مهمان نوازی کلمه ای است که بارها به گوش همه ما خورده است و تک تک ما بارها آن را تجربه کرده ایم. البته درباره آن چیزهای متفاوتی هم شنیده ایم مثلا شنیده ایم و می دانیم در این موضوع مردم هر شهری شیوه ای خاص دارند! در مورد شیوه خاص مشهدی ها هم به قطع چیزهایی شنیده اید و... اگر سری در کتاب داشته باشید می دانید که مهمان نوازی در فرهنگ فارسی به تلاش میزبان برای تامین راحتی مهمان اطلاق می شود و مهمان نوازی از نظر لغوی به معنای ابراز لطف، تفقد و پذیرایی از مهمان است. این لطف در بعضی شهرها معنای خاصی به خود می گیرد و توضیحات مفصلی را می طلبد. در شهر ما که به شهر خورشید معروف است و لایق بارگاه منور رضوی شده است، مهمان داری و مهمان نوازی هم معنای خاصی دارد و عملی کردن این اتفاق، وظیفه ای می شود که با توجه به سیره امامی که بر سر ما سایه دارد، عمل به آن پای دل را به میان می آورد. در فرهنگ دینی ما هم که مهمان حبیب خدا و مایه برکت است و به نوعی هدیه ای از طرف خدا است.

او راهنمای راه بهشت است

خانه اش توی یکی از محلات قدیمی مشهد است. از آن کوچه های پر پیچ خم و باریکی که سه نفره به سختی می توان از آن عبور کرد. آن طور که خودش می گوید چهل سالی می شود که این جا زندگی می کند. خانه ای شاید سی صد متری با حیاطی بزرگ! از آن خانه ها که می شود آدم و رویاهایش از گردشی روی کف فرش آجری اش لذت ببرد! دورتادور حیاط پر اتاق است. اتاق هایی که موکت شده اند ولی درشان بسته است و قفل کوچکی خورده است. این پیرمرد را من از چند سال پیش می شناسم از آن سالی که مشهد حسابی سرد شد و مردم مشهدی، در مهمان نوازی سنگ تمام گذاشتند و زائران را در خانه های شان ساکن کردند! او هرسال زائران زیادی را از ورودی های مشهد یا از حرم به خانه اش می آورد و برای هرچند روز که بخواهند به آن ها اتاق های خانه اش را بدون گرفتن هیچ هزینه ای اجاره می دهد. وقتی از او دلیل این کارش را می پرسم می گوید: زائر امام رضا(ع) حرمت دارد، با خودش برکت می آورد. می گویم برکتی که شما از این مهمان نوازی گرفتید چه بوده است؟ می گوید: همین که چهل سال است صدای اذان حرم آقا در خانه ام می پیچد و لایق خدمت به زائران ایشان شده ام خودش بزرگ ترین برکت است. جالب است بدانید که اهمیت مهمان نوازی آن قدر است که پیغمبر اکرم(ص) می فرمایند: مهمان، راهنمای راه بهشت است. (بحارالانوار، جلد ۷۵، صفحه ۴۶۰)

لطفا زحمت نباشید

پیشوایان دینی ما با برخورد انسانی و عاطفی با میهمانان خود، به ما می آموزند که نه تنها باید میهمانان را گرامی داشت، بلکه باید نیاز آنان را نیز برآورده کرد. در روایتی از عیون اخبارالرضا(ع)، جلد ۲، صفحه ۲۱۳ آمده است: برای حضرت رضا(ع) میهمانی آمد، امام نزد او نشستند و با ایشان قسمتی از شب را مشغول صحبت و گفت وگو بودند. ناگهان، چراغ مشکل پیدا کرد. مرد میهمان دستش را پیش برد تا چراغ را درست کند. حضرت مانع شدند و خودشان به تنهایی چراغ را درست کردند و فرمودند: ما میهمان را به کار وا نمی داریم.

قطعا در زمانی که ما در آن زندگی می کنیم دیگر نه چراغی برای خاموش شدن وجود دارد و نه این که زائرانی که به شهر ما می آیند آن قدر به ما نزدیک می شوند که بخواهیم اوقاتی را با آن ها بگذرانیم. اما آیا نمی توانیم این گونه برداشت کنیم که شاید بهتر باشد برای زائران زحمت ایجاد نکنیم! این زحمت ندادن را از کوچک ترین چیزها که ممکن است دادن یک نشانی که به درستی آن را نمی دانیم باشد تا نزدن بوق های الکی، رانندگی با انضباط و چیزهای دیگری که خودتان بهتر از من می دانید.

مهمان برکت می آورد

رسول خدا(ص) می فرمایند: هنگامی که خدا اراده نیکی به جمعیتی کند، هدیه گران بهایی برای آنان می فرستد. عرض کردند: ای پیامبر خدا! چه هدیه ای؟ فرموند: مهمان که با روزی خویش وارد می شود و گناهان خانواده را با خود می برد و گناهان بخشوده می شوند. (بحارالانوار، جلد ۷۵، صفحه ۴۶۱)

چه قدر به این بیان اعتقاد دارید و آن را در زندگی خود به چشم دیده اید! نمی دانم توی خانه شما هم از آن آدم های قدیمی هنوز یافت می شود یا نه ولی من هنوز یادم هست که مادربزرگم می گفت مهمان خرج خودش را با خودش می آورد! حالا نه این که بخواهیم به مهمان هایی که می آیند توی خانه شما اتراق می کنند کار داشته باشیم، ولی در نگاهی کلان تر آیا تا به حال با خودتان به این فکر کرده اید آن هایی که نوروز به شهرمان می آیند برکت هستند! چند روز پیش توی تاکسی، خیابان امام رضا(ع) بودم که به خاطر ترافیک مجبور شدم چند دقیقه ای را در خیابان های شلوغ بمانم. خانمی که کنارم نشسته بود، ابرویی در هم کشیده بود و می گفت: باز دوباره شروع شد! باز بدبختی شروع شد! دیگه نمی شه از خانه آمد بیرون! لابد طرح ترافیک هم می گذارند و باید تمام راه را پیاده برویم و...

تمام مدت داشتم به این فکر می کردم که چه قدر نگاه بدی است که آدم برای زیارت معصومی بیاید و این گونه درباره او بخواهند صحبت کنند! آن هایی که از این حرف ها می زنند اصلا تا به حال به این فکر کرده اند که اگر خودشان مجاور مشهد نبودند چه می کردند!

همان طور که می دانید در مورد زیارت قبور ائمه علیهم السلام ثواب های زیادی نقل شده است. اما زیارت مرقد امام هشتم علی بن موسی الرضا علیه السلام به دلیل موقعیت زمانی و مکانی و شرایط زائران ایشان در میان سایر قبور ائمه علیهم السلام اهمیت خاصی دارد.. حضرت امام جواد علیه السلام، با ذکر روایتی دلیل آن را این طور فرموده است: «زیارت آگاهانه و خالصانه پدرم از زیارت جد بزرگوارم حضرت امام حسین علیه السلام برتر است. چرا که زائران حرم او بسیارند، اما زائران حرم پدرم تنها زبدگان شیعه هستند.» هم چنین امام رضا علیه السلام در روایتی به زائران شان چنین وعده داده اند: «هرکس مرا با این فاصله دوری که دارم، زیارت کند، روز قیامت در سه موقف به فریادش می رسم و او را از شدت آن سه آسوده می کنم: «ذا تطایرت یمینا و شمالا، عندالصراط و عند المیزان» یعنی وقتی که نامه های اعمال به دست چپ و راست داده می شود، به هنگام عبور از صراط و زمان سنجش اعمال. حالا شما یک حساب سرانگشتی با خودتان بکنید که وقتی زائر امام به این اندازه برای ایشان جایگاه دارد، کسی که از زائر ایشان پذیرایی می کند چه جایگاهی خواهد داشت!

مهمان نوازی به سبک امام رضا(ع)

امام رضا(ع) هنگامی که مهمانی بر ایشان وارد می شد، با محبت با او برخورد می کردند و او را گرامی می داشتند، به گونه ای که مهمان به خود می بالید و این را مایه افتخار برای خویش می دانست. احمدبن ابی نصر بزنطی در عیون اخبارالرضا(ع) می گوید: امام رضا(ع) برای من مرکبی فرستاد. من بر آن سوار شدم و به خدمت ایشان رفتم و تا شب هنگام در خدمت ایشان بودم. آنگاه که امام می خواست برخیزد، به من فرمودند: «نمی بینم که شب بتوانی راهی مدینه شوی.» گفتم: «آری، فدایت شوم.» فرمودند: «پس امشب را نزد ما بمان و سپیده دمان راه را در پیش گیر و برو» گفتم: «فدایت شوم، چنین می کنم.» پس به خدمتکار خود فرمودند: «رخت خواب مرا برای او بگستران و روانداز مرا بر رویش بیفکن و بالش مرا زیر سرش بگذار...»

شما چه می کنید؟ وقتی میزبان می شوید برای مهمان تان چه می کنید؟ چه می کنید تا زائران مشهدالرضا از این که به این شهر آمده اند به خود ببالند و وقتی به شهرشان بازگشتند کلی از مهمان نوازی ما تعریف کنند!

ایده های نو برای مهمان نوازی

از همین الان تصمیم بگیرید که به عنوان یک مشهدی مهربان به زائران امام رضا(ع) کمک کنید و نقش یک مهمان نواز خوب را بازی کنید! اگر می خواهید این کار را انجام دهید می توانید کارهای متفاوتی انجام دهید. مثلا چه ایرادی دارد که یک روز توی بازار باشید و به آن هایی که می خواهند خرید کنند، کمک کنید تا هم بهترین انتخاب را داشته باشند و هم با نازل ترین قیمت خرید کنند. یا این که در یکی از مسیرهایی که زائران زیاد از آن تردد می کنند بایستید و راهنمای راه ها باشید. باور کنید خیلی ها از همین میدان شهدا می پرسند که حرم کجاست! اگر هم دم حرم بایستید می توانید راهنمای صحن های متفاوت باشید. البته اگر با گوشی تلفن همراه تان هم توی صحن آزادی باشید می توانید به جای دفتر گم شدگان ایفای نقش کنید و شماره هایی که مردم در دست دارند را برای شان بگیرید و خانواده های شان را برای شان پیدا کنید. از این ایده های متفاوت می توانید هم خودتان استفاده کنید و هم به دیگرانی که اهل مهمان نوازی هستند پیشنهاد دهید. به هرحال این فرصتی است هم برای این دنیای تان و هم برای آن یکی دنیای تان!

انصاف را قربانی نکنید

جوان است و چند سالی می شود که در بازار رضا مغازه انگشتر فروشی دارد. از آن انگشترهایی که خیلی ها به عنوان سوغات با خودشان از مشهد می برند. می گویم: بهترین موقع کارتان چه زمانی است؟ می گوید: تابستان و عید! می گویم: یعنی بیشتر فروش دارید؟ می گوید: خرج سال مان را درمی آوریم! از او می پرسم برای این که زائران از شما و خریدی که کرده باشند راضی باشند چه می کنید؟ کمی فکر می کند و می گوید: خب سعی می کنم جنس خوب دست شان بدهم. می پرسم: این جور وقت ها قیمت ها را هم گران تر می کنید؟ جواب درستی نمی دهد و فقط در یک جمله می گوید: کاسبی می کنیم دیگر!

نمی دانم شما چه قدر مسافرت رفته اید و چه قدر از شهرهای دیگر برای خودتان یا برای دیگران سوغات خریده اید ولی اگر وقتی به شهرتان برگشتید بفهمید وسیله ای که خرید کرده اید بسیار گران تر به شما فروخته شده یا جنس مرغوبی نبوده است، نسبت به فروشنده چه احساسی خواهید داشت! خب حالا کمی خودتان را جای دیگران بگذارید. این ایام فرصت هست ولی نه آن قدر که انصاف را قربانی کنید!

می توانید این ها را بشمارید

در مورد مهمان و مهمان نوازی نکاتی را برای تان گفتیم اما بد نیست بدانید که مهمان برکات دیگری را هم دارد که در ادامه برای تان می گوییم: اولین برکت افزایش روزی است. رسیدگی به مهمانان کاری پسندیده است و آثار و برکات فراوانی به همراه دارد. در پرتو این کارشایسته، عنایت های ویژه حق تعالی نصیب انسان می شود و روزی میزبان افزایش می یابد. دومین برکت میهمان آمرزش گناهان است. گرامی داشتن مهمان باعث آمرزش گناهان انسان هم می شود. قابل توجه سوپرها یا همان بقالی های گرامی که امام صادق (ع) می فرمایند: هر که مسلمان را خوراک دهد، خدا او را بیامرزد. نکته دیگر این که به برکت مهمانی، زمینه ایجاد دوستی ها و رفت و آمدهای زیادی فراهم می شود. خیلی ها آمده اند مشهد و به سبب آشنایی هایی همین جا ماندگار شده اند و یا برعکس! به هرحال این نکته را برای قابل توجه بودن یک عده خاص گفتیم! تبادل افکار و تجارب هم در مهمان داری می تواند رخ دهد. به هرحال زائران داخلی و خارجی که به شهر ما می آیند اگر همه شان ایده ای نو نداشته باشند برخی های شان ایده های متفاوتی به همراه دارند که! در کنار این فراموش مان نشود که هر زائری در ایامی که در شهر ماست خرج هایی می کند. این خرج ها از کرایه رفت و آمد هستند تا خرید سوغات و خیلی چیزهای دیگر، این ها همه باعث رونق اقتصادی شهر ما می شوند. ممکن است این عواید اقتصادی برای برخی که به شکل مستقیم با زائر در ارتباط هستند، خیلی روشن باشد ولی باور بفرمایید برای سایرین هم این عواید وجود دارد ولی غیر مستقیم.

هدیه بهشتی بگیرید

راننده تاکسی است. اهل حرف زدن نیست و به زحمت راضی می شود چند کلمه ای با من صحبت کند. دم عید که می شود دیگر شب و روز برایش فرقی ندارد. آن طور که خودش می گوید این یک ماه را دیگر خانه نمی رود و در خیابان های شهر است. به او می گویم چگونه است که ایام نوروز فقط در بستی می روید! اول کمی عصبی می شود و بد نگاهم می کند ولی بعد در جوابم می گوید: خب وقتی زائرانی هستند که هزینه چند دور مسافر را می شود در یک سرویس دربستی از آن ها گرفت چه کاری است! بعدش هم یازده ماه برای مشهدی ها و یک ماه برای غیر مشهدی ها فکر نکنم ظلم باشد!

می گویم این چند نرخی شدن کرایه ها ظلم حساب نمی شود! در جوابم چیزی نمی گوید و شروع می کند به غر زدن از خیابان ها و جریمه ها و گرانی... به هرحال یک چیزهایی حرام است و مال حرام برکت را می برد. حالا دیگر خود دانید! ضمن این که از پیامبر اکرم صلی ا... علیه و آله نقل شده است که هر مسلمانی که به مسلمانان دیگر خدمت کند، خداوند به تعداد آن ها در بهشت برایش خدمت گزار قرار می دهد. باز هم خود دانید!