کاترین هپبورن ستاره محبوبترین فیلم من داستان فیلادلفیا و همچنین ستاره دومین و سومین فیلم محبوب من یعنی دنده آدم و زن سال بود. او در بسیاری از فیلمهایی که من می توانم بدون پرتاب کردن چیزی به صفحه تلویزیون یا به خواب رفتن تماشا کنم ، نقش آفرینی کرده است .

در این بیست سالی که از آخرین حضور کاترین هپبورن بر پرده سینما می گذرد، سینما دچار فقر بازیگرانی است که باید به نوعی با زنان عادی و روزمره (مادران ، خواهران ، همسران و دختران خود ما) شباهت داشته باشند و همین میراث ارزشمندی را که او برای ما باقی گذاشته است ، پرارج تر می سازد.

من از همان نوجوانی به او علاقه ای وافر داشتم و در آن سالها که هالیوود در عصر ط لایی خود سیر می کرد، نیمی از دیوار اتاق خوابم را صرفا به عکسهای او اختصاص داده بودم .

در میان ستاره های دیگری چون کری گرانت ، جیمی استوارت ، دانلد اوکانر، اوا گاردنر و سایرین ، هپبورن مانند مریم مقدسی بالاتر از قدیسین دیگر، در جایی نزدیک سقف ، با وقاری شکوهمند نشسته بود. وقتی کودکی بیش نبودم ، نگران سلامتی او می شدم و از پدرم می خواستم به من اط مینان دهد که او عمری ط ولانی تر از همه ما خواهد داشت . هنگامی که تا سن نزدیک به نود سالگی به هیچ مرضی گرفتار نشد، دیگر تقریبا متقاعد شده بودم که او جاودانه است .

شاید چون من از اوایل جوانی هپبورن را می شناختم ، او چنین تاثیری بر رویم گذاشته بود. شخصیت سینمایی هپبورن در فیلمهایش ، همیشه همان زنی بود که من آرزو داشتم در زندگی باشم . هر وقت قلم به دست می گیرم تا چیزی بنویسم ، این جمله از فیلم داستان فیلادلفیا را که از زبان او بیان شد، به یاد می آورم : آن زمانی که بتوانی تصمیم نهایی را درباره مردم بگیری ، هرگز نخواهد آمد. این جمله را دونالد اوگدن نوشته است ، اما این انسانیت عمیق در برخورد با ویژگیهای خاص و زیبایی های افراد انسان ، صددرصد در مورد هپبورن صدق می کرد.

در آن فیلم ، هپبورن در نقش تریسی لورد، سعی دارد به جیمی استوارت بقبولاند که ارزش انسانها به ط بقه آنها نیست و حرمت افراد نباید با ثروتشان سنجیده شود. هدف او این است که کلیشه های ط بقاتی را زیر سوال ببرد. جایگاه منحصر به فرد هپبورن در هالیوود، با همین تلاشهای او برای از میان برداشتن اعتقادات سلط ه جویانه امریکایی تعریف می شود.

هر زمان که هالیوود خواست ایده های جاری را در مورد هویت زنان ، مردان سیاه و یا حتی روشنفکران مورد بازبینی قرار دهد، هپبورن آن جا بود تا این تحول را ایجاد کند و ایده ای منحصر به فرد را به جای تفکرات گذشته بنشاند.

گاهی کارهای او مورد پسند قرار می گرفت و گاه به ویژه در سالهای اول بازیگری ــ نه ! گاه او ناچار می شد با کارگردانانش دربیفتد. مسئله عمده در مورد هپبورن این بود که هالیوود می دانست نمی تواند او را بنا به میل خود تغییر دهد، بلکه خود هالیوود می بایست تغییر می کرد تا با هپبورن هماهنگ می شد.

لجبازی کاترین از تربیت او نشات می گرفت : پروتستانی سختکوش ، ورزشکار، روشنفکر، لیبرال و تا حدی جدی .

از کودکی یاد گرفته بود همیشه دوش آب سرد بگیرد. خودش می گفت : ((دوش گرفتن این حس را در من تقویت می کرد که دارو هر چه تلخ تر باشد تاثیر آن بیشتر است .)) و این درست همان چهره ای را که او روی صحنه بود تداعی می کند; همیشه سخت گیر، همیشه به نوعی فایده گرا; کسی که تنها کاری را می کند یا از چیزی بهره می جوید که ضروری است . هپبورن همواره هر چه

داشت مدیون پدر و مادرش بود و به زندگیشان به عنوان الگویی برای زندگی خودش می نگریست . مادرش ، کاترین مارتا هوتون ، یک فمینیست متعهد بود. او فارغ التحصیل دانشگاه برین ماور، یکی از اولین دانشگاههایی بود که به زنان مدرک دکترا داد. پدرش ، دکتر توماس نوروال هپبورن ، از خانواده ای اشرافی بود.

او میان سه فرزند دختر و سه فرزند پسرش ، تبعیضی نمی گذاشت . همه آنها فوتبال بازی می کردند، کشتی می گرفتند، شنا و قایقرانی می کردند و یاد گرفته بودند که تفکر و عمل دو روی یک سکه اند. پدر هپبورن از آن مردانی بود که او همیشه تحسینشان می کرد: مرد فکر و عمل ، بالاترین چیز این است که بتوانی تلفیقی از این دو باشی ، درست مثل پدرم .

کاترین هپبورن ، دومین فرزند خانواده بعد از برادرش تام ، در سال ۱۹۰۷ به دنیا آمد. او از همان آغاز، دختری سرزنده و شاد باروحیه ای پسرانه بود. از درخت بالا می رفت و همیشه شلوار می پوشید. به برادرش علاقه زیادی داشت و در خارج از حلقه خانواده کمتر با دیگران می جوشید. وقتی ۱۲ سالش بود، حادثه ای تراژیک مسیر زندگیش را تغییر داد که شاید در انتخاب هویت آینده اش به عنوان بازیگر، نقش مهمی ایفا کرده باشد.

تام و کاترین در سفری به نیویورک به دیدن نمایشنامه ای رفتند که در آن یک صحنه به دار آویخته شدن بود. صبح روز بعد، هنگامی که کاترین به اتاق برادرش رفت تا او را از خواب بیدار کند، دید که تام با ملافه ای خودش را از سقف به دار آویخته است و پنج ساعت از مرگش می گذرد. او در آن هنگام تنها پانزده سال داشت .

سابقه خودکشی در خانواده هپبورن ، از هر دو ط رف ، وجود داشت . اما پدرش این را اقدامی اشتباه برای جلب توجه می دانست .

به هر حال ، این حادثه کاترین را عمیقا تحت تاثیر قرار داد. او با تقلید از برخی رفتارهای برادرش سعی کرد به نوعی جایگزین او شود. مثلا به پیروی از او می گفت که قصد دارد در دانشگاه ییل رشته پزشکی بخواند; و تمرین در ورزشهایی که او انجام می داد ــ گلف ، تنیس و شیرجه ــ را آغاز کرد. البته او هیچ وقت به ییل نرفت و در عوض تحصیلاتش را در دانشگاه مادرش ، برین مایر، ادامه داد. از همین جا بود که بازیگری را آغاز کرد.

ط بقه اجتماعی و زنانگی دو سوگرای کاترین هپبورن ، وجه اصلی شخصیت سینمایی او بود و همین ویژگیها او را به سم گیشه سینما در دهه سی تبدیل کرد. زیبایی کاترین از نوعی نبود که تماشاگران آن دوره را به خود جلب کند. آنها او را به عنوان یک خلبان برجسته زن در کریستوفر استرانگ (۱۹۳۳) نمی پسندیدند. همچنان که نقش او به عنوان یک زن بی سواد کوهستان دراسپیتفایر (۱۹۳۴) دلچسب نبود. در سیلویا اسکارلت (۱۹۳۵)، گرچه یک عاشق هم داشت در تمام مدت لباس پسرانه پوشیده بود. در این فیلم جملاتی از شکسپیر نقل شده بود، که البته تماشاگر امریکایی آن روز که بیشتر به فکر تفریح بعد از سینما بود و حوصله فکر کردن نداشت ، متوجه آن نمی شد. تماشاگران آن دوران هم چنین نمی توانستند امکانات بالقوه بازیگری هپبورن را تشخیص دهند.

در همان زمان مجله تایم درباره این فیلم نوشت : سیلویا اسکارلت بیانگر این حقیقت آشکار است که به کاترین هپبورن بیشتر می آید پسر باشد تا یک زن . در سالهای ۱۹۳۰ هپبورن در چند فیلم بسیار موفق بازی کرد. قابل توجه تر از همه زنان کوچک بود که هپبورن در آن نقش جو مارش را داشت . هیچ کس بدون شکل نخواهد توانست بهتر از او نقش این قهرمان معروف یکی از بزرگترین آثار ادبی امریکا را عینیت بخشد. اما او در این زمان ، هنوز نمی توانست فیلمی را به تنهایی هدایت کند.

همچنین ، رفتارهای عمومی اش سوال برانگیز بود; به خصوص برای کسانی که ستونهای شایعه پراکنی و غیبتهای مط بوعاتی را پر می کردند و هم و غمشان ، جستجوی کسانی بود که پتانسیل کافی برای ستاره شدن داشتند. برای آنها کاترین هپبورن که هیچ آرایشی نمی کرد و با شلوار پیش سینه دار در فواصل زمانهای فیلمبرداری در استودیو می چرخید، آینده رضایت بخشی نداشت . از او خواستند که این گونه لباس ها را نپوشد. او خودداری کرد. روز بعد، وقتی که لباسش را در جالباسی خود ندید، از استودیو رفت و همکارانش مجبور شدند او را با خواهش برگردانند.

موفقیت کاترین هپبورن در بازیگری ، ماند بیشتر بازیگران دوران ط لایی هالیوود، در این بود که یاد گرفت خویشتن خویش را هر چه بهتر بازی کند. برخلاف بازیگران امروزی که موفقیتشان با توانایی ارایه نقشهای متنوع ، از ضعیف ترین شخصیت ها گرفته تا شخصیت های قهرمانان عاشق پیشه با انواع لهجه ها و سط وح زبانی ، سنجیده می شود. برای بازیگران آن دوران ، از بوگارت و گرانت و استوارت گرفته تا هپبورن ، این معیارها وجود نداشت .

هنگامی که داستان فیلادلفیا اکران شد، مجله لایف نوشت : ((تماشای کاترین هپبورن در نقش کاترین هپبورن واقعا دیدنی است . در این نقش ، هیچ کس با او برابری نمی کند)) و من امروز می نویسم که برای من یکی ، هیچ لذتی در دنیا بالاتر از تماشای او در حالی که لباس خوابش را پوشیده و همراه جیمی استوارت ترانه جایی بالای رنگین کمان را می خواند، نیست .

هپبورن ۳۶ سالش بود که اولین فیلم کمدی خود را با عنوان زن سال (۱۹۴۲) با اسپنسر تریسی بازی کرد. کاترین هپبورن در سی و شش سالگی در اوج قدرت بازیگری خود بود. در این زمان او حقیقتا به زنی تبدیل شده بود که بی هیچ ترس و خجالت و با کمال اعتماد به نفس ، خودش را همان ط ور که ط بیعتش بود، بازی می کرد.

تمام فیلم هایی که هپبورن و تریسی با یکدیگر بازی کردند، به نوعی شرح مسایلی بود که در زندگی واقعی خود با آن درگیر بودند. درونمایه همه این فیلم ها، زن سال (۱۹۴۲)، دنده آدم (۱۹۴۹)، و پت و مایک (۱۹۵۲)، این بود که چگونه می توان هیجانات عشق را به نوعی مهار کرد که هیچ یک از زن و مرد اسیر یکدیگر نشوند. دنده آدم ، با شوخ ط بعی و تیزبینی توامان ، به نبردهای دو جنس می پردازد و مسئله ازدواج نیروهای برابر را ط بیعی تر از هر جای دیگر به تصویر می کشد.

کاترین هپبورن در دهه ۱۹۴۰ میلادی بیشترین نامزدی جایزه اسکار بازیگری زن را به دست آورد، تا بعدا مریل استریپ رکورد او را بشکند. ناگهان تابستان گذشته (۱۹۵۹) جای مهمی در دل دوستداران هپبورن باز کرد. اگر چه خود او این فیلم را دوست نداشت و در روز آخر تهیه فیلم توی صورت کارگردانش تف کرد. همکاری او در افریکن کویین (۱۹۵۱) با همفری بوگارت ، همان قدر پرتحرک بود که با اسپنسر تریسی .

هپبورن در بوگارت همان عمل گرایی را یافت که در پدرش آن را تحسین می کرد. اما رابط ه عاشقانه ای میان آنها برقرار نشد.

آخرین فیلم مشترک تریسی و هپبورن حدس بزن چه کسی برای شام می آید (۱۹۶۷)، اولین فیلمی بود که من از هپبورن دیدم و در آن زمان ۵ سال داشتم . فیلم احساساتی بود، اما احساسات آن ، که در عین شخصی بودن سیاسی هم بود، بسیار واقعی به نظ ر می رسید.

تریسی ، الکلی بود و درزمان ساخته شدن فیلم از بیماری رنج می برد. او شش ماه بعد از نمایش فیلم در حالی بدرود حیات گفت که هر دوی آنها نامزد اسکار شده بودند. وقتی هپبورن خبر برنده شدن خود را شنید (او خود در مراسم حضور نیافته بود همچنان که هیچ یک از چهار اسکار خود را خودش دریافت نکرد)، اولین و تنها سوالش این بود که ((تریسی هم برد؟))

تریسی در آن سال جایزه ای نبرد، اما هپبورن جایزه خودش را جایزه مشترک هر دوشان می دانست .

کاترین هپبورن که در جوانی آن قدر شاداب و نیرومند بود، در سالمندی مانند دیگر ستاره های زن سینما خودش را از انظ ار مخفی نکرد، اما از مشاهده ضعف خود برای کارهایی که زمانی به آسانی انجام شان می داد، عمیقا متاثر می شد. یک بار که در حین تهیه فیلمی مجبور شدند برای اجرای صحنه راندن دوچرخه ای یک دختر ۲۴ ساله را استخدام کنند، گریه کرد. او در این زمان ۷۲ سال داشت .

کاترین هپبورن در ۹۶ سالگی درگذشت . نمی دانم چرا باید شگفت زده می شدم . اما شگفت زده شدم و بعد، اشک ریختم ، در حالی که باز خود را ملامت می کردم . چط ور ممکن است که آدم برای کسی که هرگز از نزدیک ندیده اشک بریزد؟

دو سال پیش با برادرم برای دیدن فیلم داستان فیلادلفیا به سینمای بزرگی در منهتن رفته بودیم . چون کمی دیر رسیدیم ،جای نشستن برای ما وجود نداشت . اما خوشبختانه دو آدم کودن سینما را ترک کردند و ما جایشان را گرفتیم . پیش از شروع فیلم کسی خبر داد که هپبورن از بیماری جسته است . جمعیت را شادی فرا گرفت و سپس فیلم آغاز شد.

من تمام دیالوگهای فیلم را از بر بودم و پیش از فیلم تکرار می کردم . اگر چه برادرم مرا مجبور کرد که ساکت باشم ، اما متوجه شدم که این تنها من نیستم که جملات فیلم را از برم . وقتی کاترین در گوش جیمی استوارت زمزمه کرد: ((مرا توی جیبت بگذار، مایک !)) هزار نفر با او این جمله را زمزمه کردند. این بهترین شبی بود که من از سینما رفتنهایم به خاط ر دارم .

زیدی‌ اسمیت‌/ترجمه:نیلوفر ناصر