آدمی از آغاز هستی تاکنون، همواره در طلب و جست وجوی بهترین ها برای خود و اطرافیانش بوده و در این میان آنچه بیش از همه توجه وی را به خود معطوف داشته، دستیابی به سعادت و خوشبختی است. او هر روز از طلوع آفتاب در پی گمشده خویش از این سو به آن سو پرسه می زد و شب هنگام خسته و درمانده به بستر می رود در حالی که هنوز در پی کسب خوشبختی مطلق ناکام مانده است. بعضی این خوشبختی را در موضوعات مادی و برخی کمال خویش را در پی کسب جاه و مقام و همسر و فرزند می دانند و چون به آن دست یافتند همچون تشنه ای که به سراب رسیده باشد، سرخورده و مغموم عقب نشینی می کنند، غافل از اینکه این سعادت و کامیابی جز با خودشناسی و شناخت خویشتن خویش حاصل نمی شود و شخصی که نتوانست خود را بشناسد همچون کوری مشعل دار است.

این باز نیز به سراغ یکی دیگر از اندیشمندان این مرز و بوم دکتر حمید کریمی دکترای مدیریت در ساخت جامعه و از اساتید باسبقه دانشگاه امیرکبیر شتافته ایم و پرسش خود را پیرامون خودشناسی و خودسازی با ایشان مطرح می کنیم و به سخنان این استاد فرزانه گوش فرا می دهیم.

کریمی با توجه به تجربیات کسب شده مشاهدات، جامعه ای می تواند جامعه ای سالم باشد که افراد خودشناسی داشته و براساس خودشناسی خودسازی کنند. بنابراین اگر ایران می خواهد براساس تعالیم اسلامی به یک کشور پیشرو تبدیل شود، راه چندان مشکلی در پیش نخواهد داشت و تنها کافی است در درجه اول مسوولین مملکتی خودشناسی کرده و بر آن پایه خودسازی کنند و دائما توسط متخصصین مورد آزمون قرار گیرند. چون مسوولی می تواند از تمامی ظرفیت های خداداد خود استفاده کند که هم خودش را درست بشناسد و هم براساس ضعف ها، توانایی ها، شوخی ها و ترس هایش خودسازی داشته باشد. چنین مسوولانی می توانند بلا فاصله نظام آموزش و پرورش، آموزش عالی، هنر، تربیت بدنی و موارد مربوط به ارشاد و حتی در مورد مباحث دینی کارآیی بسیار بسیار بالاتری داشته و مردم جامعه را با برنامه های مدون و حساب شده به سوی یک جامعه سالم سوق دهند. بنابراین باید گفت که خودشناسی و خودسازی روانشناسی نیست بلکه مشاهده خود و تمرین برای اصلاح است. در این راه انسان می تواند از تمام امکانات از جمله مذهب، روانشناسی، جامعه شناسی، مدیریت نوین، عرفان و سایر علوم و فنون و ماورا»الطبیعه استفاده نماید و دستش در این راه بسته نیست.

▪ از اهمیت خودشناسی و خودسازی گفتید به نظر شما خودشناسی و خودسازی چیست؟

ـ هر انسانی می تواند راهی را برای خودشناسی خود انتخاب کند. برخی از کمک گرفتن و انس با قرآن به این خودشناسی می رسند برخی، استفاده از تکنیک ها و روش هایی که در کتب مختلف به خصوص روانشناسی کاربردی به دست می آورند می توانند به این مهم دست یابند و بعضی راه های دیگری را انتخاب نمایند ولی با توجه به دوران کارگاهی که من در کشورهای مختلف از جمله ایران، آمریکا و بعضی کشورهای اروپایی و کانادا دیده ام به این نتیجه رسیده ام که برای شروع ما می توانیم با چهار کلید رهایی از منیت ها کار خود را آغاز کنیم.

این چهار کلید برگرفته شده از مکاتب معتبر روانشناسی، مدیریت نوین، کنگره های مهم سلا مت جسم و روان و روانشناسی عزت نفس و چکیده ای از ویژگی های یک انسان مفید واثر گذار تهیه و تدارک شده است:

۱) کلید اول: انسان متعادل دارای هشت عنصر مادر،

۲) کلید دوم: انسان خردمند شامل دوازده عنصر

۳) کلید سوم: انسان مفید واثرگذار دارای هجده عنصر،

۴) کلید چهارم: انسان خود ارزشمند دارای پنج عنصر فرعی و هفت عنصر اصلی و چند کلیت از جمله ارزشها و رویاها.

حال که انسان می خواهد خودشناسی خود را آغاز کند، ابتدا بایستی ببیند د رکدامیک از گزینه ها قرار می گیرد.

۱) باری به هرجهت و هرچه پیش آید خوش آید.

۲) انسانی که فکر می کند هر آن چه نیاز دارد از طریق علم، منطق، فلسفه قابل وصول است.

۳) انسانی که می خواهد از راه تکامل به سوی تعالی برود.

۴) انسانی که خود به خود مثل آن شبان در داستان مثنوی مولا نا متعالی است.

ما می توانیم خود را در چهار گزینه دیگر هم ارزیابی کنیم:

۱) فرصت طلبی، البته باید توجه داشت که فرصت طلبی قابل قیاس، با فرصت را غنیمت شمردن نیست، یکی کاملا منفی و دیگری کاملا مثبت است.

۲) صداقت کورکورانه، به این معنا که من هر آن چه را که راست می پندارم بیان کنم این نوع صداقت جز خطر آفرینی و فتنه انگیزی نتیجه دیگری ندارد.

۳) انسانی که در رویاهای خود غرق شده و به آرمان طلبی پرداخته است، تفاوت فاحشی بین آرمان طلبی و آرمان گرایی وجود دارد. انسان آرمان گرا انسانی است که در جهت آرمان خود عمل می کند و انسانی است عامل ولی انسان آرمان طلب انسانی است که فقط حرف می زند.

۴) صداقت توام با تدبیر، این نوع صداقت هم خلا قیت می خواهد و هم هنر، کار ساده ای نیست و نیاز به آموزش های پیگیر دارد و اگر جامعه ای به این مهم دست یابد ساختن یک جامعه سالم بسیار بسیار آسان خواهد شد.

۵) چهار راه حوادث، یعنی انسانی که بلا تکلیف بین این چهارراه قرار دارد و نمی داند چه کند و ما می دانیم انسان بلا تکلیف در چهارراه، چه عواقبی خواهد داشت؟

▪ بعد از این که فرد در یکی از گزینه های گروه اول قرار گرفت برای دست یابی به خودشناسی گام بعدی چیست؟

ـ در این روش همان گونه که در بالا اشاره شد اگر مسوولا ن در این راه مجدانه قدم بردارند متخصصین امراز جمله روان شناسان و مشاوران ذی صلا ح می توانند آن شخص را به راهی که هم تکامل در آن هست و هم به سوی حق وخدا حرکت می کند رهنمون شوند.

▪ اگر مردی معتقد باشد که هر چه پیش آید خوش آید چنین شخص برای خودشناسی چه باید بکند؟

ـ در درجه اول اگر این شخص باور داشته باشد که خودش هم در این جاده قرار دارد(جاده باری به هر جهت) این فرد چند قدم از کسی که نمی داند در کجا قرار دارد جلو است بنابر این چنین شخصی بیشتر آماده خودشناسی است تا فردی که ادعا می کند خودش را می شناسد، ولی وقتی مورد آزمون قرار می گیرد متخصصان متوجه می شوند که نه تنها جایگاه خود را نمی شناسد بلکه جز ادعا کاری از او برنمی آید. این نوع انسان ها، افرادی هستند که خودشناسی و خودسازی را ممکن است به بازی بگیرند چون هنوز یاد نگرفته اند از چه روشی می توانند استفاده کنند که خود را بهتر بشناسند و اینها همواره در یک خود تصوری باقی خواهند ماند و به خود واقعی دست پیدا نخواهد کرد.

افراد فرصت طلب که به نوعی از فرصت ها سو» استفاده می کنند آیا این افراد هم جایی برای خودشناسی دارند.

افراد فرصت طلب چون برای رسیدن به اهداف خود هیچ راه مشروع و غیر مشروعی برایشان فرق نمی کند بنابراین در جامعه بسیار بسیار خطر ساز هستند این نوع انسان ها بایستی شناسایی شده و تحت تعالیم غیر مستقیم قرارگیرند لزومی ندارد که این موضوع به خود آنها گوشزد شود بلکه می توان جلساتی را به صورت بسیار جذاب برای آنها تدارک دید که آنها بدون آن که خود بدانند اثراتی برضمیر ناخود آگاه خود بیایند که آنها را به سوی انسان هایی که علا قه مند به تکامل یافتن و راه حق هستند و رهنمون سازد.

▪ لطفا راجع به چهار کلیدی که ابتدا مصاحبه به آنها اشاره فرمودید توضیح دهید؟

ـ سوال بسیار خوبی است و باید بگوییم که این کلیدها هر کدام برگرفته شده از یک مرجع معتبر است که همان طور که گفتم عبارتند از:

۱) کلید اول چکیده ای از یافته های مکاتب معتبر روان شناسان از جمله فروید،فرانکل، آدلر و بسیاری دیگر.

۲) کلید دوم: مربوط می شود به یک کنگره بزرگ در دانشگاه استانفورد که متخصصینی از پزشکان، روان شناسان تغذیه و بهداشت و سایر علوم تشکیل می شد و معرف ۱۵۰ موسسه علمی و تحقیقاتی می شده و دارای پشتوانه ۳۵۰ کتاب، مقاله، فیلم و... بوده است و این جانب از حدود ۲۰ سال قبل تا کنون آن را برای فرهنگ ایران آماده سازی کرده ام.

۳) کلید سوم برگرفته از تحقیقات یک موسسه دلسوز ایرانی با توجه به ویژگی های اثرگذار در طول تاریخ بوده است که این ویژگی ها توسط کامپیوتر پردازش شده و می تواند به هر انسانی نشان دهد که اگر می خواهد شخص اثرگذاری باشد چگونه می تواند خود را مشاهده کرده و مرتبا تمرین کند تا به آن مهم دست یابد.

۴) کلید چهارم نتیجه تلا ش یک دانشمند آمریکایی بر تخصص های پزشکی و روانپزشکی با کمک یک خانم فیلسوف است که روش های این دانشمند را مورد تجدید نظر و تکمیل قرار داده است و تا کنون چندین میلیون نفر با این روش متحول شده اند این روش از سال ۱۹۵۰ آغاز و تا کنون ادامه داشته است و در این روش در سال های ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰ فقط پنج عنصر فرعی مورد نظر بوده است و با توجه به مکاتباتی که دانشمندان الهی و تجربی با این دانشمند داشته اند، ایشان روش خود را به صورت ریشه ای متحول نموده و از سال ۱۹۸۰ تا کنون هفت رکن اصلی، با کارایی بسیار بالا در حال اجراست.