همه ی ما انسان ها در پی یافتن خوشبختی هستیم و خواهان آنیم تا بالاخره روزی آنرا به دست آوریم. اغلب ما بر این باوریم که موظف هستیم تا حد امکان خوشبخت باشیم و در واقع وظیفه داریم به این مرحله برسیم اما خوشبختی چیزی بیش از یک تعهد و تمایل شخصی و فراتر از یک تکلیف اخلاقی است. می توان گفت هیچ تعریف خاصی از خوشبختی نمی توان ارائه داد و این ممکن است عجیب به نظر برسد. اما اگر بیشتر دقت کنیم می بینیم شاید چندان هم عجیب نباشد. زیرا اغلب جدی گرفتن و مهم دانستن هر موضوعی منوط به ارائه تعاریف و مقیاس ها و آمار و ارقام است؛ حال آنکه بیشتر امور با اهمیت زندگی را نمی توان به طور دقیق تعریف یا اندازه گیری کرد. به عنوان مثال آیا ما می توانیم عشق، دوستی یا شایستگی را اندازه گیری یا تعریف کنیم؟

البته خوشبختی را می توان خوش شانسی، برخورداری از اقبال، لذت بردن، خوش بودن، خشنودی، داشتن رضایت خاطر و... دانست اما آیا فکر می کنید این تعاریف به فهم بهتر ما از احساس خوشبختی کمک زیادی خواهد کرد؟ مشکل زمانی آغاز می شود که بیشتر افراد برای خشنودشدن در انتظار واقعه ای خارق العاده و شادی آور هستند اما می توان گفت تا زمانی که اتفاق بدی پیش نیامده، احساس خوشبختی کنیم. مقابله با آفات خوشبختی چگونه می توانیم بدانیم که شخص خوشبختی هستیم؟ شاید ابتدا پاسخ به این سؤال آسان به نظر برسد؛ به این ترتیب که بگوییم هر لحظه ای که احساس خوشبختی می کنیم خوشبخت هستیم اما این راه حلی دقیق و میزان مناسبی برای ارزشیابی خوشبختی خود نیست. ولی اگر فقط احساس ما نمی تواند تعیین کننده میزان خوشبختی مان باشد، پس چه چیزی دیگری را می توان نام برد و معیار خوشبختی دانست؟ پاسخ اکثریت افراد به این سؤال، مقایسه خود با دیگران است و این مقایسه اغلب با کسانی است که تصور می کنند از آنها خوشبخت ترند. به عنوان مثال عده زیادی زندگی خود را با افراد مشهور مقایسه می کنند و بر خوشبختی فرضی یا واقعی آنها غبطه می خورند.

این یک اشتباه معمول و فراگیر است که از دور افرادی را که در واقع خوشبخت نیستند، خوشبخت فرض کنیم و در نتیجه حسرت بخوریم. اما اگر ما متوجه می شدیم زندگی افرادی که خوشبختی خود را با آنها مقایسه می کنیم هم توأم با درد و رنجی است که ما از آن آگاهی نداریم، مسلما هرگز خود را با آنها مقایسه نمی کردیم و به حال آنها غبطه نمی خوردیم. یکی دیگر از ویژگی های ما انسان ها که از بزرگ ترین آفت های خوشبختی نیز به حساب می آید، تمرکز بر کاستی ها و کمبودهاست. اما باید این را به خاطر داشته باشیم که با این کار حق لذت بردن از زندگی را از خود سلب می کنیم زیرا هیچ زندگی بدون کم و کاستی و هیچ انسانی نیز بدون ایراد نیست پس ساختن ذهن به سوی کمبودها باعث می شود نتوانیم از آنچه داریم خشنود باشیم.

یکی دیگر از موانع بر سر راه خوشبختی، یکسان دانستن خوشبختی با موفقیت است؛ به عبارت دیگر پیروی از این خیال باطل است که موفقیت همان خوشبختی است و این دو معادل همدیگر هستند اما اگر از این لحاظ خواهان موفقیت باشیم که موجب خوشبختی ما شود و خوشبختی خود را نیز وابسته به آن بدانیم و اگر تصور کنیم که خوشبختی بستگی به میزان درآمد و شهرت و تایید مردم دارد، دچار اشتباه بزرگی شده ایم زیرا این تفکر اصلا صحیح نیست و باعث خوشبختی ما نیز نمی شود. در واقع همین که برای احساس برخورداری از خوشبختی و شادمانی خود شرط و شروط خاصی تعیین کرده و آن را در گروی رسیدن به هدفی دیگر بدانیم، مطمئناً هیچ گاه هم نمی توانیم احساس خوشبختی کنیم، زیرا همیشه چیزی هست که خواهان رسیدن به آنیم و خواسته هایمان نیز هیچ گاه تمامی ندارد. یکی دیگر از اشتباهاتی که معمولا هنگام تعریف خوشبختی می شود این است که بعضی آن را مترادف خوشگذرانی می دانند، حال آنکه باید به این نکته توجه داشت که خوشگذرانی امری است موقتی و زودگذر اما خوشبختی حالتی است پایدار؛ به این معنا که خوشگذرانی و تفریحات مختلف مختص زمان حال است، در صورتی که خوشبختی علاوه بر زمان حال به آینده نیز مربوط می شود.

البته خوشگذرانی و داشتن تفریح و سرگرمی اگر با درک درست و صحیح انجام شود، می تواند در ایجاد خوشبختی و داشتن رفاه و آسایش بیشتر مؤثر باشد در غیر این صورت می تواند از آفات خوشبختی به حساب آید. در واقع داشتن درک درستی از خوشگذرانی یکی از مهم ترین راه های خوب زندگی کردن و در پی آن سلامت و آسایش بیشتر است زیرا باعث بهتر سپری شدن اوقات ما و هدایت آن در مسیر درست می شود. اما یکی دیگر از نتایج یکسان دانستن خوشگذرانی با خوشبختی؛ داشتن این باور است که اگر بخواهیم خوشبخت باشیم باید از رنج کشیدن به دور باشیم؛ در نتیجه برپایه این تفکر غلط، بسیاری از افراد از اموری که باعث درگیری بیشتر و تحمل رنج و سختی و تعهد می شوند، دوری می کنند، با این استدلال که می خواهند با مشکلات کمتری مواجه باشند اما این اصلا درست نیست که فکر کنیم برای خوب زندگی کردن باید هیچ رنج و سختی ای متحمل نشد بلکه لازمه رسیدن به زندگی بهتر طی مراحلی است که گاه سخت و رنج آور نیز هست. حال تصمیم با خود افراد است که آیا می خواهند تا حد امکان زندگی شان عاری از درد و رنج باشد یا ترجیح می دهند با تحمل کمی درد و رنج، از آینده ای پربارتر و بهتر برخوردار باشند. کلید اصلی خوشبختی یکی از مهم ترین نکات درباره خوشبختی، حسی است که باید هرکس خود، آن را تجربه کند؛ در واقع باید از درون وجود خود احساس خوشبختی کنیم و یکی از مهم ترین عوامل برای داشتن احساسی خوب، توأم با آرامش، شکرگزار بودن است زیرا شاکربودن کلید شادمانی است و هر قدر ما نسبت به داشته ها و نعمت های خود بی اعتناتر باشیم از میزان خوشبختی مان نیز کمتر می شود. متاسفانه همه ما تنها هنگامی قدر نعمت های خود را می دانیم که آنها را از دست می دهیم.

اما شکرگزار بودن یکی از عوامل اصلی و مهم خوشبختی است. برای اینکه بتوانیم قدر نعمت های کنونی خود را بدانیم بهتر است سطح توقعات و انتظارات خود را پایین بیاوریم. همه انسان ها باید بیاموزند که چگونه با رنج ناشی از ناموفقیت ها روبه رو شوند. مثلا اگر رسیدن به شغل مورد علاقه تان را در نظر بگیرید، بسیاری از افراد می گویند در صورت شکست، فرد باید بتواند بگوید «درست است که خیلی مایل بودم این شغل را به دست آورم اما حتما توانایی برخورد با این شکست را دارم؛ البته حتماً در آینده می توانم کار بهتری هم پیدا کنم.» یکی از فایده های نداشتن توقعات و انتظارات بیجا، برخورداربودن از دیدگاه مثبت است که می تواند لازمه خوشبختی نیز باشد. انتظار و توقع برای رسیدن به آنچه می خواهیم، نه تنها نشانه دیدگاه مثبت نیست بلکه نشان می دهد فرد نمی تواند احساس خوبی داشته باشد و به دنبال آن نیز خوشبخت باشد.خوشبختی را می توان تقریبا تحت هر شرایط و اوضاع و احوالی به دست آورد؛ به شرط آنکه زندگی دارای هدف و معنا باشد. هر شخص با توجه به نوع دیدگاه خود می تواند به زندگی اش معنا و هدف خاصی ببخشد که مطابق آن هم در مسیری که انتخاب می کند گام بردارد اما اگر هدف نداشته باشد نمی تواند از لحظات خود لذت ببرد و در نتیجه احساس خوشبختی هم نخواهد کرد.

در واقع خوشبختی برای زندگی انسان مهم است اما اگر آن را مهم ترین ارزش برای خود تلقی کنید هرگز به آن دست نمی یابید؛ خوشبختی هنگامی قابل دسترس تر خواهد بود که به عنوان هدف نهایی و تنها مقصود شما از زندگی نباشد. سختی های زندگی را بپذیرید هیچ کدام از انسان ها تحمل سختی ها و رنج ها را دوست ندارند و همیشه سعی و تلاش در دوری گزیدن از آنها را دارند اما همانگونه که همه ما تجربه کرده ایم زندگی بدون درد و رنج امکان پذیر نیست و همه ما در دوره هایی از زندگی خود باید متحمل سختی های گوناگونی شویم. اما تنش و تحمل سختی ها برای رشد انسان امری ضروری است. در واقع هرچه بیشتر یاد بگیریم که از ناملایمات و سختی ها درس بگیریم، بیشتر به معنای واقعی زندگی پی می بریم و بیشتر قدر خوشی ها و لحظات شادی را درمی یابیم.البته لازمه زندگی، بهره بردن از شادی ها و نعمات گوناگون و همچنین تحمل سختی هاست ولی در این میان رعایت اعتدال نیز بسیار مهم است.

اما دیدگاه نهایی در مورد خوشبختی واقعی با توجه به سخن روانشناسان که خوشبختی باید همیشگی باشد، دیدگاه قران است که خوشبختی را اینگونه توصیف می کند : ان الذین قالوا ربنا ثم استقاموا تتنزل علیهم ملائکته الا تخافوا و لا تحزنوا و ابشروا بالجنه التی کنتم توعدون. خداوند در این آیه مژده حقیقی خوشبختی را به کسانی می دهد که پروردگار و رب خود را برگزیدند و در این راه هم استقامت ورزیدند پس بر آنها فرشتگانی از رحمت و آرامش فرود می آوریم که غصه گذشته و ترس از آینده را ازبین می برد و به بهشت جاودان وعده داده شده بشارت داده می شوند. خوشبختی از دیدگاه قران رسیدن به آرامشی حقیقی که با یاد خداوند و ذکر شبانه روز او میسر خواهد بود. به امید سعادت ابدی و جاودان برای همگان.

نویسنده‌: سمیه‌ امینی

منبع:

۱. روزنامه‌ی همشهری.

۲. جزوه‌ی حیات طیبه و توسعه‌ی شخصیت استاد محمود ویسی

۳. www.niksalehi.com – مجله‌ی ماهانه‌ی‌ شادکامی