شیشه گری صنعتی است كه طی آن محصولاتی از طریق شكل دادن مواد معدنی ذوب شده در كوره، نظیر: سیلیس، خرده شیشه و یا تركیبی از این دو و با استفاده از روش دمیدن با لوله مخصوص و كاربرد ابزار دستی شامل انبر – قیچی و قالب های ویژه و غیره حاصل می شود. مراحل تكمیلی و تزیینی دیگری نظیر نقاشی، تراش، آبگز نمودن، مات كردن، تلفیق با فلز و غیره را نیز دربرمی گیرد. مهم ترین مركز ساخت محصولات شیشه دست ساز، تهران است كه در آن كارگاه های متعددی به تولید محصولات شیشه ای با «روش فوتی» (= دست ساز) می پردازند.

در تعریف شیشه گفته شده است: «شیشه جسمی است شفاف و حاكی ماوراء و شكننده. شیشه مخلوطی است از سلیكات های قلیایی كه از ذوب و سپس شكل دادن آن ها با دست یا قالب، پدید می آید و از آن جا كه شیشه دارای شكل هندسی نیست، می توان آن را به شكل های دلخواه درآورد.» شیشه را نخستین بار و پیش از هزاره چهارم پیش از میلاد فینیقی ها ساختند و سپس ملل و اقوام دیگر چون مصریان، ایرانیان، هندیان و دیگران نیز موفق به ساخت شیشه شدند.

ظرف شیشه ای به رنگ زرد صدفی با زینتی شبیه به خطوط شكسته موج دار (مكشوف در یكی از گورستان های لرستان) یك گردنبند شیشه ای متعلق به ۲۲۵۰ سال پیش از میلاد كه دارای دانه های آبی رنگ است (متعلق به ناحیه شمال غربی ایران) قطعات شیشه ای مایل به سبزی كه در كاوش های باستان شناسی در لرستان، شوش و حسنلو به دست آمده است و هم چنین دیگر قطعه ها و نمونه های اندكی از آن ها در موزه آبگینه و سفالینه تهران هم موجود است، نشانگر قدمت این صنعت ارزنده و این هنر اصیل در ایران است. جام های بلورین و دكمه های ظریف شیشه ای به جای مانده از دوره هخامنشی، نمونه هایی از شیشه های دمیده در قالب و قطعه های زیبای شیشه ای كه به گونه ای هنرمندانه تراش داده شده اند، همگی به دوران ایران باستان تعلق دارند و حاكی از رونق و اعتبار شیشه گری از آغاز تاریخ مدون ایران تا قرن هفتم است.

هر چند كه از شیشه گری دوره اسلامی آگاهی چندانی در دست نیت، ولی شواهد و نیز نمونه هایی كه از نقاط مختلف مانند شوش، ری، ساوه و نیشابور به دست آمده، نشان می دهد، در دوره مذكور ظروف گوناگون شیشه ای مانند بطری، قوری، عطردان، گلدان و فنجان ساخته می شده است. قرن های پنجم تا هفتم قمری را می باید اوج صنعت شیشه گری در ایران به حساب آورد، زیرا در دوران مذكور، صنعت گران به شیوه های جدیدی روی آوردند و استفاده از قالب های گوناگون با نقوش برجسته و فرو رفته را رواج داده و حك و تراش روی شیشه را نیز برای غنای كارشان به خدمت گرفتند. در همین دوران است كه نقاشی های گوناگون از قبیل گل های تزیینی، شكل جانوران و استفاده از اشعار و آیات قرآن با رنگ های متنوع، به عنوان عاملی مكمل وارد شیشه گری دستی ایران می شود.

در دوره صفویه نیز ظروف مختلف شیشه ای در مناطق مختلف ایران چونان اصفهان، شیراز، گرگان و جاهای دیگر ساخته می شدكه نمونه های متعددی از آن در موزه ها و دیگر مراكز هنری در ایران و سایر ممالك جهان موجود است.

در حال حاضر، حدود ۳۵ كارگاه تنها برای تولید شیشه دست ساز و حدود ۳۰ كارگاه شیشه قالبی ساز و دست ساز و در مجموع حدود ۶۵ كارگاه شیشه گری تنها در شهر تهران به كار تولید انواع و اقسام محصولات شیشه ای می پردازند كه ضمن حجم چشم گیر تولید در سال، توانسته اند با تهیه و عرضه انواع و اقسام فرآورده های شیشه ای مصرفی و تزیینی و به ویژه شیشه های واجد ارزش های هنری، مشتاقان بسیاری در داخل و خارج كشور به دست آورند. حتی شیشه دست ساز ایران نیز در زمره یكی از اقلام صادراتی صنایع دستی قرار گرفته است و اكنون با شیشه های دست ساز دیگر كشورها رقابت می كند.

مواد اصلی شیشه گری شامل؛ سنگ سیلیس، شیشه خُرده، سنگ آهك، كربنات دو سود، بُراكس، شوره، نیترات ها و برخی مواد قلیایی دیگر است. رنگ های مصرفی را نیز بیش تر اكسیدهای مختلف فلزی نظیر كبالت، مس، آهن، منگنز، كُرم و غیره و نیز نمك های فلزی، گوگرد، كربن و غیره تشكیل می دهد. باید گفت كه هر كارگاه به طور معمول، در تهیه مناسب رنگ خاصی تخصص و مهارت دارد.

ابزار كار كارگاه های شیشه گری نیز بر لوله دم، الكترو موتور و پمپ باد، واگیره، دوشاخه، قیچی، قاشق چوبی مخصوص و دستگاه مشتمل می شود كه در مجموع وسایلی بسیار ساده و ابتدایی است. درهر كارگاه شیشه گری، تعدادی كوره ذوب وجود دارد كه طی ساخت انواع تولیدات از آن ها استفاده می شود. برای آن كه شیشه گران بتوانند تعداد بیش تری رنگ به كار برند، معمولاً از چندكوره استفاده می شود. هم چنین در هر كارگاه، یك یا چند گرم خانه وجود دارد كه شیشه ها پس از ساخت، در درون آن ها قرار می گیرد تا به تدریج و با كاهش دمای گرم خانه و سرانجام پس از گذشت زمانی حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت از گرم خانه كه دمای آن به صفر درجه سانتی گراد رسیده است، خارج می شوند تا بدین نحو و ضمن تنش زدایی، از شكسته شدن شیشه ها به سبب اختلاف دمای بالایی كه میان فضای كارگاه و فضای بیرونی وجود دارد، جلوگیری شود.

برای تولید شیشه دست ساز كه در اصطلاح به آن «شیشه فوتی» نیز می گویند، نخست مواد اولیه مصرفی را كه معمولاً خرده شیشه است، در كوره می ریزند و حرارت می دهند تا به صورت مذاب درآید. این كار، یعنی تبدیل شیشه خرده به شیشه مذاب، به نسبت درجه حرارت كوره میان ۳۶ تا ۴۸ ساعت به طول می انجامد. هنگامی كه شیشه به صورت كاملاً مذاب درآمد، استاد كار با بهره گیری از لوله دم كه لوله ای است فولادی به طول ۱۰۰ تا ۱۲۰ سانتی متر، و استفاده از ابزار ساده دیگری چون قالب ها، انبر، قیچی و غیره به شیشه به طریق دست ساز شكل می دهد. تولید محصولات با كیفیت مطلوب، در گرو صبر، حوصله، هنر، ممارست و كسب تجربه طی سالیان طولانی است.