تیپ شخصیتی «ماکیاولی» از نظریه ی «نیکولو ماکیاولی» فیلسوف ایتالیایی قرن پانزدهم میلادی اقتباس شده است و براساس دو دیدگاه عمده ی : «هدف، وسیله را توجیه می کند» و «صحبت کردن، مطابق میل مردم»، استوار می باشد.

گفته می شود «ماکیاولی» در زمانه ای می زیسته که شخصیت های دروغ گو، فریب کار و بی رحم، اوضاع را در کنترل خود داشتند و به تبع، جامعه گرایش شدیدی به نیرنگ، جعل شخصیت واقعی، نقش بازی کردن و مطابق میل دیگران رفتار کردن برای رسیدن به مقصود پیدا کرده بود. بدین ترتیب، نظریه ی او، روایتی ناخوشایند از اوضاع نابه سامان روانی و اجتماعی مردم زمان خود بود و افرادی که طبق مشی «ماکیاولی» رفتار کنند، با عنوان شخصیت «ماکیاولی» شناخته می شوند.

در میان انواع تیپ های شخصیتی، شخصیت «ماکیاولی» ازجمله رویکردهای منفی به شمار می رود. برای تبیین علت های پدیدآیی چنین تیپ هایی، تحقیقات زیادی صورت نگرفته است اما در حالت کلی می توان به دو عامل محیط و ژنتیک اشاره نمود.

● ویژگی های شخصیت ماکیاولی

جاه طلبی: این قبیل تیپ ها، جز رسیدن به امیال و آرزوهای خود، به هیچ چیز دیگری فکر نمی کنند. همیشه بهترین را برای خود می خواهند و مدام به دنبال جاه، مقام و عظمت هستند.

تفرقه افکنی: خط مشی این قبیل افراد، مطابق ضرب المثل «تفرقه بینداز و حکومت کن» است. اگر در رأس اداره یا سازمانی باشند و یا سرپرستی مکان و افرادی را برعهده داشته باشند، سعی می کنند با اختلاف افکنی میان افراد و به کارگیری سیستم پلیسی، اوضاع را در کنترل خود بگیرند.

دورویی: رفتار دوگانه دارند؛ د ر مقام حرف و نظر، به گونه ای ظاهر می شوند و در مقام عمل، به گونه ای دیگر. در ظاهر، یک جور خود را نشان می دهند و در پشت صحنه به گونه ای نامتعارف عمل می کنند. خود را خیرخواه، مثبت ، خاکی، مردمی و دموکراتیک نشان می دهند اما در نهان، خلاف آن را عمل می کنند به گونه ای که درباره ی آنان گفته می شود: «از پشت خنجر می زنند.»

دروغ گویی: دروغ برای آنان به مثابه یک مکانیزم دفاعی در برابر دنیای بیرون است. از نظر آنان، تنها از راه دروغ گویی است که می توان به مقصود خود رسید. آنان در به کارگیری دروغ، چنان حرفه ای عمل می کنند که از نظر دیگران، صداقت جلوه می کند.

تخریب گری: این قبیل افراد، بالقوه تخریب گر هستند و همیشه سعی دارند شرایط و اوضاع را به ضرر دیگران سم پاشی کنند. درواقع یک موضع «برد باخت» در پیش می گیرند؛ برد برای خودشان و باخت برای دیگران.

به بردگی گرفتن دیگران: به دیگران تا اندازه ای پر و بال و اجازه ی پیشرفت می دهند که در خدمت شان باشند و در درجه ای پایین تر قراربگیرند و اگر زمانی برسد که دیگران، هم سطح یا بالاتر از آنان قرارگیرند، از هر طریق ممکن، برای از میان برداشتن شان اقدام می کنند.

معادله ی آقا و برده: به نظر آنان، افراد ضعیف و بی پشتوانه، حق اظهارنظر یا ابراز وجود ندارند بلکه تنها افرادی که از حیث ثروت، قدرت و شهرت در سطح بالا هستند، قابل احترام اند.

تحمیق دیگران: همیشه دیگران را موجوداتی احمق و بی شعور قلمداد می کنند و خود را بالاتر و با فرهنگ تر از همگان می دانند و یک نوع احساس برتری کاذب نسبت به دیگران دارند.

خشم نرم: افرادی خشمگین و کینه جو هستند اما در ظاهر نشان نمی دهند؛ شاید به آنان گفته شود که با پنبه سر می برند.

● علت های پدید آمدن شخصیت ماکیاولی

همان طور که اشاره شد، یکی از علت های عمده ی شکل گیری چنین شخصیت هایی، محیط اجتماعی فرد است. به طور معمول محیط های استبدادی که افراد آن به توسری خوردن، گول خورد ن و تن دادن به انفعال عادت کرده اند و درواقع منفعل بودن و پذیرش بی چون و چرای وضع موجود در روان آنان نهادینه شده است و هم چنین محیط های ناایمن که افراد بشر از راه صداقت و یک رنگی به هدف خود نمی رسند و نیز محیط های غیراخلاقی که اباهی گری، اساس همه چیز است، به طور معمول مستعد پرورش شخصیت «ماکیاولی» است و پی گرفتن مشی «ماکیاولیست» در این محیط ها به صورت یک فرهنگ عمومی درمی آید.

● پیش گیری از پدید آمدن شخصیت ماکیاولی

این قبیل شخصیت ها، جزو بیماران جامعه به شمار می روند و از این حیث که افرادی ویروسی هستند و می توانند ویژگی های خود را به دیگران نیز انتقال بدهند، یک زنگ خطر به شمار می روند. بهترین و شاید تنهاترین راه پیش گیری، این باشد که محیط اجتماعی به سمت و سوی سالم سازی پیش برود و فضای مناسبی ایجاد شود که افراد آن بدون توسل به دروغ، پنهان کاری و نیرنگ بازی، بتوانند خودِ واقعی شان را نشان بدهند و این اطمینان را داشته باشند که بابت یک رنگی و صداقت خود، تنبیه یا سرزنش نمی شوند و چیزی از دست نمی دهند.