● مقدمه

دنیای حرفه بطور مداوم در حال تغییر است. فناوری های جدید به ما ذخیره زمان و پول را وعده می دهند. تلفیق مالکیت ها، تعادل قدرت را به سمت صنایع یکپارچه سوق می دهند. وسوسه حرفه های جدید ، انتظارات بالایی در کاربران و مشتریان ایجاد می کنند.و رقابت جهانی یک تهدید ثابت و جدی برای بقای حرفه بوجود می آورد.

بدلیل هیجان ناشی از تغییرات حرفه، یک نیاز روز افزون در مردم بوجود آمده تا سازمانهایشان را در یک وضعیت یکپارچه تر ببینید.این موضوع به صورت یک نیاز در آمده تا ببینیم در سازمانهایمان چه می گذرد. رهبران حرفه می پرسند،چطور؟ چه وقت؟ کجا؟ چرا؟ چه کسی چکارمی کند؟ چه ابزارهایی نیاز دارد تا کار را انجام دهد؟" پاسخ به این پرسشها اساس معماری سازمانی را تشکیل می دهد.

● معماری سازمانی

امروزه درباره ابزارها و فناوریهای مورد نیاز برای شناختن سازمان مدرن بیشتر سخن می گویند و می نویسند. این ابزارها و فناوریها شامل موارد زیر است: مدلسازی فرآیند حرفه، فناوریهای شیء گرا، مدیریت شناخت و انبارداری داده. اگر چه هیچ یک از این ابزارها و فناوریها ی مجزا سازمان را بطور کلی بیان نمی کنند، اما هر کدام به عنوان بخش کوچکی در پازل معماری سزمانی مؤثر هستند. در موارد پیچیده، این بخش ها در کنارهم هماهنگ نمی شوند. هر کدام ازاین ابزارها یا فناوریها، نسبتاً، یک حوزه جداگانه از سازمان را بیان می کند، و به یک سؤال خاص در یک پرسپکتیو خاص برای یک حوزه خاص پاسخ می دهد، بدون اینکه به معنای کلی توجهی کند. تجمیع فناوریهای نا همگون در یک مدل توصیف کاربردی و مفید از سازمان، هدف معماری سازمانی است

● مفاهیم پایه معماری سازمانی

▪ تعریف معماری :

منظور از " معماری " تعیین ساختار کلی سیستم و روش هایی است که این ساختار را قادر به تامین ویژگی های کلیدی سیستم می نماید.

این ویژگی ها مربوط به یکی از موارد وظیفه مندی،کارآیی، مسایل و محدودیت های اقتصادی، نوع فناوری و یا مصالح مورد استفاده، وضوح طرح، قابلیت استفاده ی مجدد، قابلیت تغییر در سیستم های بزرگ (پویایی)، قابلیت درک و جنبه های هنری است.

بنابراین کلمه ی معماری علاوه بر وجوه " ساختاری " ، دربردارنده ی وجوه " رفتاری " نیز هست.

● معمار کیست؟

معمار صرفا یک طراح سطح بالا نیست، بلکه طراحی است که در بخش های مختلف با سیستم درگیر است و در مراحل مختلف یک پروژه، اجزا را به یکدیگر پیوند می دهد

معمار در اکثر موارد می تواند ابداع کننده و مخترع باشد. او تنها یک مدیر پروژه یا متخصص فنی نیست، بلکه بیشترین نقش را در برقراری ارتباط ایفا می نماید. یک معمار متبحر طرح خود را با توجه به آینده و تغییرات احتمالی تهیه و ارایه می نماید، هرچند که زندگی یک معمار به طور معمول دنباله ای طولانی از تصمیمات نیمه بهینه است که عمدتا در فضایی تاریک و روشن اتخاذ شده اند.

▪ توصیف معماری اطلاعات:

مفهوم "معماری اطلاعات" قابل قیاس با مفهوم "معماری ساختمان" است. نقشه های ساختمان شامل برداشت های اولیه ای در مورد الکتریسیته، لوله کشی، کابل کشی، ورودی ها، خروجی ها، پله ها و آسانسورهاست. به علاوه، نقشه ها دیدگاه هایی را در مورد طراحی کلی ساختمان شامل ساخت از جمله تعداد طبقات، دیوارهای درونی و بیرونی و کیفیت پشت بام ارایه می نماید. همچنین نقشه های دیگری که در سطح پایین تر نشان دهنده ی چیدمان تجهیزات به کار رفته و ساخت مواد موردنیاز است، این معماری را تکمیل می کند.

ارایه ی یک معماری خوب از ساختمان به همراه طرحی است که با در نظر گرفتن وضعیت آینده باشد. به گونه ای که تغییرات بتواند به خوبی در آن انجام گیرد، اما در عین حال ساختاری پایدار را فراهم آورد، به شکلی که جزییات درگیرشده بدون ایجاد خرابی در ساختمان و یا آغاز دوباره ی آن قابل اصلاح باشند.

معماری اطلاعات نیز از اصول مشابه در معماری ساختمان استفاده می کند تا بنیان درستی را برای تصمیم گیری درباره ی سبک کلی موردنظر، نحوه ی کاربرد محاسبات و فناوری در هدایت عملیات، اعم از تجاری یا دولتی فراهم سازد. زیرمعماری های تولیدشده در هنگام ایجاد طرح معماری اطلاعات دقیقا شبیه به همان نقشه های معماری ساختمان هستند. آنها نشان دهنده ی راه هایی هستند که اطلاعات و فناوری به منظور تمرکز سیستم ها و قابلیت های آنها بر حمایت از نیازهای مشتریان درحال حاضر و آینده با یک شیوه ی کارآمد و موثر می توانند مورد استفاده قرار گیرند.

اگرچه باید توجه داشت که یک معماری اطلاعات، تنها یک مجموعه از مستندات نیست. زیرا که مقاصد، اهداف و ماموریت ها دایما در حال تغییر هستند. درنتیجه، هنگامی که معماری اطلاعات تهیه شود، یا حتی زمانی که بخشی از آن تکمیل شد، هر مولفه ای ممکن است درصورت نیاز تغییر نماید. در این تلاش، مهم فعالیت مستندسازی و به روز نگهداری تغییرات از یک طرح معماری اطلاعات، یک خواست ویژه و گام موثر در حفظ دستاوردهای آن تلقی می گردد.

▪ تعریف معماری سازمانی :

معماری سازمانی EA) ) یک بیان کامل از سازمان است: یک برنامه کلان که تحت عنوان " نیروی مشارکت " بین جنبه های برنامه ریزی حرفه مانند اهداف، دیدها، راهبردها و اصول حاکمیت؛ جنبه های عملکردهای حرفه مانند ترم های حرفه، ساختارهای سازمان، وظایف، فعالیتها و اطلاعات؛ جنبه های اتوماسیون مانند سیستم های اطلاعاتی و پایگاههای داده؛ و فعال کردن زیر ساخت فناوری فعال حرفه مانند کامپیوترها، سیستم های عملیاتی و شبکه ها، عمل می کند.

در یک سازمان مدرن وسیع، وجود چارچوب معماری سازمانی که با دقت تعریف شده، ضروری است تا بتوانیم دید کلی از " سازمان کامل " را با تمام ابعاد و پیچیدگی هایش بدست آوریم.

امروزه تعاریف متعددی از معماری سازمانی موجود است. تعریف معماری سازمانی که تو سط " Open Group " ارائه شده از این قرار است :

" معماری سازمانی عبارت است از شناخت تمام عناصری است که سازمان را تشکیل می دهند و بیانگر نحوه ارتباط عناصر مذکور با یکدیگر می باشد ."

▪ تعریف عناصر :

منظور از عناصر همه اجزایی است که حوزه، مردم، فرآیندها، حرفه و فناوری را در بر می گیرند. در این حالت مثالهایی از عناصر از این قرارند: راهبردها، پیشرانه های حرفه، اصول، ذینفع ها، واحدها، مکان ها، بودجه ها، حوزه ها، توابع، وظایف، فعالیتها، خدمات، اطلاعات، ارتباطات، برنامه های کاربردی، سیستم ها، زیر ساختها و غیره.....

▪ تعریف سازمان :

به هر گونه اجتماعی از ساختار ها که مجموعه مشترکی از اهداف / اصول داشته باشند می توان سازمان اطلاق نمود. در این حالت، یک سازمان می تواند یک شرکت کامل و یا بخشی از شرکت باشد، سازمان دولتی، اداره منفرد، یا یک شبکه از سازمانها با فواصل جغرافیایی باشد که توسط اهداف مشترکی به هم پیوند خورده اند.

معماری سازمانی، مکانیزمی را برای ارتباطات بین عناصر ضروری و عملکرد سازمان ایجاد می کند. در نتیجه اطلاعات متمرکز، قابل اطمینان و هماهنگ درباره محیط سازمان بدست می آید. اطلاعات جامع و با کیفیتی که برنامه معماری سازمانی فراهم می کند، پاسخ به تغییرات و در نتیجه تصمیم گیری را برای سازمان تسهیل می نماید و در نهایت، به دلیل این که معماری سازمانی به سازمانها امکان نسخه برداری دقیق از اطلاعات و دقت در صحت اطلاعات را میدهد، مدیران قادرند نرح بازگشت اطلاعات سازمانی را بهبود بخشیده و منبع مطمئنی برای نگهداری اطلاعات ایجاد نمایند . تمرکز بروی EA ، تمرکز ارزش افزوده بروی حرفه در ترم های ROI ( بازگشت به اطلاعات ) و همزمان با آن وبه صورت موازی بروی فناوری برای کاهش پیچیدگی و هزینه ها ست.

▪ چارچوب:

از دیدگاه معماری چارچوب ابزاری برای اندیشیدن سازماندهی شده می باشد. این ابزار برای معماری سازمانی عبارت است از یک ساختار منطقی برای دسته بندی و ساماندهی مدل های توصیفی که برای مدیریت سازمان و به همان میزان برای توسعه سیستم های سازمانی دارای اهمیت هستند.

▪ سازمان گسترده:

عبارتست از سازمانی که دارای محدوده کاری متنوع و توزیع شده باشد و تحقق رسالت از پیش تعریف شده ای را دنبال نماید. در این صورت سازمان گسترده شامل منابع متعدد نظیر نیروی انسانی، سازمان های مرتبط و فناوری است که می باید عملکرد آنها را هماهنگ کند و اطلاعات مشترک جهت تحقق رسالت های مشترک نشر دهد.

▪ معماری سامانه ها :

هم بندی مؤلفه های سامانه ای (درون و برون سامانه ای) .

▪ معماری فناوری اطلاعات:

یک چارچوب یک پارچه برای ارتقا یا نگه داری فناوری موجود و کسب فناوری های اطلاعاتی جدید برای نیل به اهداف راه بردی سازمان و مدیریت منابع آن (قانون کلینگر کوهن)

▪ معماری مبنا:

مجموعه ای از محصولات است که وضع موجود فناوری اطلاعات در سازمان گسترده را توصیف می کند ، همچنین فرایند های کارهای جاری و بستر فنی سازمان را ثبت می نماید. از اینرو به معماری مبنا "آنچنان که هست" نیز می گویند.

▪ معماری مرجع:

هر موضوعی برای خود مدل مرجع دارد. معماری مرجع مبتنی بر مدل مرجع است. اگر مدل مرجع را به مولفه های نرم افزاری نگاشت نماییم بگونه ای که گردش اطلاعات بین این مولفه ها را بتوان نشان داد معماری مرجع بوجود آورده ایم. طبیعتاً این مولفه های نرم افزاری عامل پیاده سازی وظیفه مندی تعریف شده در مدل مرجع می باشند. به بیان دیگر در مدل مرجع مولفه های مورد نیاز و تعریف آنها مشخص گردیده است. همچنین وظیفه این مولفه ها و ارتباط آنها تعیین گردیده است. در صورتیکه بتوان یک نگاشت نرم افزاری میان این مولفه ها و مولفه های نرم افزاری برقرار نمود یا به عبارت دیگر برای این مولفه ها نرم افزار طراحی کرد و ارتباط میان این مولفه ها و مولفه های نرم افزاری را تعیین نمود آنگاه به یک معماری مرجع دست خواهیم یافت.

بنابراین نقش مدل مرجع تقسیم وظیفه مندی ها و شناسائی مولفه هایی با وظایف مشخص می باشد، در حالی که نقش معماری مرجع انطباق این مولفه ها با بخش های نرم افزاری و برقراری نگاشتی مابین آنها است. این نگاشت الزاماً یک به یک نیست. بنابراین می توان گفت معماری مرجع ابزاری است که در اختیار فراهم کنندگان راهکار می تواند قرار داشته باشد تا بتوانند با کمک و بکارگیری آن برای هر صورت مسئله مشابه ای در حوزه معماری مرجع راهکاری مناسب با آن ارائه نمایند.

▪ معماری مطلوب :

مجموعه ای از محصولات است که وضع نهایی فناوری اطلاعات در سازمان گسترده را ترسیم می کند. از اینرو به معماری مطلوب " آنچنان که باید باشد" نیز می گویند.

▪ لایه های معماری اطلاعات :

ـ زیرمعماری

زیرمعماری ها، نقشه های مجزایی هستند که اجزای مختلف یک معماری را نشان می دهند. درواقع با ارائه ساختارهای گوناگون از یک پدیده سعی در شناخت بهتر آن داریم، همانند نقشه های اوزالیدی ساختمان که هر یک وظیفه خاصی را ایفا می نمایندو منظر خاصی از یک ساختمان را نشان می دهند. این ساختارهای مجزا عبارتند از :

▪ زیرمعماری ۱ کار و حرفه :

سازمان ها، مشتریان، سازوکارهای عملیاتی، فرآیندها، استانداردها، خط مشی ها

▪ زیرمعماری ۲ اطلاعات :

جریان اطلاعات، داخلی، خارجی، مقوله ها، شکل ونمایش

▪ زیرمعماری ۳ برنامه های کاربردی :

پردازش داده های ماشینی، سیستم ها و فرآیندهای دستی و ساختار داده های منطقی

▪ زیرمعماری ۴ داده ها :

طراحی پایگاه داده فیزیکی، ساختار پایگاه داده و فایل فرهنگ داده

▪ زیرمعماری ۵ فنّاوری :

کامپیوترها، شبکه های ارتباطی، تجهیزات و امنیت زیرساخت ها