محققان، سابقه دموکراسی را به تاریخ کهن «سومر» نسبت می دهند. اسپنسر، می گوید: «پایگاه مجمع شهر سومر را مشورت تشکیل می داد، بدین ترتیب قدرت سیاسی محدود می شد.»

دموکراسی یا مردم سالاری از دو کلمه «دمو» یعنی مردم و «کراسی» یعنی قدرت و حکومت تشکیل شده و نخستین بار در ۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح در یونان تجربه شد. در دموکراسی یونان، قدرت را اقلیت در دست داشتند زیرا که گروه های وسیعی جزو شهروندان محسوب نمی شدند از جمله: زنان، بردگان، خارجیان ساکن دولت شهرها و....

افلاطون از مخالفان سرسخت این حکومت بود و معتقد بود آنان صلاحیت اخلاقی، قابلیت و شعور حکومت را ندارند.

شومپیتر در این باره می گوید: «روش دموکراتیک ترتیبات سازمان یافته ای است برای نیل به تصمیمات سیاسی که در آن افراد از طریق انتخابات رقابت آمیز به قدرت و مقام تصمیم گیری می رسند.

قدرت حاکمیت از سوی مردم برای مردم، قدرتی است که حقوق اساسی شهروندان را به برکت استقلال قوه قضائیه رعایت کند.

پارتو نیز عقیده دارد: افراد ناآگاه جامعه و بی اطلاع از سیاست، نباید قدرت حاکمیت را در یک کشور به دست بگیرند. اگر چنین اتفاقی بیفتد، آن جامعه رو به زوال خواهد رفت. بنابراین افرادی که قابلیت مدیریت و استعداد راهبری جامعه را دارند، باید سکان هدایت کشور را در دست بگیرند.

در تاریخ دیده شده است، گاه انتخاب نماینده برای رهبری یک نظام به صورت دموکراتیک انجام گرفته ولی برآورنده نیازهای جامعه مفروض نبوده است. به عنوان مثال رسیدن نازی ها به قدرت از طریق انتخابات دموکراتیک صورت پذیرفت، اما نتیجه این انتخابات مردمی این شد که جنایتکار ترین رژیم سیاسی به وجود آمد.

مردم ناآگاه و بی اطلاع که به دنبال یک کاریزما می گشتند، موجبات شکل گیری چنین نظامی را فراهم آوردند. از مقدمه فوق چنین استنباط می شود که هر انتخابی که با اراده و رأی مردم انجام بگیرد، لزوماً به دموکراسی منجر نمی شود. به طور کلی می توان ادعا کرد که لازمه دموکراسی «آگاهی» است. به عبارت دیگر، دموکراسی حاصل نمی شود مگر از طریق مشارکت مردم آگاه.

اگر قدری مداقه نماییم به این امر مهم پی می بریم که در حقیقت، فرق میان دموکراسی و پوپولیسم همین عنصر «آگاهی» است.

به نطر می رسد برای رسیدن به آگاهی باید عاملی که موانع آگاهی را فراهم می آورند، از پیش پا برداشته شوند. موانع آگاهی هم می توانند بیرونی باشند و هم به درون ارتباط داشته باشند. موانع بیرونی یعنی نظام ها مانع از دانستن مردم شوند و موانع درونی با روان انسان ها عجین شده و هویت آنان را شکل داده است و در واقع مردم خود مانع دانستن خود می شوند. همان چیزی که امروز به «دگماتیسم» معروف شده است. در همین معنا نهفته است که انسان ها از به هم ریختن فضای ذهن خود واهمه دارند و از بازسازی جو عقیدتی خویش عاجزاند. در این زمینه به آداب، رسوم، اعتقادات و توهماتی که اندیشه انسان ها را فراگرفته است می توان اشاره کرد. بدین طریق کسانی که می خواهند با عوام فریبی به قدرت برسند، با سوم دادن مردم به سمت باورهایشان که هویت آن ها را تشکیل داده اند، مانع دست یابی شان به واقعیت ها می شوند.

دموکراسی های امروزین، حاصل فعالیت های بشر در طول تاریخ بوده است که حول محور مفاهیمی مانند عقلانیت و اصالت فرد متمرکز شده اند. از آن جایی که اساس دموکراسی از عقل بشری سرچشمه می گیرد، حاکمیت عقلانی و دموکراسی وجه مشترک انسان ها به شمار می رود.

«مدرنیست ها» بر این باورند که: حاکمیت عقلانی در جوامع مختلف مسیر یکسانی را خواهد پیمود. «پست مدرنیست ها» نظر دیگری را ارائه می دهند و اظهار می دارند با این که انسان ها دارای عقل مشترک اند، ولی تنوع زبان، فرهنگ و مذهب در طول تاریخ سبب تجربه های گوناگون خواهد بود. به عبارت دیگر پست مدرنیست ها معتقدند که نمی توان به یک قانون کلی دست یافت تا قابل پیاده کردن در کشورهای مختلف باشد. بی تردید یکی از علایم دموکراسی، گذار از سادگی به سمت تنوع و گوناگونی است. از ارکان مهم دموکراسی می توان کثرت گرایی و توزیع قدرت را در نظر گرفت. برای جایگزین شدن دموکراسی «فرهنگ زیربنایی دموکراسی» ضرورت دارد وآن این که انسان ها از پیش داوری ها و خرافه ها آزاد شوند. این یعنی «رهایی» و گام مهمی به سوی آزادی است. دموکراسی یعنی حاکمیت مطلق قانون. زمانی که قانون حاکم شد. مکانیزمی ایجاد می شود و به خودی خود مفهوم انتقاد در جامعه شکل می گیرد.