صندوقی که می گویند در خانه اش دارد. در حقیقت اتاقی در ابعاد یک گاو صندوق، که می گویند هر روز در آن می نشیند و کار می کند و می گویند کتاب ها آماده چاپ دارد. کتاب هایی که منتظر مرگ دیکتاتور مانده اند تا روز های خود شان را، ورای دیوار های آهنین داشته باشند.

● داستان های غیرقانونی

قبل از انتشار «۹ داستان» که در حقیقت ۹ تا از بهترین داستان های کوتاه منتشر شده از سلینجر بودند، (درفارسی به نام «دلتنگی های نقاش خیابان چهل و هشتم» با ترجمه احمد گلشیری، منتشر شده اند) بازی های سلینجر با کلمات، در مجلات مختلف چاپ شده بودند.

سلینجر داشت خودش را پیدا می کرد. به دنبال آن موجود توانایی می گشت که قلم طلایی اش چند تا از مهم ترین نوشته های قرن را خلق کرد. همان زمانی که او مشهور شده بود، این داستان ها در مجموعه «۲۱ داستان» منتشر شده بودند. ابتدا با اجازه سلینجر، و بعد با شکایت او، دادگاه حکم به جمع آوری آنها از بازار را داد. تا زمانی که اینترنت آمد و قلمرو دیکتاتوری سلینجر، مورد تجاوزی قرار گرفت که توان گریختن از آن را نداشت: همه نوشته های چاپ شده اش در اینترنت.

نوشته های سلینجر را می توان به دو دسته کلی تقسیم کرد: یک طرف «ناتوردشت» قرار می گیرد، کتابی بی مانند است. آن ترکیب خیره کننده کلمات، و آن موجود عجیب، هولدون، که چقدر سریع می توانی با او همزاد سازی کنی، همه یک شاهکار خیره کننده را با هم می سازند. در طرف دیگر، نوشته های دیگرش قرار می گیرند. هیچ کدام در سطح و اندازه اولی نیستند. در دنیای ادبیات، نوشته هایش متوسط هستند. بدون «ناتوردشت» هم سلینجر معروف می شد، ولی یک غول ادبیات نبود. می شد یکی از آن صد ها آدم مهمی که آمریکا در قرن بیستم به ادبیات جهان هدیه کرده است.

درست است که «۲۱ داستان» یک مجموعه داستان خوب قابل خوانده شدن است، ولی در برابر بقیه داستان های سلینجر، هیچ است: چندان ارزشی پیدا نمی کند. داستان های این کتاب، هم شامل داستان های واقعا خوب است و هم داستان هایی متوسط دارد و هم نوشته هایی واقعا ضعیف. تقریبا ساختار زبانی آن، در زبان انگلیسی، چیز خاصی ندارد.

کل کتاب چیز خاصی ندارد. خواندن «۲۱ داستان» برای شناختن سلینجر، برای آنانی که دیوانه و مجنون و مفتون این شخصیت هستند، مفید و دوست داشتنی است. ولی آن قدر در حد و اندازه شخصیتی چون سلینجر نیست که بخواهیم آنها را در طبل و کرنا به گوش همگان بفرستیم که به لطف نداشتن قانون کپی رایت در ایران، ما توانسته ایم تمام نظرات دیکتاتور پیر را نادیده بگیریم و هر کاری خواستیم بکنیم. سلینجر، این پیرمرد عصبی، خوب می داند که دارد چه کار می کند. بدعنق است، اما نمی خواهد بچه ای ضعیف و کم خون را از آن خود داشته باشد. جای چنین بچه ای در میان جمع نیست.