صبح های جمعه کودکان همراه مادر و پدرانشان پشت در ورودی شبکه دو تجمع می کنند، تا مهمانان کوچک برنامه «جمعه به جمعه، خونه به خونه» باشند. برنامه ای که محرمعلی احمدی و زهره جهانی، کارگردانی تلویزیونی آن را به عهده دارند.

ساعت نزدیک به ۹ صبح است. وارد استودیوی برنامه می شوم. ناصرآویژه و گروه بازیگران در حال تمرین و تطبیق حرکات خود با موسیقی برنامه هستند. سرپرستی بخش موسیقی و آهنگسازی را مهرداد یکتا همراه سپهر قناد به عهده دارند. مجید قناد هم در استودیو حضور دارد. همه عوامل و دست اندرکاران برنامه مشغول کار هستند. مسئولان لباس و صحنه وسایل مورد نیاز را آماده می کنند. گروه تصویربرداری زوایای دوربین را تنظیم می کند و در بخش فنی نیز هماهنگی های لازم در حال انجام است. میکروفن ها چک و صدا تنظیم می شود. در هر قسمت از این برنامه ۸۰ مهمان در دو گروه ۴۰ نفری حضور دارند. اینها توضیحاتی است که مجید صدیقی نوری مدیرتولید می دهد.

گروه اول کودکان رفته رفته وارد سالن می شوند و در دکوری که شبیه عرشه یک کشتی است، قرار می گیرند. عمو قناد با رویی خوش از آنها استقبال می کند و برخی نکات را برای هماهنگی با بخش های مختلف برنامه به آنها تذکر می دهد. آنچه همان ابتدا جلب توجه می کند، لباس های رنگارنگ و رنگ های شاد به کار رفته در فضای استودیوست. عروسک گردان و صداپیشه خروس در جایگاه مخصوص خود قرار می گیرد. کم کم به ساعت ۹ و ۳۰ دقیقه نزدیک می شویم و زمان باقیمانده تا شروع برنامه دائم اعلام می شود. تیتراژ برنامه پخش می شود و صدای جیغ و دست بچه ها به منزله سوت آغاز برنامه است.

سلام بر کودکان ایران زمین

این بیست و سومین برنامه جمعه به جمعه... امسال است. همزمان با پخش موسیقی، همگی از فضای پشت دکور در حالی که قطعات چوبی به دست دارند رو به روی دوربین می ایستند و با حرکاتی هماهنگ و بر سر گذاشتن کلاه های بومی مناطق مختلف ایران سرود سلام را که تلفیقی از آوازهای محلی استان های گوناگون است، می خوانند. پس از این بخش، مجید قناد با همان انرژی و شادابی همیشگی اش وارد می شود و سلام و احوالپرسی می کند.

پس از پایان یافتن سرود، وله ای به پخش می رسد تا اعضای گروه خود را برای بخش بعدی برنامه آماده کنند. همه چیز بسرعت آماده می شود. ناصر آویژه همراه تیم خود کلاه هایی رنگی بر سر می گذارند، توپ های بزرگی را به دست می گیرند و مجری با بیان نکاتی ساده درباره فواید ورزش کردن برای اجرای بخش ورزش زمینه چینی می کند. بخش ورزش همراه با پخش موسیقی، هیجان، حرکت و تشویق بی وقفه بچه ها ادامه می یابد. پس از آن کارتون پخش می شود. این فرصت های کوتاه تنها مجالی است برای این که گروه بتوانند نفسی بگیرند و برای آیتم های دیگر آماده شوند. این بخش از برنامه به اجرای نمایشی طنز درباره ترس از آمپول زدن به مناسبت پشت سر گذاشتن روز پزشک اختصاص دارد. داستان پدری که همراه دو فرزند خود به پزشک مراجعه کرده است، به نمایش در می آید.

صدای خنده کودکان حاضر در استودیو شور خاصی به فضای برنامه می بخشد. ساعت ۱۰ صبح است. با پایان یافتن بخش نخستین نمایش، بخشی که به نوعی ماهیت نوستالژیک دارد و متعلق به نسل های پیشین است، پخش می شود. یعنی تصاویری از برنامه خاطره انگیز «از مدرسه تا مدرسه». در این بخش تصویر شرکت کنندگان آن برنامه نمایش داده می شود و عمو قناد از این افراد می خواهد در صورتی که شاهد برنامه جمعه به جمعه... هستند با برنامه تماس بگیرند و برای حضور اعلام آمادگی کنند. اتفاقا یکی از همین افراد هم با همسر و فرزند کوچک خود در استودیو حضور دارد. خانمی ۳۵ ساله که خاطره ۸ سالگی و حضورش در برنامه عمو قناد را بازگو می کند.

آموزش از طریق نمایش

بخش نمایشی دیگری بازهم با کاراکتر اصلی یک پزشک و در ارتباط با رعایت حقوق همسایگی اجرا می شود. سرود فرفره بازی هم از دیگر بخش های جذاب بیست و سومین قسمت از برنامه جمعه به جمعه است که توسط یه قل، دوقل، قلی و قل قلک ـ که بازیگران برنامه جمعه به جمعه با نقش آفرینی یاسر انصاری شاد، قاسم انصاری شاد، حسین مزینانی هستند ـ خوانده می شود.

در فاصله ای که کارتونی پخش می شود، فرصتی دست می دهد تا سری دوم مهمانان برنامه وارد استودیو شوند و باز هم شاهد حضور کودکانی خواهیم بود که بی آلایش می خندند، گاه گریه می کنند و بعضی از آنها هم در همان زمان کوتاه حضور در استودیو دلشان برای پدرومادرشان تنگ می شود. بچه ها کلاه هایی که واژه همیار پلیس روی آن نوشته شده است بر سر می گذارند. مجید قناد، تهیه کننده و مجری برنامه در حالی که لباس پلیس راهنمایی و رانندگی تن دارد، باز هم با بیان نکاتی آموزشی برای اجرای آیتم دیگری از برنامه فضاسازی می کند. پیش از پلاتوی او هم وله ای در ارتباط با ضرورت بستن کمربند ایمنی و پرهیز از خوردن خوراکی در حین رانندگی به ایجاد این فضا و تحقق اهداف آموزشی برنامه کمک کرده است. سرود همیار پلیس توسط گروه بازیگران خوانده می شود. کم کم ساعت به ۱۲ و ۱۵دقیقه نزدیک و بخش خداحافظی اجرا می شود. کودکان دست به دعا دارند و سرودی با مضامین معنوی خوانده می شود و با ذکر صلواتی برنامه ۳ ساعت و نیمه جمعه به جمعه... به پایان می رسد.

درجا زدن ممنوع

پس از اتمام برنامه و در حالی که گروه وسایل و تجهیزات را جابه جا می کنند با مجید قناد، کسی که برای کودکان امروز و دیروز چهره ای آشناست، درباره ویژگی های برنامه حرف می زنم، او می گوید: در این سری از برنامه سعی کردیم در یک نقطه درجا نزنیم و تنوع ایجاد کنیم. در دوره ای که با نام ارتباطات شناخته می شود باید از مسائلی صحبت کرد که برای کودکان تازگی داشته باشد. بار آموزشی این سری از برنامه بیشتر شده است. مجموعه ای از نویسندگان و شعرا در مشورت و ارتباط با کارشناسان و مشاوران به نگارش متن و شعر می پردازند. گروه بازیگران در طول هفته، متن ها را تمرین می کنند و پنجشنبه ها نیز تمرین نهایی و دقیقا مشابه با روز اجرای برنامه انجام می شود. به طور کلی نگاهی همه جانبه به برنامه داریم و علاوه بر جنبه سرگرمی بر مسائل آموزشی هم تاکید می کنیم. همچنین آمادگی داریم تا با سازمان ها و نهاد هایی که قصد فرهنگسازی و اطلاع رسانی به کودکان دارند مشارکت کرده و پیام های آنان را در برنامه منتقل کنیم.

مجری و تهیه کننده برنامه های «ساعت شنی» و «بازی، شادی، تماشا» ارزیابی خود را از میزان استقبال از برنامه این طور بیان می کند:

آمار روابط عمومی شبکه دو سیما نشان می دهد این برنامه ۹۶درصد بیننده دارد و از این میان ۸۶ درصد نگاهی دقیق تر به آن دارند. همچنین ایمیل ها و پیامک هایی که به دستمان می رسد نشان می دهد بچه ها با این برنامه انس گرفته اند. در حالی که معمولا کمی زمان می برد تا این شرایط برای برنامه های جدید به وجود آید.

قناد در پایان گفته های خود به تغییرات احتمالی برنامه در مهرماه اشاره می کند و می گوید: در حال آماده کردن خودمان و فضای برنامه برای بازگشایی مدارس هستیم. با آمدن فصل مدرسه بخش های نمایشی مربوط به مدرسه و کتاب قصه و غیره خواهیم داشت. از پدر ها، مادرها و معلمان هم می خواهیم نظراتشان را به ما بگویند و از این طریق به برنامه کمک کنند.

هم سرگرمی​، هم آموزش

پس از آن که گفت وگوی کوتاهم با عمو قناد به پایان می رسد سراغ ناصر آویژه، کارگردان هنری و یکی از بازیگران این برنامه می روم و با او درباره شیوه چینش و طراحی آیتم ها صحبت می کنم، وی می گوید:

من همراه خانم داوودی، سرپرست نویسندگان و خانم حمزه ای، سرپرست شاعران برنامه دائم درباره این که بهتر است چه آیتم هایی در برنامه گنجانده شود، گفت و گو می کنیم و نتایج این مشورت ها به دیگر بخش ها هم منتقل می شود تا اقدامات لازم انجام شود. سعی داریم بخش ها را طوری طراحی کنیم که در عین سرگرم کننده بودن مطالب آموزشی را هم دربر بگیرند. خوشبختانه در سال جدید توانسته ایم برخی از بخش ها را مثل پدر و پسر، کج پندار و راست پندار از طریق تکرار کردن میان بینندگان جا بیندازیم. عــــــلاوه بر آن، هر چند وقت یکبار هم بخشی جدید را به برنامه اضافه می کنیم. با شروع مدارس هم چند عروسک بزرگ به برنامه اضافه خواهد شد. از جمله خانواده مرغ و خروس و بخش هایی نزدیک به حال و هوای مدرسه و دانش آموز خواهیم داشت.

هنوز هم از بچه ها یاد می گیرم

مجید قناد ـ که بیش از ۳۰ سال در تهیه و اجرای برنامه های ویژه کودک و نوجوان تجربه دارد ـ درباره راه های موفقیت یک برنامه مختص کودکان می گوید: رنگ، دکور، موسیقی، متن، نحوه کارگردانی و اجرا همگی عواملی هستند که دست به دست هم داده اند و موفقیت یک برنامه کودک را تضمین می کنند. البته همیشه کارشناسان آموزشی باید از برنامه حمایت کنند. برای مثال ما در بخش هایی از برنامه و با اجرای نمایش هایی سعی می کنیم ترس های احتمالی کودک را نشان دهیم و با او همراهی کنیم و در کنارش باشیم.

پس از هر قسمت هم همگی برنامه را به طور کامل تماشا می کنیم تا اشتباهات خود را متوجه شویم و آن را اصلاح کنیم و می کوشیم با زمان پیش برویم و هر هفته متفاوت از هفته قبل باشیم. پس از ۳۰ سال فعالیت در حوزه کودک هنوز هم از کودکان درس می آموزم و باید از افرادی که پشت صحنه فعالیت می کنند هم تشکر کنم. ما گاهی بازی با دست را به کودکان یاد می دهیم و می خواهیم به آنها بیاموزیم یک دست صدا ندارد. این برنامه هم حاصل یک کار تیمی است و بدون حضور تک تک افراد و عوامل معنا ندارد. برنامه جمعه به جمعه... متعلق به یک شهر نیست، بلکه برای همه کودکان ایران است. ما با عشق بچه ها جمعه به جمعه در برنامه حاضر می شویم.

رکسانا قهقرایی