اقلیما» را می توان از معدود تلاش های سینمای ایران برای ارائه فیلمی مبتنی بر ژانر های جاافتاده و کلاسیک سینمای غرب دانست.

در سال های اخیر نمونه های مشابهی از رویکرد به ژانر وحشت و زیر شاخه های متعدد آن را شاهد بوده ایم که البته به دلایل متعدد هیچکدام با توفیق چشمگیری مواجه نشده اند.

از این جمله می توان به فیلم «پارک وی» با همه مشکلات اجرایی که داشت اشاره کرد. «اقلیما» البته گامی از اسلاف خود جلوتر می ایستد، اما دچار نوعی تشتت و بلاتکلیفی است.

فیلم در نسخه به نمایش درآمده در بیست و پنجمین دوره جشنواره فیلم فجر، میان ژانر های «هراس»، «معمایی»، «جنایی» و رویکرد همچنان ناموزون سینمای چند سال اخیر ایران یعنی «معناگرایی» معلق بود. و به همین دلیل نه آن بود و نه این.

البته در نمایش عمومی آن وجه معناگرایی که از وزن وجوه دیگر فیلم (هراس –معما جنایت) می کاست، تا حد زیادی کمرنگ شده است.

به ویژه سکانس پایانی که با چرخشی بی منطق و نچسب در قالب طرح داستان، به سمت و سوی مکاشفه و عالم معنا تغییر مسیر می داد حذف شده و به این ترتیب، فیلم سرو شکل شسته رفته و معقول تری به خود گرفته است. اما «اقلیما» همچنان فیلمی است که میان قطب های موثر فیلمنامه خود سرگردان می ماند.

«اقلیما» به واسطه ویژگی های داستانی که دارد، نیازمند تکنیک و حرکات ویژه دوربین بوده است. کار مرتضی پورصمدی فیلمبردار فیلم نیز با توجه به کمبود امکانات فنی و در دسترس نبودن فناوری های روز در سینمای ایران، چالشی دشوار به نظر می رسد.

چالشی که گاه تلاش فیلمبردار و کیفیت بصری فیلم را محو کرده و به حاشیه رانده است. علاوه بر آن در نسخه جشنواره ای اشکالاتی هم در مسائل فنی، نور و صدای فیلم به چشم می خورد که در اکران عمومی تا حدودی اصلاح شده اند. اما نقطه ضعف اصلی فیلم در مرحله پرداخت فیلمنامه و اجرای آن دیده می شود.

آیا به راستی قرار بوده با فیلمی ترسناک مواجه شویم یا فیلم و فیلمساز می خواسته اند با ایجاد توهمی از فیلم ترسناک، به سمت فیلمی معمایی/ جنایی تغییر مسیر داده و تماشاگر را غافلگیر کنند؟ آن مایه ظریف مذهبی و معناگرا که در جریان فیلم شاهد آنیم (تسبیح سبز رنگ، قرآن خواندن ها و نماز گزاردن ها) قرار بوده چه کارکردی در این قالب داستانی داشته باشند؟ آیا این رویکرد در چارچوب فیلمنامه به کارکردو تاثیرگذاری مورد نظرخود دست یافته است؟ اگر این گونه است پس چرا کمرنگ شدن آن مایه معناگرا در نسخه نمایش عمومی، به روان تر شدن فیلم منجر شده است؟

اشاره شد که فیلم ساختن در ژانر سهل و ممتنعی چون ژانر وحشت، با توجه به شرایط، الزامات و خط قرمز های عرفی و قانونی منحصر به فرد سینمای ایران کار دشواری است.

در وهله نخست طرح و پیرنگ داستانی و شیوه گسترش قصه و نحوه ارائه اطلاعات در خلال فیلم است که باید قانع کننده و باورپذیر از کار درآید. نکته ای که نه تنها اقلیما که دیگر فیلم های ایرانی منتسب به این ژانر درآن لنگ می زنند.

به عنوان نمونه اشاره می کنم به فیلم رازها ساخته محمدرضا اعلامی که سال گذشته به نمایش درآمد. پیرنگ و ایده نسبتا جذاب فیلم به واسطه روند نامناسب گسترش داستان و عدم ارائه به موقع اطلاعات، به کلی از دست رفت. اقلیما نیز از این بابت نقص ساختاری دارد.

روند پردازش شخصیت سارا (پانته آ بهرام) و سابقه بیماری روحی اش در گذشته خیلی دیر و لابه لای حرف هایش با یکی از آشنایان آغاز می شود و بعد ها همسرش عماد (حسین یاری) هم به طور گذرا به آن اشاره می کند. در مقابل هویت نامزد عماد یعنی فرزانه (فرناز رهنما) خیلی زود و با آن سکانس فریاد های عماد بر سرش در دفتر کار و تاکید بصری روی چشم های اشک آلود او لو می رود.

ضعف دیگر فیلم در شخصیت پردازی کاراکتر های محوری است که رخ می نماید. نه سارا و نه عماد شخصیت های کامل و چند بعدی ندارند. انگار بخشی از رازوارگی فیلم در مبهم و معلق بودن آنها شکل می گیرد. بالطبع سایر شخصیت های فرعی قصه هم چنین شرایطی دارند و جز در قالب دیالوگ های محدودشان، راهی برای شناسایی خود ندارند.

تلفیق نامتوازن مایه های گوناگون در یک فیلم مبتنی بر قواعد ژانر، از بیماری های سینمای ما و فیلم هایی است که می کوشند از اسلاف خود جدی تر باشند. اما معمولا حاصل کار رضایتبخش از آب درنمی آید. از این منظر اقلیما تنها یک نمونه است و فیلم های دیگر هم در راهند.