روان شناسی و رشته های آن

۱) روان شناسی چیست؟

بسیاری از مردم تصوّر درستی از این که روان شناسی چیست و چه زمینه هایی را دربر می گیرد ندارند.

اطلاعات بعضاً نادقیق و نادرست رسانه ها نیز بر این ابهام می افزاید. در این مقاله، سعی بر این است که به زبان ساده، اطلاعات دقیقی در مورد روان شناسی و رشته های مختلف آن به خواننده ارائه گردد.

روزهای اولیه

علم روان شناسی برآمده از فلسفه و زیست شناسی است که مباحثات مربوط به آنها به دوره متفکران یونان قدیم نظیر ارسطو و سقراط باز می گردد. امّا رشته روان شناسی به عنوان یک رشته مستقل، هنگامی متولد شد که ویلهلم ووندت، نخستین آزمایشگاه روان شناسی را در شهر لایپزیک آلمان تأسیس کرد. پژوهش های ووندت، مکتب فکری «ساخت گرایی» را پایه ریزی کرد که به تشریح ساختارهای تشکیل دهنده ذهن انسان می پردازد. این دیدگاه کاملاً بر تحلیل احساسات از طریق استفاده از درون نگری متکی است. ووندت اعتقاد داشت که هر فردی که آموزش مناسبی دیده باشد قادر خواهد بود که به طور دقیق فرایند های ذهنی خود به هنگام تفکر و احساسات را تعریف کند.

روان شناسی امروز

امروز روان شناسان بیشتر ترجیح می دهند که از روش های علمی عینی تری برای درک، تشریح و پیش بینی رفتارهای انسانی استفاده کنند.

روان شناسی بر دو حوزه عمده تمرکز دارد: روان شناسی علمی و روان شناسی کاربردی. روان شناسی علمی به نوبه خود بر روی مطالعه موضوعات مختلف روان شناسی از جمله روان شناسی شخصیت، روان شناسی اجتماعی و روان شناسی رشد تمرکز دارد. روان شناسانی که در این حوزه فعالیت می کنند به پژوهش های پایه ای به منظور توسعه دانش نظری می پردازند.

تمرکز روان شناسی کاربردی بر روی استفاده از اصول مختلف روان شناختی برای حل مسائل دنیای واقعی است. روان شناسی قانونی، روان شناسی محیط کار و روان شناسی صنعتی سازمانی، نمونه هایی از مباحث روان شناسی کاربردی هستند. پژوهشگران این حوزه، به انجام پژوهش های کاربردی با هدف حل مشکلات روزمره می پردازند. بسیاری دیگر از روان شناسان نیز به عنوان درمانگر به مردم در غلبه بر اختلالات ذهنی، رفتاری و عاطفی شان کمک می کنند.

۲) رشته های مختلف روان شناسی

روان شناسی رشته نسبتاً جدیدی است که هنوز مراحل تکاملی را می گذراند. با وجودی که انجمن روان شناسی امریکا تا کنون ۵۳ زمینه مختلف روان شناسی را شناسایی کرده است امّا به دلیل تنوع رفتارهای انسانی، زمینه های تازه به طور مستمر در حال پدید آمدن هستند.

همان گونه که پیشتر گفته شد، روان شناسی را می توان به طور کلّی به دو بخش پژوهشی (جهت افزایش دانش پایه) و کاربردی (جهت به کار بستن دانش در حل مسائل دنیای واقعی ) تقسیم کرد.

به دلیل آن که روان شناسی با موضوعات دیگری از قبیل زیست شناسی، فلسفه، انسان شناسی و جامعه شناسی نیز ارتباط دارد، شاخه های جدید پژوهشی و کاربردی به طور مستمر در حال شکل گیری است.

برخی از رشته های روان شناسی هم اکنون کاملاً جا افتاده اند و بسیاری از دانشگاه ها به ارائه دوره های آموزشی و مدرک دانشگاهی در آنها می پردازند.

از جمله این رشته ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

زیست روان شناسی (Biopsychology)

این شاخه روان شناسی با عناوینی از قبیل روان شناسی اعصاب و روان شناسی زیست شناختی، شناخته می شود.

زیست روان شناسان به مطالعه رابطه بین مغز و رفتار، مانند این که چگونه مغز و سیستم اعصاب بر روی تفکرات، حالت ها و احساسات تأثیر می گذارد، می پردازند.

این شاخه را می توان به صورت ترکیبی از روان شناسی پایه و علم اعصاب در نظر گرفت.

روان شناسی بالینی (Clinical Psychology)

روان شناسی بالینی، بزرگترین بخش تخصصی در رشته روان شناسی است.

روان شناسان بالینی، اصول و پژوهش های روان شناختی را برای تشخیص و درمان بیمارانی که دچار اختلالات ذهنی و عاطفی هستند به کار می گیرند.

روان شناسان بالینی معمولاً در مطب های خصوصی فعالیت می کنند امّا برخی از آن ها نیز در بیمارستان های عمومی و دانشگاه ها به فعالیت می پردازند.

روان شناسی رشد (Developmental Psychology)

روان شناسانی که در این حوزه فعالیت می کنند به مطالعه رشد فیزیکی و شناختی در طول دوره زندگی می پردازند.

این روان شناسان معمولاً در زمینه هایی مانند رشد نوزادان، کودکان، بالغین، یا سالخوردگان تخصص دارند.

برخی از روان شناسانی که در این حوزه فعالیت می کنند به مطالعه تأثیرات تأخیر رشد می پردازند.

روان شناسی قانونی (Forensic Psychology)

روان شناسانی که در این حوزه فعالیت می کنند، اصول روان شناختی را در جنبه های قانونی به کار می بندند. از جمله این فعالیت ها می توان به مطالعه رفتارهای مجرمانه و درمان آن ها و یا کار در دستگاه قضایی اشاره کرد.

این روان شناسان معمولاً به عنوان شاهد در دادگاه ها حضور می یابند.

روان شناسی صنعتی – سازمانی (Industrial Organizational Psychology)

روان شناسان این رشته، اصول روان شناختی را در جنبه های مختلف محیط کار مثل بهره وری و رفتار به کار می بندند.

برخی از این روان شناسان در زمینه هایی مانند عوامل انسانی، ارگونومی (شرایط محیط کار)، و تعامل بین انسان و کامپیوتر کار می کنند.

پژوهش های این شاخته به عنوان پژوهش های کاربردی شناخته می شود زیرا در پی حل مسائل و مشکلات دنیای واقعی است.

روان شناسی شخصیت (Personality Psychology)

روان شناسان این رشته به مطالعه الگوهای خاص تفکر، احساسات و رفتار که هر فرد را از دیگری متمایز می کند، می پردازند.

این روان شناسان معمولاً در محیط علمی به عنوان مدّرس یا پژوهشگر فعالیت می کنند.

روان شناسی اجتماعی (Social Psychology)

روان شناسان اجتماعی به مطالعه رفتارهای اجتماعی، از جمله چگونگی تاثیرات تعامل با دیگران در رفتار و نگرش فرد می پردازند.

این روان شناسان معمولاً در محیط های علمی فعالیت می کنند ولی برخی از آنها نیز به عنوان مشاور در سازمان های تبلیغاتی و ادارات دولتی کار می کنند.

روان شناسی مدرسه (School Psychology)

روان شناسان این رشته در قالب سیستم آموزشی فعالیت می کنند و به کودکان در زمینه های اجتماعی، عاطفی و درسی کمک می نمایند.

این روان شناسان با معلّمان، اولیاء و دانش آموزان برای یافتن راه حل های مسائل درسی، اجتماعی و عاطفی همکاری می کنند.

اغلب روان شناسان مدرسه در مدارس ابتدایی و راهنمایی فعالیت می کنند ولی بعضی از آن ها نیز در کلینیک های خصوصی، بیمارستان ها و دانشگاه ها کار می کنند. برخی دیگر از آن ها، خصوصاً آن هایی که درجه دکتری در روان شناسی مدرسه دارند، به عنوان مشاور به فعالیت خصوصی می پردازند.

منبع:

http://psychology.about.com