در پشت صحنه کنسرت سال ۲۰۰۶ (و احتمالا دو هزار و ششمین کنسرت) گروه رولینگ استونز در منهتن، چه کسی حضور داشت؟

واقعا هدایت دوربین ها برای ضبط همزمان این رویداد در خیابان و بر فراز آن از کسی جز مارتین اسکورسیزی ساخته بود؟ دوربین از فاصله ای بسیار بالا روی جمعیت زوم کرده، سپس با سرعت بالا و بالاتر می رود تا محوطه کنسرت، سپس کل منطقه به تصویر کشیده شود و در نهایت شاهد تصویر زمین از دید یک فضانورد هستیم که در آن جزیره منهتن توسط قرص کامل ماه روشن شده و لوگوی سرخ رنگ گروه رولینگ استونز نیز در پس زمینه آن دیده می شود. بدین ترتیب استاد نماهای متحرک و غیرممکن با «نوری بتابان» یک بار دیگر مهارت خود را به رخ می کشد.

اسکورسیزی از سوی بسیاری بهترین سینماگر آمریکایی در میان نسل خود لقب گرفته است. او از زمان ساخت «خیابان های پایین شهر» در ۱۹۷۳ و ادامه مسیرش با «راننده تاکسی»، «گاو خشمگین»، «رفقای خوب» تا «مردگان» (۲۰۰۶، فیلمی که بالاخره اسکار بهترین کارگردانی را نصیب اسکورسیزی ساخت)، همواره مهارت را با هیجان ترکیب کرده و خشونت افسارگسیخته اواخر قرن بیستم را به شیوه ای کلاسیک به تصویر درآورده است. ساخت فیلم هایی چون «نوری بتابان» بیشتر در حکم یک زنگ تفریح برای اسکورسیزی است تا مدتی به دور از دشواری های داستان گویی و دست و پنجه نرم کردن با سیستم هالیوودی باشد.

«نوری بتابان» چهارمین فیلم مستندی است که اسکورسیزی درباره موسیقی راک ساخته است. دیگر فیلم های او عبارتند از «آخرین والس» (۱۹۷۸) ضبط آخرین کنسرت گروه «بند»، «درست مانند رفتن به خانه» (۲۰۰۳) نگاهی دلسوزانه به نوازنده سابق بلوز گروه «دلتا» و «راهی به خانه نیست» (۲۰۰۵) ترکیبی از گفت وگوها و نقش آفرینی های باب دیلن در سال های اولیه کارش. در تمام این فیلم ها می توان اعتقاد راسخ اسکورسیزی را به نزدیک بودن سینما و موسیقی مشاهده کرد. این مساله در فیلم های داستانی او نیز به سبب عواملی چون بازی های اپراوار، نحوه کار او با دوربین و چگونگی بهره گیری اش از موسیقی مشهود است.

به علاوه اسکورسیزی مستند سیاسی («صحنه های خیابانی»، ۱۹۷۰ درباره اعتراضات ضدجنگ)، تصویری عاشقانه درباره والدینش («ایتالیایی آمریکایی» ۱۹۷۴)، مطالعه ای درباره دوست صمیمی اش (پسر آمریکایی: پرونده ای درباره استیون پرینس، ۱۹۷۸)، مستندی درباره جورجو آرمانی («ساخت میلان»، ۱۹۹۰) و فیلم هایی درباره تاریخ سینمای آمریکا و ایتالیا نیز ساخته است. کنجکاوی اسکورسیزی هیچ پایانی ندارد. او هرچه را دوست دارد، به فیلم درمی آورد.

واقعا چرا کارگردانی که موقعیت های بزرگی در اختیار اوست، مستندهای «کوچک» می سازد؟ پاسخ را باید در یکی از قوانین اساسی ورزش ایروبیک یافت: این کار در حکم به کار واداشتن سایر عضلات است. به بیان ساده تر، کارگردانان فیلم های داستانی اتفاقات را خلق می کنند اما کارگردانان مستند چیزهایی را که اتفاق می افتند پیدا و آنها را وارد داستان می کنند.

در فیلم داستانی ابزار اصلی دوربین است اما در مستند میز تدوین این نقش را بر عهده دارد. در حقیقت هنگام تدوین است که جزئیات زندگی واقعی، حتی اگر بر صحنه یک کنسرت اتفاق بیفتند، کشف و در صورت استفاده صحیح در فیلم می توانند به اندازه فیلمی چون «هری پاتر» توجه تماشاگران را به خوب جلب کنند. دلمشغولی های اسکورسیزی در مستندهایش نیز مانند فیلم های داستانی اش است: جست وجوی ریشه ها، روابط دوستانه پیچیده و جذابیت چیزهای ممنوعه. اسکورسیزی در سال های اولیه کارش در تدوین دو مستند درباره موسیقی راک، «ووداستاک» و «تور الویس» همکاری کرد، که بی شک این تجارب نقش مهمی در شکل دادن شخصیت سینمایی او داشته اند.

اسکورسیزی یک سال پیش از میک جگر و کیت ریچاردز و یک سال پس از چارلی واتس متولد شد. او نخستین فیلم کوتاه خود را در سال ۱۹۶۳ ساخت و رولینگ استونز نیز نخستین آلبوم شان را در همین سال منتشر کردند.

بدین ترتیب اسکورسیزی شناخت خوبی از اعضای این گروه داشته است. کلوزآپ هایی که دوربین اسکورسیزی از چهره پیر شده اعضای این گروه به نمایش می گذارد، نه به جهت تحقیر آنان بلکه برای ستایش از آنان بوده است. ت

جربه ۴۰ سال مستندسازی این امکان را به اسکورسیزی داده است که با کاوش درباره دیگران ـ جگر، دیلن، آرمانی یا خانواده خودش ـ بینش خود را افزایش دهد و لذتی که اسکورسیزی با شریک کردن تماشاگران در این تجارب به آنان می بخشد، به مراتب بیشتر از فیلم های داستانی اش است.